
Non pudemos voar: recebemos a notícia de que o tempo non apresentaba condiçóns de perfeita segurança, e resolveu-se a viaxem por estrada de ferro. Chegámos à estaçón às dez horas da noite. Aí nos disseram que o trem de Sukhumi partiria às onze, e ficámos a passear na gare, perto das bagaxens. De repente me achei tolhido: os movimentos decresceram, findaram, a voz esmoreceu, os queixos cerraram-se. O frío me atacou de chofre, pior que um acesso de maleita. Xá me había sentido pouco mais ou menos assim em Moscou, certa manhán, quando me arriscaba a andar nas ruas sem agasalho; mas aí podia mexer-me, embora tivesse as orelhas insenssíbeis. Agora me achaba paralisado; nem tremia. Alguém me pôs um sobretudo em cima dos ombros. Com enorme esforço, levantei a gola e meti os botóns nas casas, mas a alxidez continuou. Era aquêle desgraçado vento do Cáucaso. Num país de clima temperado a cruviana descía de golpe e nos pregava unha peça, como se as neves eternas, vistas com respeito dias antes, decidissem abandonar a montanha clássica, entrar na roupa de infelizes americanos desprevenidos. — Com a breca! Esse trem non sai? Afinal saíu. Entrando no carro, mostrei as máns: — Vexam que miséria. Os dedos, até as palmas, estavam brancos, de um branco amarelento, côr de marfím; non había nêles unha gota de sangue. Kaluguin temeu conxelaçón, levou-me ao restaurante. Um copo de vodka. Pouco a pouco a lividez cadavérica atenuou-se, a sensibilidade voltou, os membros emperrados mexeram-se. A temperatura subíu rápida, e o comboio mergulhou na treva. Recolhi-me. Um dormitório confortábel. Por detrás de xanelas e portas bem fechadas, esqueci as perfídias lancinantes que desciam do Cáucaso e adormeci logo. Desembarcámos em Sukhumi pela manhán. Dias antes, de passaxem, tinhamos estado meia hora, enquanto o avión descansava, na cidadezinha de cinquenta mil habitantes. Assim pequena, recebeu título pomposo: é capital da Abkhasia, rexión encravada na Xeórxia. E aqui vemos como é difícil entenderem-se os homes da Unión Soviética. Na Abkhasia quinhentos mil indivíduos servem-se de unha língua muito diversa do xeorxiano. E em certo lugar da Abkhasia surxe um novo idioma. Assim, nunha diminuta república de três e meio milhóns de pessoas usarem-se três línguas. Se o russo non fosse obrigatório nas escolas, teríamos a confusón. E realmente foi por estas bandas, ali à direita, que se ergueu a tôrre de Babel. O impedimento bíblico permanece. Sukhumi é estaçón de repouso. Largas ruas de prédios modernos, sanatórios, balneários; e
GRACILIANO RAMOS (4 DE AGOSTO DE 1952)













