Nem todos os filósofos están de acordo com Kant, quando este afirma que a razón é capaz de nos dictar os nossos fins; pensam, por outro lado, que estes só podem derivar das paixóns e que o papel da razón fica reduzido a determinar os meios mais adequados para alcançar uns fins que non se escolheram libre e racionalmente. Segundo estes pensadores cépticos, e segundo quase todos os seres humanos non filósofos, a faculdade de querer ou desexar non é racional. Kant, polo contrário, acredita que é e defende-o com todos os seus recursos intelectuais.
O leite de cabra e ovella tiña unha presencia moito menor na alimentaçión dos galegos, agás naquelas terras onde este gando abundaba. Segundo relata Xaquín Lorenzo, ás veces algún veciño que vivía na contorna dunha vila ou cidade acudía cunha “cabra leiteira” para vender o prezado líquido polas rúas, xeralmente como remedio para algunha doenza, de maneira que o animal se muxía en presencia do cliente. Na casa familiar o leite era un alimento limitado que debía aproveitarse ben. Consumíase de formas variadas: en sopas, en papas de millo e millo miúdo, con castañas cocidas, ou só (desta maneira era ofrecido, sobre todo, a enfermos, nenos e vellos)… E mazándoo nun recipiente especial, chamado ola de mazar ou mazadoira; por este proceso obtíñanse tres nutricios resultados: o chamado leite mazado, sen a nata natural ou desnatado (producto residual de manteiga que se comía mollando con el algunha rebanda de pan), as feces e a manteiga. Se por algunha razón non se conseguía quitarlle a tona ó leite (o clima ou a temperatura aféctanlle moito), quedaba tramado, e engadíndolle azucre xa se convertía en leite callado. Un derivado principal é o queixo. De igual maneira que o leite se vendía polas rúas, os campesiños acudían ás feiras de vilas e cidades para vender queixos, un producto lácteo de maior duración e que era elaborado —xeralmente polas mulheres da casa— nos fogares. Non todo o mundo tiña boa man para os queixos, que se comían, segundo os tipos, nos distintos estadios: fresco, semicurado ou curado. Estas artesás levaban ás feiras —e aínda seguen a levar, agora rexistradas polas autoridades sanitarias— as súas elaboracións. Cada zona de Galicia ten o seu xeito peculiar de facelos e, de aí e dos tipos de leite usados, así como da pericia no salgado, a gran diversidade existente aínda hoxe, malia a que en tempos dos nosos devanceiros cada exemplar era único. O queixo era como as persoas, similares pero irrepetibles. O interior e as áreas de montaña sempre destacan sobre a costa na elaboración de queixos. En Galicia, por exemplo, temos os queixos de teta, que se produce en todo o territorio da comunidade autónoma; ou os de San Simón da Costa de Vilalba; ou, por exemplo, o de peculiares formas e texturas feito no monte do Cebreiro (diversos municipios da provincia de Lugo); e o de Arzúa-Ulloa, chamado orixinariamente “do país”, e que se fai en diversos municipios das provincias da Coruña e Lugo. Estes demostraron a súa sona desde antigo e xa Rof Codina no 1925 sinalaba nos seus estudios os catro tipos que, na actualidade, son os únicos que teñen a marca Denominación de Orixe e o específico Consello Regulador.
HÉRCULES DE EDICIONES S. A., ORIXES DA COCIÑA EUROPEA. (GALICIA PARA SOÑAR. —GALICIA PARA COMELA –VOLUME I)
A senhora Kay (Jean Kay) era representada por um advogado chamado Joseph Goldstein, que, sob a administraçón Tammany, que antecedeu La Guardia na presidência da Câmara de New York, tinha sido maxistrado da cidade. No seu discurso, descreveu as obras de Russell como “lascivas, libidinosas, luxuriosas, venéreas, erotomaníacas, afrodisíacas, irreverentes, mentalmente estreitas, infiéis à verdade e carentes de fibra moral”. Mas non era tudo. Segundo Goldstein, “Russell dirixíu unha colónia nudista em Inglaterra. Os seus filhos apareceram nus. Ele e a esposa apareceram nus em público. Este home, que tem agora setenta anos, gosta de poesia procaz. Russell pisca o olho à homossexualidade. Iría mais lonxe e diria que a aproba.” Como se fosse pouco, Goldstein, que passara o seu escasso tempo a estudar filosofia, concluía com um veredicto sobre a qualidade da obra de Russell. O veredicto ruinoso diz o seguinte: “Non é um filósofo na principal acepçón da palabra; non é um amante da sabedoria; non é um pesquisador de sabedoria; non é um explorador desta ciência universal que aspira à explicaçón de todos os fenómenos do universo polas suas causas últimas; na opinión deste depoênte e de muitas outras pessoas, é um sofista; practica o sofisma; por ardis, truques e astúcias e por puras insignificâncias propôn argumentos falaciosos e argumentos que non se apoiam em raciocínios correctos; e extrai consequências que non se deduzem propriamente de premissas correctas. Todas estas alegadas doutrinas a que chama filosofia, non passam de fetiches e proposiçóns baratas, ordinárias, gastas e requentadas, orientadas polo propósito de confundir as pessoas.”
(PAUL EDWARDS, “APÊNDICE. COMO SE IMPEDIU QUE BERTRAND RUSSELL ENSINASSE NO COLLEGE OF THE CITY OF NEW YORK”, EM PORQUE NON SOU CRISTÁN.)
Pensamento, hoxe 13 de Abril de 1926. Até se podería mudar a sorte, mas há duas cousas no mundo que non se podem mudar. Poderíam-se abolir, mas non trocar. A vida e a Sciência (sapiência). Foi perguntádo aos Spíritus (oracularmente) , e responderom o seguinte: Generosa Iglesias faleceu o três de Xaneiro de 1926, e está a entrar no reino de Deus. A minha avó e demais achegados, tenhem algunhas penas, que están ainda por purgar, mas, que também levam bom caminho de entrar. Os Spíritos falárom isto: estám no terceiro último degráu, e ván caminho de entrar no segundo degráu. Perguntádos por raparigas? Calarom! Repentinamente e definitivamente! As “pragas” que me votou minha nái, non tenhem valor diante de Deus! Que, fago bem afastarme déla, mas non absoluctamente. Que estou abouxádo, a causa dos meigalhos que os velhos lhe botarom à casa. E, também algo que actualmente axa. Que a Jardana desfará o feitíço. Sobre a minha doênça, que farei bem em visitar a Senhora Tomaza. Declaro que tenho que tomar a pomada mercurial antes, com receita médica. Que non me fán falta exorcismos feitos por outrêm, nem inxeçóns médicas de sulfuros. Que, fago bem estar solteiro, por um par de anos, repito… Também foi perguntado, se Maria do Manteigueiro me esquecêra? Nem sequer se moveu! Que non ocurre pecado, por perguntar-lhe muitas vezes, e por andar a botar as cartas em público ou particularmente! O caso é, que nestes dias, cessou-me a “inspiraçón” afortunadamente.
Descartes non foi o primeiro nem o único pensador a servir-se da dúvida como instrumento filosófico. Na antiguidade, a escola céptica elevou a suspensón do xuízo (epochê) e a indiferença (ataraxia) a aspiraçóns últimas da filosofia. Evidentemente, a dúvida cartesiana desmarcar-se-á muito cedo da céptica: ele fai dela um uso sistemático e focalizado, empregando-a como recurso ou ponto de impulsón para estabelecer as suas teses, e nunca como unha aspiraçón em si mesma. Xá no início da Idade Média, Santo Agostinho serviu-se exemplarmente da dúvida para afirmar contra os cépticos que podemos duvidar de tudo, menos daquilo de que duvidamos (Do Libre Arbítrio), algo que começa a parecer-se à formulaçón cartesiana e é referendado por formulaçóns similares ao “cogito” em outras partes da sua obra (“Se me engano, existo”, diz em A Cidade de Deus). A dúvida era um tema católico onde se punha em evidência o libre exercício da vontade intelectual, xuntamente com os seus limites, interligando assim a liberdade com algunhas certezas “tranquilizadoras”, mas non tinha nem a radicalidade nem a carga epistemolóxica que terá no Discurso do Método. Mais apelativo é o caso de dous contemporâneos franceses de Descartes: o teólogo Pierre Charron e o político Jean de Silhon. O primeiro escreveu que a afirmaçón “Non sei nada” era unha verdade “mais instruída e segura, mais nobre e xenerosa do que todo o conhecimento e a certeza”, pois deixava a alma preparada para que Deus “grave nela a verdade” (citado na xá referida obra de A. C. Grayling). O segundo, por seu lado, fazia notar que “non é possíbel que um home que tenha a capacidade, que partilha com muitos, de olhar para dentro de si e xulgar que existe, se engane neste xuízo e non exista” (ibidem). Antes de acusar Descartes de pláxio, convém ver que a dúvida era um apoio valioso nunha época em que nem a filosofia nem a relixión serviam para deter o confronto entre os homes e na qual se tornava urxente, portanto, partir de zero.
No universo primitivo (quando o universo era tán pequeno, que era rexído tanto pola relatividade xeral como pola teoría quântica) había efectivamente quatro dimenssóns do espaço e ningunha do tempo. Isto significa que quando falamos do “inicio do universo”, non temos em conta a questón subtil de que, no universo muito primitivo, non existía um tempo como o tempo que agora conhecemos! Debemos aceitar que as nossas ideias usuais de espaço e tempo non se aplicam ao universo muito primitivo. Este está mais alá da nossa experiência, mas non mais alá da nossa imaxinaçón ou das nossas matemáticas. Se no universo muito primitivo as quatro dimensóns se comportabam como o espaço, ¿que ocurre com o inicio do tempo? Darnos conta de que o tempo se pode comportar como unha direcçón mais do espaço, implica que podemos librar-nos do problema de que o tempo tenha um começo de maneira análoga a como nos libramos do problema do borde do mundo. Suponhamos que o inicio do universo foi como o Polo Sul da Terra, com os gráus de latitude desempenhando o papel do tempo. Quando nos desprazamos cara ó norte, os círculos de latitude constante, que representaríam o tamanho do universo, se expandiríam. O universo começaría como um ponto no Polo Sul, mas este é em muitos aspectos como qualquer outro ponto. Perguntar o que passou antes do inicio do universo, resultaría unha pergunta sem sentido, porque nada há ao Sul do Polo Sul. Nessa interpretaçón, o espaço-tempo non tem bordes (no Polo Sul cumprem-se as mesmas leis da natureza que em todos os outros lugares). Análogamente, quando se combina a teoría xeral da relatividade com a teoría quântica, a questón de qué ocurríu antes do inicio do universo deixa de ter sentido. A ideia de que as histórias do universo deberíam ser superfícies pechadas sem bordes, denomína-se a condiçón da ausência de bordes.
Depois de unha breve fase como professor em Notre Dame, fundou a sua escola na montanha de Santa Xenoviéve, onde para ensinar, non se necessitaba a autorizaçón do bispo, “com tudo isto, quero decir o qué?” a “licentia docendi”. Por volta de 1115, iniciou a sua relaçón amorosa com Heloísa, à qual xá aludí, e que marcaria a sua vida. Três anos mais tarde, ingressou no convento de Saint-Denis. Condenado em 1121 no Concílio de Soisson, debido ao seu libro sobre a Trindade, a sua vida tornou-se precária. Conseguiu sobreviver penosamente ensinando um grupo de discípulos. “Só a minha extrema pobreza me levou a abrir unha escola. Non tinha forças para labrar a terra e tinha vergonha de mendigar. Sem poder realizar nenhum trabalho manual, tive de recorrer à arte na qual era um perito: servi-me da palabra.” Em 1126, abandonou o ensino. O ódio dos seus adversários non se deteve, no entanto, e foi condenado de novo em 1141. Nunha tentativa de que o papa revogasse esta pena por heresia, empreendeu entón unha viaxem a Roma. Parou em Cluny, onde foi protexido polo abade Pedro, o “Venerábel”. É aí que conhecerá a sentença condenatória do papa. Este golpe moral xuntou-se aos problemas de saúde. Levado para perto de Chalons, a um priorato dependente de Cluny, morreria em Abril de 1142, com 63 anos. A sua amada Heloísa pediu para ser enterrada xunto dele. Ambos repousam desde o século XVIII no célebre cemitério parisiense de Père-Lachaise, onde xazem outros ilustres filhos da cultura europeia, como os dramaturgos Moliére e Oscar Wilde, os romancistas Balzac e Proust, os músicos Chopin e Rossini e os poetas La Fontaine e Apollinaire. Merecido reconhecimento da cidade em que brilhou o seu xénio. Entre os seus escritos merecem citar-se os seguintes: “Lóxica, Dialéctica” (a mais importante de tema lóxico), “Ética, Teoloxía do Sumo Bem” (sobre a Trindade), “Teoloxía Cristán, Introduçón à Teoloxía (a mais tardia e madura de tema teolóxico), “Sic et Non” (Pró e Contra), importante do ponto de vista do método, e “Diálogo entre um Filósofo, um Xudeu e um Cristán”.
Os negros! Hé ahí o mal terribel da Martinica. Explorada polos valorosos prantadores do passado, non tardou, como todas as Antilhas, como as duas Américas, em ser um dos principais mercados para o comercio de ébano animal; as costas da Senegambia, da Guinea e do Cabo, subministravam escravos em abundância aos atrevidos corsários das interminábeis guerras dos séculos XVI, XVII, e XVIII. Estes, quando as presas faltabam, punham rumo à África e tornabam com as bodegas cheias da negra mercadoria… Recordo, que unha noite, a bordo do “Ville-de-Brest”, conversaba com um médico que se dirixía a Panamá, contratado para o serviço sanitário dos trabalhos do canal. Era um escéptico absolucto, um home de teorías feitas e intransixentes. Falamos da escravatura, e sem ascender à rexión suprema da moral, manifestei simplesmente a repugnância estéctica que me causaba a exploraçón do home polo home. A sua réplica foi característica: começou declarándome que, se xulgaba a questón desde o ponto de vista da filosofia relixiosa, nada tería que obxectarme, porque tudo sería inútil. Mas que se, polo contrário, eu era um positivista convencido, acreditando na constante evoluçón e, polo tanto, no encadenamento dos seres organizados, tería que ser lóxico, admitíndo que o negro, como o cabalo, como o touro ou as aves, se encontrabam a um níbel bem inferior ao nosso e podíamos, em consequência, utilizá-los lexitimamente para a satisfaçón das nossas necessidades. —Mas a este passo, aceitaría até a práctica do canivalismo! —Non, porque a carne de vaca é melhor, e as vacas non podem cortar “caña” nem recolher o tabaco! —Aquel home era um socialista em absolucto, e non caian dos seus lábios, senón pláns de reforma com vistas à felicidade humana sobre a Terra!…
Entre os alemáns entendem-no logo, se digo que a philosophia está corrompida por sangue de theólogos. O pastor protestante é o avô da philosophia alemán, o próprio protestantismo o seu “peccatum originale”. Definiçón do protestantismo: a hemiplegia do christianismo e da razón… Non se necessita senón pronunciar as palabras “Seminario de Tubingue” para comprehender o que é no fundo a philosophia alemán: uma theologia “astuta”. Os Suabios som os melhores embusteiros da Alemanha, mentem inocentemente… D’onde provêm a alegria que, à apariçón de Kant, passou pola Alemanha no mundo da sciencia, que se compón nas suas tres quartas partes, de filhos de pastores e de filhos de mestres; d’onde procede a convicçón alemán, que ainda agora encontra echo, de que com Kant inaugura-se uma mudança para “melhor”? O instincto theológico no sabio alemán adivinhava o que entón voltava a ser possivel… Havia-se aberto um caminho indirecto para o antigo ideal, o conceito do “mundo verdade”, o conceito da moral como essencia do mundo (os erros mais pérfidos que existem!) eram de novo, serán demonstráveis, pelo menos “impossiveis de refutar”, graças a um scepticismo subtil e astucto… A razón, o direito da razón non alcança tanto… Havia-se feito da realidade uma “experiencia”; um mundo completamente “mentido”, o da essencia, tornára-se realidade… O exito de Kant non passa de um exito de theólogo; Kant foi como Luthero, como Leibnitz, um freio mais para a probidade alemán, pouco sólida de sua natureza.
Quem as levantou na Galiza? Foi o home lacustre, foi o celta? Neste caso concreto, a resposta non resulta tán difícil, se temos em conta, que entre nós a idade da pedra é quase tán céltica como a de bronce, e que as casas lacustres levam-nos no seu estudo até à época romana. Assim, mentras dados mais concluíntes non chegam para destruir as antigas afirmaçóns, podemos tê-las como fruto lexítimo da civilizaçón céltica. Que estes monumentos, como os demais megalíticos, encontram-se espalhados sobre a face da Terra, e se os mire como producto de homes e razas farto diversas, non importando muito na verdade; sempre quedará em pé o feito eloquente para o caso de que foram tán do uso dos celtas, que quase podem ser privativos destes. Na Galiza ao menos, nada autoriza a negar-lhe semelhante orixem. Abundam em câmbio os contrários e que permitem asegurar que baixo as toscas pedras da maioría dos nossos dólmens e ao abrigo da terra que os cobre, descansa com preferência a xente céltico-galega. Estas solitárias moradas da morte, eles as levantarom desde a sua arribada ao nosso país, também as levantarom depois e durante o xugo de Roma e ao mesmo tempo que os suevos. Som pois cousa nossa. Os “tumulos” galegos, presentam igual aspecto que os que povoam o chán bretón, e revestem os dous seguintes carácteres essênciais: ausência, na sua maioría, dos machados non pulimentados; uso continuádo da cremaçón. Às vezes encontram-se vasos de cristal; machados de pedra pulimentada e de bronce; contas de silex, maxestuosos torques de ouro, com ornamentaçón de dente de serra, e se temos de acreditar ao P. Sarmiento, que as víu e copiou, inscripçóns latinas (…) Se em ocasións, como sucedeu perto de Noya, aparece debaixo do dolmem tumular o esqueleto do guerreiro, acompanhado de ponta da lanza e punhal de bronce, indicando a época à qual pertencia o morto. Tumulos, conhecidos em Galiza com o nome vulgar de “mámoas”, “mammula” (pola forma que semelham), “medorras” (locus dormitionis), “medelas” (com forma de meda) e “arca” (quando é vissíbel o dolmem, unha vez despoxado da envoltura de terra que os cubría. Há-os de várias clásses e sobre tudo de diversos tamanhos e importância. Xá, formados por cantos miúdos e terra (…), xá por terra que oculta a câmara sepulcral. (…) Ás vezes de breves dimensóns e composto de pequenas losas (como os “cist-waen”), e outras formado por grandes pedras cravádas em círculo e cobertas por unha laxe à maneira de mesa. Xeralmente, som de um só recinto, mas há-as de três ou mais, verdadeiras “sepulturas longas” como as denomina Worsaac, com bastânte mais razón, que os que miram nelas “caminhos cobertos”. Algunhas tenhem tapizado o chán com mosaicos roxos. Outras, em vez de dolmen, unha caixa de pedra ou sepulcro, o qual parece mais recente. Encontram-se as “mámoas” formando círculo entre sí, como as vímos em Santiago, rodeando um pozo ou lagôa (Brandomil), de três em três, em linha, solitárias ao azar, semelhando um vasto campo mortuário, ao qual dá o povo o nome de “Oleiros”, “Outeiro d’as olas”, “Campo d’as olas”, “Campo d’as mamoinhas” ou “Campo do Mouro”. No seu aspecto interior varían muito pouco, e vista unha están vistas todas; só se diferencíam no tamanho, mas hai-las, que adoptam a forma de campana.
Os estoicos partilham com os epicuristas a visón de um universo material, físico, corporal, mais do que espiritualista. Non significa que âmbas as escolas tivessem deslizado para um materialismo grosseiro, e ainda menos o estoicismo, que entende a matéria do universo imbuída ou penetrada por unha razón universal “logos”: um princípio activo imanente ao que chamam Deus. Mente ou Destino. O universo forma um sistema unitário, onde coexistem dous princípios inseparábeis: um passivo material (a matéria inerte) e outro activo, Deus, que configura e altera a matéria. Nas palabras de Longe: É problemático classificar os estoicos como “materialistas”. No sistema estoico, os corpos están compostos por “matéria” e “mente” (Deus ou Logos). A mente non é mais do que corpo, mas é um constituinte necessário deste último, a “razón” na matéria. Será mais apropriado descreber os estoicos como vitalistas. A sua Natureza, como o Deus ou a Natureza de Espinosa, é algo que possui tanto pensamento como extensón. Deus está presente em tudo: na Terra, no Mar, na Lua e nas estrelas, em todos os animais e no home. A crença de que Deus se encontra em toda a realidade, que ele próprio é tudo o que é real, é chamada de “panteísmo” e os estoicos adoptarom-na imediatamente desde que Zenón fundou a sua escola. Este último identificou Deus com o fogo, um fogo criador que se encontrava no céu. Crisipo, o grande sistematizador, transformou esse Deus em “pneuma” (alento ou espírito, composto de fogo e ar) e introduziu-o em todas as cousas e em todos os seres terrestres. O estoicismo viu o universo no seu conxunto como um ser vivo racional, o que non significa que sexam racionais todos os seus componentes: da mesma maneira que um ser humano individual é governado pola razón sem que se possa dizer que todas as partes do seu corpo sexam racionais, o universo é rexido por um princípio intelixente que organiza toda a matéria, tudo o que é físico. A visón estoica pode ser resumida com a afirmaçón de que o universo é unha estructura racional de constituintes materiais. Existe unha alma ou unha mente do mundo: “Physis” (a Natureza entendida como totalidade daquilo que existe) é identificada como “logos” (razón). Do fogo criador nascem todos os constituintes físicos do universo.
É a variedade clave, da maioría dos grandes vinhos tintos espanhois e portuguêses. Como os “riojas”, os “Ribera del Duero”, os “manchegos” e os bons tintos da Catalunha. E em Portugal, os grandes vinhos do Douro e do Alentejo. Ao amador, pode recordar-lhe um pouco os aromas e o sabor da “pinot-noir” da Borgonha. De todas maneiras, o sabor de um bom “rioja”, resulta inconfundíbel.
LUGARES ONDE SE PODE ENCONTRAR.
O accidentado val do Douro, é unha das rexións de vinhedos mais impresionantes da terra. Mas, durante décadas, até ao século XXI, só um vinho sem fortificar destacou internacionalmente: o “Barca Velha”, elaborado por Fernando Nicolau de Almeida, durante a década de 1950, em Ferreira. Utilizam-se pequenas parcelas de vinhedo de grande altitude, para dar frescura e complexidade à mistura. Som seleccionádas as melhores uvas de vinhedos de primeira qualidade, que envelhecem em barricas pequenas de roble novo, entre doze a dezoito meses, ademais de um tempo em garrafa, antes de ser comercializádos. Normalmente, seis anos depois da vindima. As saídas ó mercado som raras e somente forom vendidas quinze colheitas. O de 1999, com sabores de fruta negra gloriosamente frescos e concentrados. Aromas recubertos de cedro e vainilha debído à maduraçón em madeira, com toques florais e de chocolate. Grande concentraçón e profundidade no paladar, equilibrados por unha delicada elegância, raramente vista em vinhos tán potentes.
.
O Convento da Cartuxa, em Portugal, foi fundado em 1587 e passou a ser propriedade particular em 1834. Foi ocupado por xornaleiros depois da “Revoluçón dos Cravos” em 1974, mas posteriormente caíu num estado de total abandono. Mais tarde, unha vez devolta a propriedade aos donos do vinhedo, forom acondicionados por completo. O melhor vinho que produzem estas antigas adegas desde 1987, foi sem dúvida o “Pera Manca”, que xa se consideraba um caldo famoso, antes da apariçón da filoxera. O vinho só se comercializa nos melhores anos, e a colheita de 1995 foi unha das de maior êxito; dela emana força e riqueza, com unha intensidade agridoce, próxima ao chocolate, comparábel ao “Vintage Port”. O cabernet penetra no aroma, e o sabor a groselha negra matiza o denso sabor a cereixa marrasquina e passas. o vinho desarrolha com a idade um carácter em certo modo selvaxem, com toques de sabor requeimado. O “Pera Manca”, alcança uns preços muito elevados, e converteu-se rapidamente no “Barca Velha” do Alentejo.
.
As bases da criaçón da bodega mais antiga da Rioja estabelecerom-se em 1825, quando forom prantadas as primeiras vinhas nos campos de Ygay. Em 1852, Luciano Francisco Ramón de Murrieta, último marqués de Murrieta, iniciou o negócio. Em 1878, adquiríu as terras de Ygay. Conta com cento oitenta hectáreas de vinhedo, quatorze mil barricas de roble norteamericano e unha reserva de três milhóns de garrafas, que envelhecem nas bodegas. O vinho chama-se “Château Ygay”, mas passou a denominar-se “Castillo Ygay”. Somente se produzia como “Gran Reserva Especial” nas melhores colheitas. Alberga boa côr e boa extructura, com suficiente alcohol e acidez como para envelhecer durante muito tempo. A colheita de 1959 foi engarrafada em Maio de 1986, trás seis meses nunha cuba e vintiseis anos em roble norteamericano. Depois mais seis anos e meio descansando engarrafado na bodega, antes de pôr-se à venda em 1991. O seu matiz alaranxado revela a idade do vinho. Nariz limpa e fresca, com aromas de roble e vainilha, que suxérem madeiras secas de forma adequada e um núcleo de cereixa. Apresenta unha boa extructura e aromas penetrantes.
.
“Vega Sicilia” é a bodega mais prestixiosa das Espanhas. Mas, por muito boa que fora a colheita de 1970, os vinhos caros non se vendían muito em Espanha nesse momento, e só se engarrafabam por encargo. O “Único” de 1970, foi trasegádo infinidade de vezes a cubas de cemento, grandes depósitos de roble ou barricas. Non obstânte, o entón xovem enólogo Mariano García desvivíu-se para manter as barricas cheias com o fim de evitar ao máximo a oxidaçón para perservar a fruta e minimizar a acidez volátil e certo ar a “Porto”, que constituía o selo característico do “Vega Sicilia Único”. Foi lanzado ao mercado vinticinco anos depois da colheita, e as garrafas de litro e meio non se venderom até 2001, ainda que había quem pensaba que non era o momento xusto para bebêlo. Pola sua imáxem, cheiro e sabor, resulta impossíbel adivinhar a sua idade, porque continua parecendo novo. Côr escura, perfume embriagador, textura aveludada, fresco e limpo, suáve, intenso, equilibrado, elegante, complexo, puro, bem perfílado, profundo e longo. A perfeiçón! Comprehende-se, porque o nosso amigo Ilha afirmaba, que os homes a partir dos quarenta anos, só se namorabam dunha garrafa de vinho!
A cidade estaba cheia de retratos de Stalín —e isto provocou a observaçón indiscreta de um dos nossos companheiros: a demonstraçón de solidariedade irrestricta non impressionava bem o exterior. A senhora Nikolskaya ouviu com paciência a crítica azêda, xulgou-a, cortêsmente, leviana e absurda: nenhum russo admitia que as cousas se passassem de outra maneira. Essa réplica isenta de motivos era, no meu xuízo, superior a um longo discurso esteado em razóns. Estávamos diante de um facto, e condená-lo à pressa, ao cabo de alguns passeios na rua, parecia-me inxenuidade. Com certeza êle era necessário, e devíamos, antes de arriscar opinión, investigar-lhe a causa. Realmente non compreendemos, homes do ocidente, o apoio incondicional ao dirixente político; sería ridículo tributarmos veneraçón a um presidente de república na América do Sul. Non temos em xeral nenhum respeito a êsses indivíduos. Pelo contrário: a massa experimenta prazer em atacá-los, os xornais da oposiçón encarniçam-se em apontar-lhes as mazelas, reais ou imaxinárias. O amor a um poder, na verdade bem precário, faz que essas criaturas se resignem a tomar diàriamente um banho de lama. Verdades e calúmnias confundem-se. Hoxe em cima, em baixo amanhá, prêso a interêsses inconfessábeis, obrigando a mendigar o voto, alargando-se em promessas num instante esquecidas, o home público é um ser mesquinho. Habituamo-nos a xulgá-lo trapaceiro e venal; as suas palabras em tempo de eleiçón, ôcas e abundantes, som para nós desgraçadas mentiras. Bem. Trazemos no espírito a lembrança dessa figura triste, non a podemos afastar de chofre —e, chegados aqui, somos levados a compará-la ao estadista que passou a vida a trabalhar para o povo, nunca o enganou. Non podería enganá-lo. Esforçou-se por vencer o explorador, viu-o morto —e sería idiota supor que, alcançada a victória, desexasse a ressurreiçón dêle. É, desde a xuventude, um defensor da clásse trabalhadora. Esta expressón, razoábel há trinta e cinco anos, tornou-se desarrazoada, pois aqui xá non existem clásses. Dedica-se ao trabalhador, e efectivamente non há, nos tempos que correm, grande mérito nisto. Difícil foi tomar o partido dos pobres no princípio do século, quando a teimosa resistência o levou à Sibéria e à tortura. Hoxe a dificuldade sería escolher alguém a serviço dos patróns. Essa xente esvaíu-se na Unión Soviética, e a pessoa desexosa de servi-la necessitaria procurá-la no exterior. Se examinarmos as cousas com os olhos do capitalismo, chegaremos à conclusón de que o traidor sería unha espécie de herói. Non precisamos intelixência para compreender esta cousa simples: lá fora, onde a luta de clásses cada vez mais se acirra, o político, um boneco nas máns do proprietário, non tem meio de rebelar-se ou ficar neutro, pois isto lhe ocasionaría a derrota; neste país, libre da questón milenária, o suxeito recebe um mandato e fica na dura continxência de ser honesto. Se admitimos ésse infalíbel procedimento num deputado quirguiz ou siberiano, como pôr em dúvida o home que, em mais de cinquenta anos de prodixiosa labuta, se transformou num símbolo nacional? No começo foram os perigos, a vida subterrânea, o cárcere, o degrêdo, horríbeis sofrimentos e a certeza de conseguir viver bem afastando-se dêles; em seguida a tarefa xigantesca, sem pausa, a construçón dêste mundo novo que visitamos com assombro.
A existência de unha consciência moral é um facto inegábel. Em qualquer lugar estamos sempre rodeados de xuízos morais emitidos pelos outros ou por nós próprios, tais como “isso non se faz”, “bem feito” e outros parecidos. Entón, em que se baseia a moralidade? E tornando a nossa pergunta ainda mais concreta: como lhe dar resposta, se estamos cada vez mais cientes da diversidade de crenças morais que os homens foram mantendo em diferentes momentos ao longo da história, em diferentes culturas ou até dentro de unha mesma sociedade? O confronto com essa variedade pode muito bem levar-nos a renunciar à tarefa de fundamentar a moral, pois é possíbel que nos possa convencer que, através dos xuízos morais com suposta validade universal, os seres humanos non apresentem mais do que os seus gostos, os resultados da sua cultura e educaçón, que, em suma, do ponto de vista daqueles que os ouvem, pode muito bem parecer unha mera escolha pessoal, um costume ou unha moda, senón mesmo um preconceito. Xá Montaigne escrevera no seu ensaio “Dos Canibais” que “cada qual considerará bárbaro aquilo que non pertence aos seus costumes”. Neste caso, o filósofo moral experimentará a tentaçón do cepticismo, reduzindo a sua abordaxem à de um sociólogo ou psicólogo da moral. Contudo, se xulgássemos que Hume seria um céptico a esse respeito –um relativista, como diríamos hoxe–, estaríamos completamente errados. Para o filósofo escocês, encontrar a orixem da moral e defender abertamente alguns princípios de validade universal era exactamente a mesma cousa. Quando às diferenças de costumes que observamos em diferentes sociedades, é bem possíbel que estas non passem de algo muito superficial, manifestaçóns forçosamente convencionais de princípios que som, no fundo, idênticos. Hume debruçou-se sobre este problema ao lembrar que: (…) “muitas das formas que adoptam as boas maneiras acabam por ser arbitrárias e informais; mas aquilo que expressam é sempre o mesmo. Um espanhol sairá da própria casa à frente do seu hóspede, para demonstrar-lhe que passa a ser também dono dela. Noutros países, porém, o proprietário será sempre o último a sair, como sinal natural de certa deferência e consideraçón. É facilmente observábel aqui que a mesma deferência (o mesmo significado, diríamos) é evidenciada usando formas contrapostas. Por trás da diversidade pode muitas vezes encontrar-se a uniformidade.
Em 1809 o exército de Soult tentou ali atravessar o rio para iniciar a ocupaçón de Portugal. A pouca tropa existente correu a marxem do rio, acompanhada por unha multidón de camponeses, e impediu o desembarque francês. O feito non impediu que Soult non viesse a entrar no país, pola fronteira de Chaves, alguns dias mais tarde, mas foi festexado pola populaçón como unha victória definitiva, e ficou na memória popular como o mais glorioso fasto da vida local. Ainda hoxe o feriádo municipal comemora essa guerra na ribeira. A quem quer que sexa afeiçoado às leituras históricas, a vila recorda os viscondes de Vila Nova de Cerveira, título que se notabilizou principalmente por um motivo: foi um visconde de Vila Nova de Cerveira um dos ministros que receberam a pesada herança de suceder ao marquês de Pombal, quando o estadista foi demitido e expulso de Lisboa. Pouco antes da nomeaçón para ministro, tinha a viscondessa requerido que o interditassem porque era tonto e incapaz de governar a própria casa. Era o décimo quarto visconde. A história do título non deixa de ser curiosa. Entre os galegos que se puseram ao serviço de D. Joao I, rei de Portugal, andava um certo Fernán Anes de Lima, que axudou o rei no cerco de Tui em 1398. Ou a axuda foi grande, ou ele se insinuou no ânimo do rei; o certo é que este lhe doou a terra de Arcos de Valdevez, e o Paço de Giela. Um seu filho, Leonel de Lima, conseguiu suceder nesses bens, apesar de isso infrinxir a Lei Mental, pois que era filho segundo. Conseguiu, além disso, a nomeaçón de alcaide-mor de Ponte de Lima, e foi por fim feito visconde de Vila Nova de Cerveira. Era a primeira vez que em Portugal se fazia um visconde, e quando nos documentos se diz apenas “o visconde” é deste que se trata. Ambos os filhos do “visconde” deram que falar. O mais velho, Joao de Lima, ficou famoso na galanteria cortesán. Depois de muitas aventuras, embrulhou-se com unha mulher poderosa, Dona Catarina de Melo, filha do alcaide-mor de Évora. Imaxino-a bela e fria como unha estátua real, e vexo-a assim porque a alcunha que na corte lhe davam era a de “Rainha de Pedra”. Simples alcunha, porque ninguém é de pedra. Agradou-se da conversa daquele D. Joao minhoto e caiu na artimanha do casamento a furto. Era o casamento clandestino, que os próprios noivos podiam celebrar sem a presença de terceiros. Bastaba que, de mán na mán, pronunciássem as palabras sacramentais: “Eu recebo, …, por palabras de presente como manda a Santa Madre Igrexa.” E ficavam casados perante Deus, embora o mundo nunca o viesse a saber. Os namorados recorriam muito a esse truque quando habia desigualdade de estado ou de fortuna, e portanto oposiçón familiar; postas perante o caso consumado, as famílias acabavam por ceder. A “Rainha de Pedra” recebeu-o por esposo desse modo, mas quando o ventre começou a inchar esixiu-lhe que tornasse público o casamento. Ele assim o fez, mas apareceu entón outra beldade, Dona Catarina de Ataíde, dama da infanta Dona Xoana, a xurar que a esposa lexítima era ela, que tinha casado primeiro, claro que também a furto. Ele non negou. A causa subiu até Roma, e o xulgamento foi o de que o primeiro casamento era o único valioso. Mas a “Rainha de Pedra” non demorou muito a achar quem a quisesse, apesar do escândalo que o caso provocou. O próprio bígamo non parece ter tido grandes contratempos, visto que manteve todas as suas honrarias, e chegou mesmo a ser guarda-mor do rei D. Xoán II, funçón reveladora do muito apreço real. O irmán deste D. Xoán era um Fernán de Lima, criatura muito da amizade do “Príncipe Perfeito”, de quem foi copeiro-mor e guarda-costas. O rei deu-lhe ordem para estar sempre xunto dele, “secretamente armado”, diz Braamcamp Freire, que revela boa parte destes enigmas: Comia o que o rei comia, bebia o que o rei bebia, e há muito quem relacione isso com o facto de ter adoecido quando o rei adoeceu, e morrido como el morreu. Da mesma morte estranha, “inchados e solutos”, pereceram mais dous homes de mán do rei, o copeiro-pequeno Estêvao de Sequeira e o home de copa Afonso Fidalgo. Quando Fernán de Lima morreu, era ele o alcaide-mor de Vila Nova de Cerveira, porque o pai, ainda vivo, tinha a alcaldia de Ponte de Lima e era no paço afortalezado de Ponte de Lima que residia. Suponho que por isso non existe aqui em Vila Nova nenhum grande edifício a recordar essa família vinda do outro lado do rio, e destinada a tamanhas culminâncias do lado de cá.