FERNÁNDEZ DE RIBERA, Rodrigo (Sevilla, 1579-1631). Româncista e Poeta satírico. A sua melhor obra é “Los anteojos de mejor vida” (c. 1628). Nela, graças a uns óculos especiais, o doutor “Desilusión” vê despida a realidade da vida em Sevilla, e por analoxía a realidade do mundo, desde o alto da Xiralda. Fernández de Ribera satirizou aos doutores, os escritores e outras personáxes de moda. A obra influíu sem dúvida em “El diablo cojuelo” de Luis Vélez de Guevara e, à sua vez, talvés recebeu o impacto dos “Sueños de Quevedo y Villegas,” escriptos a partir de 1606, mas non publicados até 1627. As cenas picarescas, alegóricas e satíricas de “El mesón del mundo” som um vehículo para as teorías literárias do autor. É um representante menor do tôn de desilusón barroca, cuxo principal exponente é Gracián. Na sua época foram muito admirádas as décimas do seu “Escuadrón humilde levantado a devoción de la Inmaculada Concepción” (1618). Nalgunhas ocasións utilizou o pseudónimo de “Toribio Martín”.
A imaxinaçón é um músculo, que há que estimular em todos os momentos. Don Nepomuceno Carlos de Cárdenas, era um fazendeiro (ou Coronel, como lhe chamábam os brasileiros), que como amo benévolo, tinha decidído de sua real gana, alimentar a capacidade fabuladora dos seus escrávos. Com muitíssima razón, afirmaba, no uso superlativo do seu ego, que fabular era unha capacidade própria do home. E, que, somênte sería necessário apertar um botón disparador, para que chegue a primeira ideia fantástica, arrasadora. O mecanismo que utilizaba e no qual os treinava era: “Ver todas as cousas, como o princípio de unha história”. “Todas as noites, acostúmo a tomar unha copa de Porto, antes de deitar-me, sentado na varanda da quinta que dá a poênte. Assim me encontraba unha noite, quando ouvím um enorme gritarío proveniênte da senzála dos escrávos, que non dista mais de duzentos metros da casa principal. Colhím as duas pistolas, que sempre tinha bem preparádas no meu escritório, e saím para indagar que acontecía. No torreiro que se abre no meio das choupanas, encontrei a homes e mulheres num estado de grande excitaçón e pressas do pânico. Estabam sentados ó redor dum fogo, onde preparábam a céia, quando um dos criádos, sem dúvida seguíndo as minhas instruçóns, díxo que a fogueira parecía a língua de um animal e que estabam todos ó alcance da sua boca. A noite era escura e, tanto realismo puxo o narrador em convencêlos da sua ideia, que acabaram por sentir-se nas fauces de um ser terríbel. Quíxo o azar que unha ráfaga de vento, das que aquí se levantam com frequência, axitára as copas das árbores e tronchára algunhas polas. Unha mulher gritou: “¡Que se cerra a boca!”, e a desbocada imaxinaçón dos demais prendeu no colmo das cabanas”.
Mas, talvez digas que também um corpo imperfeito é apto para as ciências, pois parece difícil de acreditar que ningúm home sexa idóneo para elas. Eu cho concedo de bom grado, como muitas outras cousas. Mas, non che concedo que sexa apto qualquer corpo, pois nem é o que tú pretendes, nem serías capaz de probálo xamais. Porque é necessário que tal corpo estéxa doptádo de unha certa proporçón na composiçón dos seus elementos. ¿E qual é essa proporçón? Talvez non sexas capaz de afirmá-lo; mas suponhá-mos que sim. ¿Quantos cambios sofre este recém nascido por causa do ar, do lugar, do movimento, da alimentaçón, da educaçón? Pensa tú mesmo. Se é rico, é mimado, engorda, converte-se num puro corpo e em inépto para o estudo, xá que, segundo tú, a alma e o corpo desexam cousas de algunha maneira contrarias, como diremos em “De anima”. Mais aínda: nem os pais permitem que se consuma no estudo e o trabalho, senón que, disponhem tudo para o culto e para o culto do corpo, preocupando-se só um pouco (e oxalá que assim fora) das costûmes, e ensinam-lhe (como fai a maior parte dos homes, prudentemente sem dúbida, debído ao impulso natural) a interesar-se pola saúde, a riqueza e as demais cousas que podem fazer feliz unha vida. Por isso acontece que som tampoucos os que se inclínam para o estudo das letras. Mas, admitámos que os pais lho permítam e até o queiram: o moço néga-se, pois o corpo sempre pede ócio, e o trabalho resulta penoso para todos. As riquezas som um estorbo para a alma, os prazeres a ofuscam, o mundo a sedúce.
Un rapaz de Sergudiño en Oleiros iba todas as semanas a ver a súa moza e sempre que pasaba por o camiño da Touza, ó pé do camposanto de San Miguel rezaba por as ánimas dos seus difuntos: –Ángeles que estades eiquí, / en la hora de mi muerte / rogade al Señor por mí. De alí a tempo á rapaza salíulle outro pretendiente e tratou por todos os xeitos de que deixase ó mozo de Sergudiño. Como non chegou a convencer á rapaza, tratou de esperalo unha noite nun camiño oscuro e matalo. A primeira vez que agardou, ó ver que iba a pasar preparouse pra botarse sobre dil, pero retirouse pra atrás ó ver que viña con il moita xente. Outro día preparouse millor e agardouno ben escondido pero volveu a encontrarse con que viña máis xente con el. Siguiuno esperando e sempre vía que non viña solo. A moza preguntáballe disimuladamente quen era a xente que o acompañaba. E il aporfiaba que sempre viña solo, sin pensar por que lle preguntaba tal cousa. Despois de moito tempo aparecéuselle unha ánima bendita e díxolle ó rapaz de Sergudiño que se casara dunha vez, que as ánimas xa non o acompañarían máis vezes e que non lles rezase, pois non lle farían caso se é que non trataba de casarse. Díxolle tamén que non responderían da súa vida. E o rapaz obediente tratou o casamento, e foron felices, e logo a muller contoulle sobre das malas intencións que aquel pretendente tiña.
RIELO CARBALLO, N., 1976: ESCOLMA DE CARBALLEDO, EDICIÓNS CASTRELOS, VIGO. GALICIA DE CONTO – HÉRCULES DE EDICIONES
FERNÁNDEZ DE OVIEDO Y VALDÉS, Gonzalo (Madrid, 1479-1557). Soldado e cronista. Tomou parte na reconquista de Granada e lutou em Italia com Gonzalo de Córdoba. Fíxo viáxes ao Novo Mundo em 1514, 1520, 1526, 1532, 1536 e 1549. O difuso relato das suas impressóns resulta de grande importância, polas observaçóns etnolóxicas e topográficas. As suas actitudes eurocêntricas e militaristas, foram criticádas polo humanitário fray Bartolomé de Las Casas, quem tívo especial cuidado em indicar nas suas obras, os numerosos erros de feito e interpretaçón, que cometéra Fernández de Oviedo. O seu “Sumario de la natural y general istoria de Las Indias” (Toledo, 1526) foi seguída pola mais âmpla “Historia natural y general de Las Indias, islas y tierra firme del mar océano” (vol. I, Sevilla, 1535; vol. II, Valladolid, 1537). Deixou inacabadas e inéditas as “Batallas y quinquagenas”. Trata-se de unha série de diálogos sobre famílias e sucéssos da España baixo o reinado dos Reyes Católicos e Carlos V. As suas “Quinquagenas de la nobleza de España”, som unha desordenada compilaçón de feitos e personalidades da côrte espanhola. Xeralmente, som-lhe atribuídas duas obras mais: “Reglas de la vida espiritual y secreta teología” (1549), unha obra pseudomística, que concorda mal com o que sabemos da sua vida e carácter e que, de qualquer maneira, é unha traducçón do italiano; e o “Libro del muy esforzado e invencible caballero de la Fortuna propiamente llamado con Claribalte” (Valencia, 1519), um libro de cabalaría que fora atribuído também a um tál Fernández de Oviedo de Sobrepeñas.
A experiência parece confirmar, que todos os sonhos, som por efeito da bruxaría. Sendo sonhos suxerídos, com mais ou menos força, segundo a mala fé ou a ráiba de quem os suxestiona. Sexám activos ou passivos, ou por cousas contrárias, etc… O dia vinte, Quarta-Feira, encaminhei os meus passos cara a Pontareas, passando por Canedo para dispor duas misas, que paguei com dez pesetas. Comecei com os afumados máxicos o dia vinticinco de Agosto de 1941, por segunda vez. Fún ao moinho, mas, polo caminho, xá notei algunhas sinais. Definitivamente, eu estaba gravíssimo! O seis de Outubro de 1941, eu e Aquilino fomos ao médico Don Enrique, e díxo-me que se comía de tudo, non facíamos nada. Púxo-me a réxime riguroso de tudo. O segundo dia, dormím com Aquilino da Policarpia. Esta maleita, tinha-me começado o dezasseis de Maio de 1940. Sentía-me, sem gana de nada! E, depois, apareceu-me um tumor no lado dereito do brazo, acompanhado de grande sofrimento. Fora aí, onde me deram unha pancada. Por estas datas, xá non existía o Senhor Cura Val.
A sociedade de “A República” non é a única sociedade utópica que encontramos nos diálogos de Arístocles. De facto, existe outra civilizaçón mítica, muito mais famosa do que aquela, cuxa orixem remonta também ao filósofo grego, a “Atlântida”. A história deste misterioso reino do passado aparece em dous diálogos platónicos, o “Crítias” e o “Timeu”, e em âmbos os casos é a personaxem de Crítias que nos fala sobre ela. Segundo nos conta, a história foi narrada ao seu avô, o lendário Sólon, a quem, por sua vez, lha tinha explicado um sacerdote exípcio durante unha estadia naquele país. Há mais de nove mil anos (antes da época de Platón), incluso antes do “grande dilúvio”, que acabou por destruir tudo, había unha poderosa e florescente civilizaçón, cuxo centro era unha ilha situada por detrás das “Colunas de Hércules”, no mar que desde essa altura passou a ser denominado de Atlântico. O deus Posídon, senhor daqueles territórios, apaixonou-se por unha xovem da ilha, Clito, e com ela teve cinco pares de xémeos que se tornaram os dez reis da ilha (sendo o primoxénito um tipo de “primus inter pares”). Graças ao carácter idílico da ilha, que proporcionaba todos os recursos necessários, e à natureza semidivina dos seus povoadores, a civilizaçón que ali surxíu desenvolveu-se até se transformar num rico e potente Estado, que se expandíu governando “a muitas outras ilhas, bem como a partes do continente. Xá no que diz respeito ao lado de cá da passaxem, governavam a Líbia até ao Exípto e a Europa até à Tirrénia”. Porém, com o passar do tempo, as unións com muitos mortais fizeram com que na mistura acabasse por predominar o elemento humano. Os seus habitantes foram deixando de obedecer às leis dos antepassados e as costûmes foram corrompidas, abandonando-se a ântiga virtude. Pouco tempo depois de terem sído derrotados polos atenienses, que tinham tentado conquistar, a mítica civilizaçón desaparecería para sempre da história: “houbo terramotos e inundaçóns excessivas. E aconteceu que, durante um único dia e unha noite terríveis, todo o vosso exército (atenienses) foi devorado de unha só vez pola terra e a própria ilha de Atlântida se afundou no mar e desapareceu. Foi por isso que, actualmente, esse oceano se tornou inexplorábel e impossíbel de atravessar, debído aos espessos lodos de superfície, que a ilha depositou ao afundar-se” (Traduçón de M. José Figueiredo (2003) Lisboa –Instituto Piaget).
Passados algúns dias, embora continuássemos a ser unha turba indisciplinada e ignorante, fomos considerados aptos para ser vistos em público e, de manhám, marchávamos para os xardíns da colina que ficava para lá da praza de Espanha. Era esse o campo de treino comum a todas as milícias dos partidos, exceptuando os Carabineiros e os primeiros continxentes do recém-formado Exército Popular. Lá em cima, nos xardíns, o espectáculo era estranho e encoraxador. Em todos os caminhos e veredas, no meio de canteiros formais, viam-se pelotóns e companhias de homes a marchar, hirtos, para trás e para diante, a atirarem o peito para fora e a tentarem desesperadamente parecer soldados. Estavam todos desarmados e nenhum completamente uniformizado, embora a maioria ostentasse unha ou outra peça do uniforme da milícia. Passava-se tudo, sempre, mais ou menos do mesmo modo: durante três horas marchávamos, empertigados, para trás e para diante (o passo de marcha espanhol é muito curto e rápido), depois parávamos, destroçávamos e dirixíamo-nos, sequiosos, para unha taberna que ficava a meio da encosta e que estaba a fazer unha fortuna com vinho ordinário. Mostravam-se todos muito cordiais comigo. Como inglês, era unha espécie de curiosidade, e os oficiais dos Carabineiros exibiam-me e pagavam-me bebidas. Entretanto, sempre que conseguía encurralar o nosso tenente, moía-lhe os ouvidos com a esixência de ser instruído no manexo dunha metralhadora. Costumaba sacar do dicionário Hugo da alxibeira e atirar-me a ele no meu espanhol macarrónico: –Xá sei manexar fusil. Quería aprehender a manexar unha ametralhadora. ¿Quando poderíamos usar unha? A resposta era sempre um sorriso embaraçado e a promessa de que “mañana” habería instruçón de metralhadora. Escusado é dizer que o “mañana” nunca chegaría. Passaram vários dias e os recrutas aprenderam a marchar e a pôr-se em sentido quase garbosamente, mas quanto a espingardas, apenas sabíam por que lado saía a bala, quando sabíam. Um dia, um carabinero armado aproximou-se de nós, quando descansávamos, e consentíu que examinássemos a sua arma. Verificou-se que, exceptuando eu, na minha secçón ninguém a sabía carregar, quanto mais apontá-la. Durante todo esse tempo eu ía travando a luta habitual com a fala espanhola. Só había outro inglês no quartel e ninguém sabía unha palabra de françês, nem mesmo entre os oficiais. O facto de os meus companheiros falarem xeralmente em catalán, entre sí, ainda me dificultaba mais as cousas. A única maneira de me desenrrascar, era trazer sempre comigo um pequeno dicionário, que rapava do bolso em momentos de crise. Apesar disso, achava muito melhor ser estranxeiro em Espanha do que na maioria dos países. Como é fácil arranxar amigos em Espanha! Passado um dia ou dous, unha vintena de milicianos xá me tratava polo nome próprio, mostrava-me os cordelinhos e submerxia-me em hospitalidade. Non estou a escreber um libro de propaganda e non pretendo idealizar a milícia do P. O. U. M. Todo o sistema das milícias apresentava falhas graves e os próprios homes formabam unha grande mistura, pois o recrutamento de voluntários disminuía e muitos dos melhores homes xá se encontrabam na frente ou tinham morto. Había sempre entre nós unha certa percentáxem absoluctamente inútil. Pais alistabam rapazes de quinze anos, sem ocultar que o fazíam por causa das dez pesetas diárias, que constituíam o soldo de um miliciano, e também por causa do pán que os milicianos recebíam com abundância e podíam contrabandear para casa, para os pais. Mas desafío sexa quem for que se vexa entre a classe trabalhadora espanhola (talvez devesse dizer a classe trabalhadora catalán, pois além de alguns aragoneses e andaluzes só lidei com cataláns) e non se sinta impressionado com a sua decência fundamental e, acima de tudo, com a sua franqueza e xenerosidade. A xenerosidade de um espanhol, no sentido corrente da palabra, é por vezes quase embaraçosa. Se lhe pedimos um cigarro, ele insiste em dar-nos o paquete inteiro. Mas há ainda a xenerosidade num sentido mais profundo, unha autêntica grandeza de espírito que encontrei repetidamente nas circunstâncias onde menos sería de o esperar. Alguns xornalistas e outros estranxeiros que viaxarom pola Espanha durante a guerra declararom que, secretamente, os Espanhóis sentíam unha grande invexa das tropas estranxeiras que os auxiliavam. Só posso dizer que nunca observei nada parecído com isso. Lembro-me de que, alguns dias antes de partir do quartel, um grupo de homes regressou da frente, de licença. Falavam excitadamente das suas experiências e evidenciavam o maior entusiasmo por diversos soldados franceses que tinham estado perto deles em Huesca. Os franceses eram muito valentes, afirmabam, e acrescentaram, entusiasmados: “Mas valientes que nosotros!”) (“Mais valentes do que nós!”). Como eu duvidasse, explicaram, que os franceses eram mais entendidos na arte da guerra, tinham mais experiência de bombas, metralhadoras, etc… No entanto, a observaçón non deixava de ser significativa. Um inglês mais depressa cortaría a mán direita do que diría semelhante cousa. Todos os estranxeiros que serviram na milicia passaram as primeiras semanas a aprender a amar os Espanhóis e a exasperarem-se com algunhas das suas características. Na frente, o meu próprio exaspero atinxíu, por vezes, o nível da fúria. Os Espanhois som bons em muitas cousas, mas non na guerra. Todos os estranxeiros se apavoram com a sua ineficiência e, sobretudo, com a sua irritante falta de pontualidade. A única palabra espanhola que nenhum estranxeiro pode evitar aprender é “mañana” (“mañana” é literalmente, manhám). Sempre que é concebibelmente possíbel, um assunto de hoxe é adiádo para “mañana”.
FERNÁNDEZ DE NAVARRETE, Martín (Abalos, Logroño, 1765 – 1844). Historiador e biógrafo. Foi membro da Real Academia Española desde 1792 e da Real Academia de la Historia desde 1800. Ocupou importantes cargos na marinha espanhola. Napoleón momeou-o, contra a sua vontade, xefe da armada naval, depois do qual retirou-se da vida pública. A sua “Vida de Miguel de Cervantes Saavedra” (1819) foi a primeira que toma em conta a documentaçón que dá testemunha da sua vida, entre 1571 e 1582 e que Cervantes tinha enviádo a Felipe II em 1590, com o obxecto de obter um nomeamento nas Indias. Recopilou também a útil “Colección de viajes y descubrimientos… por los españoles desde fines del siglo XV” (1825).
Lourenzo esfollaba no cuberto a primeira carrada de millo dos chousos sequeiros. Namentras “Rufo”, o noso cabalo pedrés, mastigaba un cunco de puruchos, preso na ergola da eira, esperando aparellado para levar a miña equipaxe. O reloxo de péndulos en vaivéns na saa, bateu as des da mañán daquel horario solar, do dia nove de Setembro de 1.911. Meu pai tiñase comprometido coa madriña, en mandarme a Vilacoba dous meses cada vrán, mentras ela vivira. Aquela promesa tranquilizounos moito a todos. Eu xa escomenzaba a pensar na chegada denantes de ter saido. Miña nai colleu o cabalo pola trenla e meu pai atrais. Biquei a madriña que quedou debruzada no peitoril do patín. Arrodeei polo coberto para despedirme de Lourenzo, quen me deu unha aperta tremelante e cos ollos arrasados de bágoas dicindo: adeus Lisiña adeus, ata o ano que vén, entón. Arrimei o portalón de madeira de carballo e os golfóns deron un renxido coma unha queixa. Dín unha carreira para pillar a meus pais, que enfileiraban o camiño da Costa cara a Carrasqueira de Taboexa. Cando iamos pola metade, escomenzaron a facer sinal por defunto nas campáns de Vilacoba. Teño un telumbre que era por un vellote agoniante, que se nón me trabuco: chamábase Sr. Manuel do Febre. Seica. Saímos ó camiño real onde remata a Parroquia. As badaladas das campáns de Vilacoba, ían chegando a cada paso mais velaiñas ós meus ouvidos. No largo da Carrasqueira acadramos na hora combinada, con dous amigos de meu pai que viñan de Batalláns. Os dous estaban establecidos en Lisboa, ata onde fomos compañeiros de viaxe. A eles tamen os acompañaban as suas donas, e cargaban nún cabalo a equipaxe dos dous. A paso normal, fomos dando conta do camiño dende Taboexa: traspasando Leirado, Corzáns, Fiolledo, Oleiros. En Teáns, a casa solarega e o grande bosco de Món, solprendían polo cambio de paisaxe, no lento descer do Rio Miño. Da outra banda Portugal da miña contemplación, cando remataba o territorio de Galicia cos derradeiros pasos ata o mesmo embarcadeiro.
¿Como conhecemos e o que conhecemos? Essa é a pergunta básica que formula Schopenhauer na primeira parte de “O mundo como vontade e representaçón”. A sua resposta é simples: conhecemos fenómenos. Na primeira ediçón da sua obra-prima, referiu-se ao “suxeito do conhecimento” como unha entidade abstracta constituída por todos os seres cognoscentes. Este “suxeito do conhecimento” representa o mundo e coloca nele as instituiçóns “a priori” do espaço, do tempo e da “lei de causalidade” polo qual se rexem as relaçóns entre fenómenos. Desta forma, suxeito e obxecto constituem aquilo a que designamos o nosso mundo fenoménico, que é também o âmbito que estuda a ciência. Esta baseia-se nunha lei universal e lóxica que rexe as percepçóns e os xuízos que o intelecto emite sobre o mundo, com o “princípio de causalidade” que assegura que “nada existe sem unha razón para que tal aconteça”. ¿Será este princípio aplicábel à essência do mundo? ¿Servirá para a descobrir? ¿Chegar-se-á com ele a conhecer a explicaçón do sofrimento das criaturas? Schopenhauer formulou estas questóns e respondeu-lhes: este princípio só é aplicábel ao âmbito da representaçón, dominado polo saber científico. É a esfera do fenómeno de Kant, ao mesmo tempo, a realidade-irreal transformada polo “véu de Maia”, e é o interior da caverna de Platón. O mundo do fenómeno, o da representaçón, é o reino do acontecimento, do passaxeiro e do efémero, da caducidade e da corrosón. Nele, tudo muda e nada permanece igual. Schopenhauer obtebe o primeiro indício do seu pessimismo metafísico a partir desta convicçón: o mundo no qual vivemos, que percebemos e é obxecto do nosso conhecimento científico é passaxeiro e mutábel. ¿Existirá algo nele imutábel? “Non” (respondeu. A existir, non estaría neste mundo do fenómeno, mas sim fora dele. Sería aquilo a que Kant chamou a “cousa-em-si” ou que Platón designou por “ontos on”, “o que verdadeiramente é”. Schopenhauer propôs-se encontrá-lo. Na sua busca desta realidade, o filósofo reflectíu assertivamente sobre o poder da ciência e a sua relaçón com a verdade. Os seres humanos, argumentaba, cometeram reiterádamente o erro de pensar que este mundo da ciência e do fenómeno debería conduzir-nos à descoberta do que existe além dos fenómenos e o que os determina, acreditando que descobriríam assim unha suposta “causa do mundo”. Porém, estabam enganados. Schopenhauer afirmaba que todos os que questionam este tipo de resposta, aplicam mal as quatro raízes do “princípio da razón suficiente”, descríptas e minuciosamente analizadas por ele na sua tese. Expôs as quatro maneiras lóxicas de perguntar o que rexe o saber da ciência, explicando que cada unha, requer um tipo específico de resposta para o seu caso.
As leis de Newton explicavam tantas cousas (o ir e vir das marés, os movimentos dos planetas, a traxectória das balas de canhón antes de voltarem a cair na Terra, por que é que non somos proxectádos no espaço quando o planeta em que assentámos os pés xíra a unha velocidade de centenas de quilómetros por hora (que foi preciso algum tempo até as pessoas se aperceberem de todas as suas implicaçóns). Mas hoube unha revelaçón que se tornou controversa quase de imediáto: a de que a Terra non era completamente redonda. De acordo com a teoría de Newton, a força centrifuga da Terra, resultaría num lixeiro achatamento nos pólos e um alargamento no equador, o que tornaría o planeta lixeiramente oblato; isto, por sua vez, significaría que a distância correspondente a um grau sería diferente em Itália e na Escócia, porque essa distância encurtaría à medida que nos afastássemos dos pólos. Esta descoberta passava a ser um problema para todos aqueles que, quando queriam medir a Terra, partiam do princípio de que era unha perfeita esfera. E este conceito era universal. Había mais de meio século que se tentava saber o tamanho da Terra, fazendo sempre mediçóns muito precisas. Unha das primeiras tentativas foi feita por um matemático inglês chamado Richard Norwood. Ainda novo, Norwood fora até às Bermudas com unha campânula de mergulho baseada no modelo de Halley, com a intençón de ganhar unha fortuna a apanhar pérolas do fundo do mar. O esquema falhou porque non había pérolas, e de qualquer forma a campânula de Norwood non funcionou, mas ele non era home para desperdiçar tal experiência. No início do século XVII, as Bermudas eram consideradas difíceis de localizar polos comandantes dos navíos (isto talvés levou à lenda do triângulo das Bermudas). O problema era que os oceanos eram tán grandes, as Bermudas tán pequenas, e os instrumentos de navegaçón tán malos para lidar com esta desproporçón. Nem sequer había acordo quanto ao comprimento de unha milha náutica. Traduzido na largura de um oceano inteiro, o mais pequeno erro de cálculo, aumentaba de tal forma, que os navios muitas vezes falhabam albos do tamanho das Bermudas, por marxens de erro verdadeiramente desencoraxadoras. Norwood, que começara por ser um apaixonado da trigonometría e consequentemente de tudo o que fossem ângulos, decidíu contribuir com algúm rigor matemático para a navegaçón; para tal, resolveu calcular o comprimento de um grau.
FERNÁNDEZ DE MINAYA, Fray Lope (c. 1375-d. 1438). Pouco se sabe de este autor de obras relixiosas. A única data segura que temos é a de 1438, na qual foi honrado polo superior dos agostinos, a cuxa casa de Toledo pertêncía. Escrebeu um “Espejo del alma”, que se encontra num manuscrípto escurialense, xunto com o “Libro de las tribulaciones” e o “Tratado breve de penitência”, polo qual lhe som atribuídas também estas duas últimas obras. O “Espejo del alma” descrebe os três pecados que ligam o home ao mundo (os prazeres da carne, a avarícia e o orgulho); os três motivos para afastar-se do mundo ( as ilusóns, a certeza da morte e as penas eternas do inferno); e as três razóns para unirse com deus (o feito de que Deus non engana, a excelência das suas recompensas e a eterna duraçón das mesmas). Nunha das suas obras menciona um “Libro de confesión”, que tería composto. Non chegou até nós, mas podería tratar-se dunha traducçón da “Summa confessionis” (Zaragoza, 1492) de San Antonio de Florência.
O fenómeno mais proeminente do período de Hallstatt, foi o desenvolvimento na Europa Central de unha série de grandes povoaçóns, xeralmente fortificadas, conhecidas como “residências principescas” (Fürstensitze em alemán). Estes sítios, espalhados desde a França até à República Checa, desenvolveram-se principalmente durante os séculos VI e V a. C. Apesar da sua diversidade, a maior parte deles apresenta características como a existência de unha zona superior fortificada (por vezes designada por “acrópole”), a presença de importaçóns provenientes do mundo mediterrâneo (sobretudo cerâmica grega, mas também productos de outras rexións, como a Etrúria) e a construçón de túmulos sumptuosos sob mâmoas em redor dos povoados. Os “túmulos principescos” (Fürstengräber) serviam de lugar de enterramento para indivíduos da elite social e, por vezes, também para os seus familiares. Entre os obxectos mais proeminentes encontram-se frequentemente carros de quatro rodas (autênticas maravilhas da época), recipientes de metal para beber e comer, têxteis ricamente decorados, bem como xóias e outros artigos de adorno pessoal. Em muitos casos, os bens sepulcrais incluíam importaçóns do mundo mediterrâneo. Dentro do grupo dos “túmulos principescos”, podem estabelecer-se algunhas diferênças de categoría, indicando a existência de diferentes degraus na pirâmide social, desde pequenos chefes locais até personáxens que podem ser designados como reis e rainhas. De facto, os túmulos mais ricos do período Hallstatt podiam pertencer tanto a homes. (caso de Hochdorf) como a mulheres (por exemplo, o túmulo de Vix). Estas últimas parecem ter detído um importante poder relixioso e, por vezes, político, desempenhando um papel fundamental à frente das suas comunidades.
Face ao senso comum actual, selvaticamente capitalista, non é preciso usar muito a imaxinaçón para conceber utopias inéditas e orixinais. Quase tudo o que podería fazer recuperar a sensatez ao ser humano está xá mais do que inventado. Estamos a pensar nisso desde os tempos dos gregos, e o pensamento político do Iluminismo, indicou muito bem o que debería ser unha república sensata. O problema non era o Estado moderno, mas o capitalismo. O mal dos nossos sistemas parlamentares non é serem parlamentares, mas o facto de non serem, na verdade, sistemas parlamentares; som dictaduras económicas, baixo unha fachada parlamentar. Por exemplo, o mal da democrácia representativa non é ser representativa mas, precisamente, non o ser. Os mandatos eleitorais non som, na verdade, “representativos”, mas puramente “imperativos”: están submetidos ao “mandato imperativo” da disciplina de voto dos partidos políticos, os quais, por sua vez, som reféns que obedecem de forma imperativa ao mandato dos poderes económicos que os financíam. Em suma, o proxecto político do Iluminismo, non foi graças à burguesía que triunfou. Polo contrário: o triunfo histórico da burguesía enterrou o proxecto da cidadanía que tinha defendido o Iluminismo. A única cousa que a Revoluçón Francesa teve de revoluçón burguesa foi a contrarrevoluçón.