FERNÁNDEZ DE VELASCO, Bernardino, duque de Frías (1701-1769?). Autor da divertida colecçón de anécdotas “Deleite de la discreción y fácil escuela de agudeza” (2ª ed., 1749). Díxo dela o fráde agustino Martín Salgado, que era um manxar que podía adaptar-se ao gosto de todos os paladares. A maior parte dos relatos tratán de astúcias de reis e prelados.
As raparigas reuniam-se por turnos em suas casas, polo xeral non superabam as dez ouvintes, e entre todas pagabam aos professores. Estes cursos, naturalmente, non estendíam um título académico, e com frequência os programas interrumpíam-se súbitamente, quando non había forma de reunir o dinheiro. As alumnas dos coléxios de Varsovia sabíam da existência dessa “Universidade Ambulante”, e era bem visto participar nela, ao menos durante um tempo. Rozalia, non obstânte, non vía na incertidûme dessa educaçón unha alternativa real para ela. Non podería reunir o dinheiro, nem dispor dunha habitaçón para dar as clásses. Com o seu título de secundária, podería trabalhar como tutora a domicílio para famílias ricas. ¿Era isso o que quería? O sonho de unha vida diferente tinha-o aprehendido Rozalia nas suas leituras secretas: mas só sería possíbel nunha sociedade diferente, na qual non tivéra importância ser polaco, nem xudeu, nem ser mulher; unha sociedade na qual non existíra um zar, nem houbéra aparato de repressón; e na que aqueles que non tivéram a sorte de crescer em família culta, pudéram viver melhor: aqueles que trabalhavam todos os dias doze horas nas fábricas e nos talheres, aqueles que vivíam amontoádos na rua Zlota, nos pátios de atrás, nas cáves e recovecos que había debaixo das escadas. Nunha daquelas reunións secretas, Rozalía escutou unha cançón desconhecída; era de um comuneiro, um home que participou na primeira revoluçón operária que teve lugar em París em 1871: “Non há ser supremo que nos salve, / non há deus, imperador nem tribuno. / Os únicos que nos salvarán / seremos nós mesmos”. Rozalia era unha pessoa responsábel e tomou em sério essa proclama. Continuou polo caminho que xá tinha iniciádo com os circulos estudantís, e trabalhou depois do secundário para as células secretas do partido do Proletariat; com que alcance e de que maneira, é algo que as fontes non nos subministram informaçón fiábel. Com frequência, os estudantes realizabam taréfas de mensaxaría ou organizaçón veladas de formaçón política nos círculos de trabalhadores. “Desta forma, conhecí um aspecto de Varsovia, que até ao momento me había sído completamente desconhecído (escrebe Zofia Dzierzynska sobre a sua actividade clandestina por aquel entón). Visitaba os suburbios de Varsovia, com as suas ruas mal alcatroádas e as casas da vecindade derruídas e sem saneamento. As ruas afundíam-se na mugre e unha tréba impenetrábel as envolvía na noite. Os nossos camaradas vivíam a miúdo nas cáves ou nos áticos. O pior que ví foram as casas de vecindade da rua Smocza. Unha escada de madeira estreita e de degráus quebradizos comunicaba todos os andares. Depois de atravessar uns corredores longos e escuros chegába-se às habitaçóns, húmidas e cheias de mofo. Alí habitaba a mais amarga miséria. Faltabam inclúso as cousas mais elementáis”. Seguramente, apesar do entusiásmo daqueles xóvens, non era fácil adentrar-se de noite por esses bairros, aparte do feito de que este tipo de actividades se castigávam com a maior dureza. Debíam ser capazes em todo momento de dar um bom motivo para andar por semelhantes lugares se eram surprehendidas pela xendarmería nunha zona que, evidentemente e a xulgar pola aparência, non era a delas. As prissóns de Varsovia, igual que todas as demais do império zarista, estabam atestádas de xuventude que lutabam mediante a educaçón política, contra a pobreza na qual eles mesmo tinham sído criádos, mas que non aceitábam como vontade de deus.
Certamente, por esta razón, a xuventude vienense e os seus novos talentos encontraram-se imediatamente sob suspeita, xá que o seu ímpeto podía ser a semente da transgressón e, finalmente, da temida desagregaçón social. Viena fazía o possíbel para serenar os ânimos dos xovens. A constriçón era tán forte que os xovens se viam forçados a esconder a sua verdadeira idade e a fazer o máximo possíbel para parecerem mais velhos; por exemplo, deixavam crescer longas barbas, vestiam casacas e moviam-se com sobriedade. De facto, até a instituiçoń escolar vienense estaba firmemente concebida para consolidar este ríxido “statu quo” e conduzir ao conformismo da xuventude; imperavam a autoridade, o dogmatismo cego, a dureza, a apatía e a pouca humanidade. De qualquer forma, sem dúvida a consequência mais horríbel de todo o severo formalismo burguês foi unha implacábel repressón sexual. A sociedade vienense de finais do século sempre deu mostras de unha moral extremamente ríxida, que non tinha nada a invexar ao puritanismo victoriano. Practicava-se um pacto de silêncio absolucto e inabalábel em tudo o que se relacionaba com a sexualidade. Todas as instituiçóns vienenses (a escola, a família, a sociedade no seu conxunto) se comportavam, em relaçón ao sexo, de um modo artificial e enganoso. De maneira tácita, claro está, aceitava-se a presença do sexo, mas nunca a sua menor insinuaçón ou exibiçón pública, por inocente que nos pudesse parecer agora. Desta maneira, a repressón sexual invadía implacavelmente todos os usos e costûmes da sociedade vienense. A impostura em relaçón ao sexo, foi tán xeral e obsessiva que quase se podería falar de unha neurose colectiva. A pior parte desta grande dissimulaçón, programada com tanta paciência, recaíu sobre a condiçón feminina. A mulher foi forçada a representar um ideal impossíbel: o da mais absolucta inocência e pureza espirituais. Por essa razón, os vestidos das mulheres estavam concebidos para esconder todas as formas femininas. Por dentro, estas indumentárias eram unha espécie de armaçón ou couraça que oferecía um belo e sempre asséptico aspecto exterior. Tinham unha infinidade de espartilhos e enáguas, um facto que obrigava as mulheres a mover-se de maneira totalmente artificial e a adoptar posturas forçadas. Por exemplo, unha mulher educada nunca podía cruzar as pernas em sociedade, por medo de que, num descuido, pudessem ver-lhe o tornozelo.
Pouco depois descemos unha encosta e estamos outra vez no vale do Lima: é Ponte da Barca. Um nome intrigante: ¿se há barca, para quê a ponte, para quê a barca? A explicaçón é que o rio se passava, até ao século XV, nunha barca, que deu nome ao lugar. Era a vila da Barca. Quando se fez a ponte, non podía ficar a vila da ponte, porque essa xá existía; sería sempre a Ponte de Lima. Para non haber confusóns, tinha de se esclarecer de qual das pontes se tratava: non era a antiga, mas a do sítio da barca. E, assim, barca e ponte ficaram ligadas e desterraram o antigo e ilustre nome da terra: de Nóbrega ou de Anóbrega, como parece ser mais correcto. Pois som daqui os dous irmáns poetas, Diogo Bernardes e Agostinho da Cruz. O primeiro deles deixou o nome ligado ao rio Lima; dous dos seus libros têm por título “O Lima” e “Flores do Lima”. É um dos enígmas da nossa literatura e, para ele remeto o leitor que tiver tempo para quebra-cabezas: ¿Bernardes foi, ou non, um ladrón dos versos de Camoes? Há sonetos semelhantes de mais para ser mero acaso… Os bernardistas respondem: ¿que admira?, o mesmo gosto, os mesmos modelos petrarquistas; de resto, Bernardes conheceu Camoes, sabía-lhe os versos de côr e imitava-o até sem querer. Os adversários respondem: quando Bernardes esteve preso, depois da batalha de Alcácer Quibir, escreveu muitos versos, e esses, sim, indiscutíbelmente seus. Ora aí non há qualquer semelhança com a lexítima poesía camoniana, como non podería deixar de suceder se a tal influênça nascida da admiraçón fosse tán grande. Em suma, mistérios que talvez algum dia o tempo aclare… O irmán foi frade no convento da Serra da Arrábida, e deixou poesía completamente diferente, de tema místico, e com um fulgor mental e verbal que, a meu ver, o cantor do Lima non alberga. É unha bela homenáxem a que a Câmara local lhes prestou, com a lembrança do “Jardim dos Poetas”. Mas há um outro ponte-barquense que tem de ser lembrado: Fernao de Magalháns, o grande navegador circumplanetário. Como todas as grandes figuras, discute-se-lhe o lugar do nascimento, mas nenhuma terra tem tantos títulos como a Ponte da Barca. E discute-se-lhe também muito o perfil moral: fidalgo português, foi colocar-se ao serviço do rei de Espanha, nunha época em que as naçóns andavam ao desafio na descoberta das rotas maritimas e no domínio dos novos mundos. É inxusto esse agrávio à memória do navegador. O rei representava a pátria, e o patriotismo non era entón um sentimento vago, mas o deber de rigorosa fidelidade ó rei. Ora Magalháns axíu com um raro sentimento de honra. Tinha unha folha de servíços notábel: estivéra na conquista de Goa com Albuquerque, combatera em Malaca, andara no Pacífico. Quando pedíu a recompensa, o rei negou-lha. As razóns debíam ser as de sempre: muitos pretendentes, e quem passou a vida por lonxe non fez aderências na corte. Non era rico, e a alguém tinha que recorrer, mas non o fez sem pedir permiso ao rei de Portugal: que fizesse o que quisesse respondeu o rei. E retirou a mán, quando o fidalgo, conforme às práxes, lha ía beixar. Magoado, o marinheiro saíu de Lisboa e acolheu-se por uns tempos ao Porto. Em 1519, partía de San Lucar de Barrameda para a grande aventura de circum-navegaçón.
FERNÁNDEZ DE ROJAS, Fray Juan (Colmenar de Oreja, Madrid, 1750-1819). Poeta e satírico. Fíxo-se monxe agustino em 1768. Em 1772, passou a Salamanca, onde se convertéu em discípulo de fray Diego Tadeo González. E, como o seu mêstre foi membro do “Parnaso Salmantino” baixo o nome poético de “Liseno”. Na sua poesía bucólica e anacreóntica esteve influído por Cadalso. Mais conhecído pola sua sátira em prosa contra os enciclopedistas, “Crotalogía o arte de tocar las castañuelas” (1792), publicada baixo o pseudónimo de “Francisco Agustín Florencio”. Respondeu aos ataques que lhe forom feitos em “Impugnación Literaria de la Crotalogía” baixo o nome de “Juanito López Polinario”. Outra obra sua foi a ediçón das “Poesías de fray Diego Tadeo González” (1796).
Outro exemplo das actividades de Planck, para captar talentos para a ciência alemán é o próprio Einstein. Após ler os artígos que Einstein publicou em 1905 sobre, entre outros assuntos, o efeito fotoeléctrico e a relatividade restrícta, Planck devotou unha atençón enorme ao xovem cientista. Em 1913, Walther Nernst e Max Planck foram a Zurique, nunha viáxem familiar de lazer, que aproveitáram para visitar Einstein e tentar convencê-lo a instalar-se em Berlim. Ofereceram-lhe unha posiçón na Academia Prussiana de Ciências, unha cátedra na Universidade de Berlim (mas libre das obrigaçóns docentes) e a direcçón do Instituto de Física, cuxa fundaçón Planck e Nernst estavam a preparar. A condiçón de non dar aulas, era importante para Einstein, pois quería dedicar-se por completo à investigaçón. Einstein aceitou as condiçóns, polo que Planck e Nernst escreveram unha carta ao ministro prussiano da Educaçón na qual expunham as virtudes do xovem físico. No sete de Dezembro, desse mesmo ano, Einstein tomava posse dos seus novos cargos em Berlim. Nunha missiva para um amigo. Einstein reconhecía que um dos atractivos do posto era poder estar próximo de Planck. Os dous cientistas manteríam unha estreita amizade até à chegada de Hitler ao poder.
Os libros som desdenhados por aqueles que mergulham a vida nas vaidades da ambiçón, polos que correm apenas atrás dos prazeres e polos que vivem submersos na ociosidade, sem se preocuparem com o facto de os libros governarem todo o universo conhecido. Os libros dirixem de tal forma o mundo, que quem manda hoxe em dia na cidade dos Catóns e Cipións, fez questón de que os libros da fé fossem só para eles, que constituíssem o seu cetro, e inventou que fosse um críme de lesa-maxestade para os seus vassalhos tocar nestes libros sem autorizaçón categórica. Noutros países foi prohibido pensar por escrito, sem albergar licença para tal. Hoxe queixamo-nos de ter libros em excesso; mas os leitores non se debem queixar disso, porque ninguém os obriga a ler tudo. Apesar da enorme quantidade de libros que se publica, o número de leitores que lêm resulta muito escasso; e se lessem proveitosamente, dir-se-iam os deplorábeis disparates que habitam tantas cabeças?
Tras concluir com o seu “relato fiábel e pensamento sobre “parerga”, a deusa passa a unha “paralipomena”, “disposiçón ilusoria das palabras” sobre o tema da opinión dos mortais. Esta parte do poema conservou-se muito imperfeitamente e discutíu-se muito sobre a sua intençón. Non obstânte, é seguro que Parménides fíxo com que a Deusa dera unha explicaçón sobre ela, cuxa existência por separado foi refutada na primeira parte, e que precedera as observaçóns daquela, revelando o erro a partir do qual se inícia toda aceitaçón de “formas” contrárias (noite e luz). Como poeta, Parménides non conseguíu muitas alabanzas dos históriadores da literatura. Talvez as suas afirmaçóns non se preocuparam muito com o rigor lóxico dos argumentos do filósofo e das tensóns que isto impúxo à composiçón à maneira épica. Mourelatos demonstrou o perto que se situou Parménides das convençóns métricas de Homero e Hesíodo. A partir da análise do vocabulário do poeta, chega à conclusón que menos do dez por cento da sua linguáxe non aparece na épica primitiva e que muitas das palabras aparentemente novas som imitaçóns de formas épicas. Mas, na maioría dos casos, Parménides non diserta como Homero ou Hesíodo. Isto debe-se tanto à matéria temática como, significativamente, ó seu uso muito mais extendido de cláusulas subordinadas, especialmente as introducidas pola conxugaçón ilativa “yáp”, “pois”. Com a excepçón do proemio, que contêm muitas fráses ornamentais e abundância de detalhes concretos, o estilo do poema está subordinado ao desarrolho lóxico da argumentaçón. Mas, tudo isto non quere dizer que se negue a habilidade poética de Parménides. É capaz de criar frases vivas e orixinais: os mortais “som levados de um lado para outro, tanto surdos como cégos, confundidos, tribus sem entendimento”; “a Xustíza non permite ao ser nascer ou perecer, liberândo-o das suas cadeias, senón que os suxeita rapidamente”. Parte da importância e logro do grande Parménides, foi o feito de que desarrolhou unha metodoloxía filosófica completamente nova, dentro das convençóns da poesía tradicional.
FERNÁNDEZ DE RIBERA, Rodrigo (Sevilla, 1579-1631). Româncista e Poeta satírico. A sua melhor obra é “Los anteojos de mejor vida” (c. 1628). Nela, graças a uns óculos especiais, o doutor “Desilusión” vê despida a realidade da vida em Sevilla, e por analoxía a realidade do mundo, desde o alto da Xiralda. Fernández de Ribera satirizou aos doutores, os escritores e outras personáxes de moda. A obra influíu sem dúvida em “El diablo cojuelo” de Luis Vélez de Guevara e, à sua vez, talvés recebeu o impacto dos “Sueños de Quevedo y Villegas,” escriptos a partir de 1606, mas non publicados até 1627. As cenas picarescas, alegóricas e satíricas de “El mesón del mundo” som um vehículo para as teorías literárias do autor. É um representante menor do tôn de desilusón barroca, cuxo principal exponente é Gracián. Na sua época foram muito admirádas as décimas do seu “Escuadrón humilde levantado a devoción de la Inmaculada Concepción” (1618). Nalgunhas ocasións utilizou o pseudónimo de “Toribio Martín”.
A imaxinaçón é um músculo, que há que estimular em todos os momentos. Don Nepomuceno Carlos de Cárdenas, era um fazendeiro (ou Coronel, como lhe chamábam os brasileiros), que como amo benévolo, tinha decidído de sua real gana, alimentar a capacidade fabuladora dos seus escrávos. Com muitíssima razón, afirmaba, no uso superlativo do seu ego, que fabular era unha capacidade própria do home. E, que, somênte sería necessário apertar um botón disparador, para que chegue a primeira ideia fantástica, arrasadora. O mecanismo que utilizaba e no qual os treinava era: “Ver todas as cousas, como o princípio de unha história”. “Todas as noites, acostúmo a tomar unha copa de Porto, antes de deitar-me, sentado na varanda da quinta que dá a poênte. Assim me encontraba unha noite, quando ouvím um enorme gritarío proveniênte da senzála dos escrávos, que non dista mais de duzentos metros da casa principal. Colhím as duas pistolas, que sempre tinha bem preparádas no meu escritório, e saím para indagar que acontecía. No torreiro que se abre no meio das choupanas, encontrei a homes e mulheres num estado de grande excitaçón e pressas do pânico. Estabam sentados ó redor dum fogo, onde preparábam a céia, quando um dos criádos, sem dúvida seguíndo as minhas instruçóns, díxo que a fogueira parecía a língua de um animal e que estabam todos ó alcance da sua boca. A noite era escura e, tanto realismo puxo o narrador em convencêlos da sua ideia, que acabaram por sentir-se nas fauces de um ser terríbel. Quíxo o azar que unha ráfaga de vento, das que aquí se levantam com frequência, axitára as copas das árbores e tronchára algunhas polas. Unha mulher gritou: “¡Que se cerra a boca!”, e a desbocada imaxinaçón dos demais prendeu no colmo das cabanas”.
Mas, talvez digas que também um corpo imperfeito é apto para as ciências, pois parece difícil de acreditar que ningúm home sexa idóneo para elas. Eu cho concedo de bom grado, como muitas outras cousas. Mas, non che concedo que sexa apto qualquer corpo, pois nem é o que tú pretendes, nem serías capaz de probálo xamais. Porque é necessário que tal corpo estéxa doptádo de unha certa proporçón na composiçón dos seus elementos. ¿E qual é essa proporçón? Talvez non sexas capaz de afirmá-lo; mas suponhá-mos que sim. ¿Quantos cambios sofre este recém nascido por causa do ar, do lugar, do movimento, da alimentaçón, da educaçón? Pensa tú mesmo. Se é rico, é mimado, engorda, converte-se num puro corpo e em inépto para o estudo, xá que, segundo tú, a alma e o corpo desexam cousas de algunha maneira contrarias, como diremos em “De anima”. Mais aínda: nem os pais permitem que se consuma no estudo e o trabalho, senón que, disponhem tudo para o culto e para o culto do corpo, preocupando-se só um pouco (e oxalá que assim fora) das costûmes, e ensinam-lhe (como fai a maior parte dos homes, prudentemente sem dúbida, debído ao impulso natural) a interesar-se pola saúde, a riqueza e as demais cousas que podem fazer feliz unha vida. Por isso acontece que som tampoucos os que se inclínam para o estudo das letras. Mas, admitámos que os pais lho permítam e até o queiram: o moço néga-se, pois o corpo sempre pede ócio, e o trabalho resulta penoso para todos. As riquezas som um estorbo para a alma, os prazeres a ofuscam, o mundo a sedúce.
Un rapaz de Sergudiño en Oleiros iba todas as semanas a ver a súa moza e sempre que pasaba por o camiño da Touza, ó pé do camposanto de San Miguel rezaba por as ánimas dos seus difuntos: –Ángeles que estades eiquí, / en la hora de mi muerte / rogade al Señor por mí. De alí a tempo á rapaza salíulle outro pretendiente e tratou por todos os xeitos de que deixase ó mozo de Sergudiño. Como non chegou a convencer á rapaza, tratou de esperalo unha noite nun camiño oscuro e matalo. A primeira vez que agardou, ó ver que iba a pasar preparouse pra botarse sobre dil, pero retirouse pra atrás ó ver que viña con il moita xente. Outro día preparouse millor e agardouno ben escondido pero volveu a encontrarse con que viña máis xente con el. Siguiuno esperando e sempre vía que non viña solo. A moza preguntáballe disimuladamente quen era a xente que o acompañaba. E il aporfiaba que sempre viña solo, sin pensar por que lle preguntaba tal cousa. Despois de moito tempo aparecéuselle unha ánima bendita e díxolle ó rapaz de Sergudiño que se casara dunha vez, que as ánimas xa non o acompañarían máis vezes e que non lles rezase, pois non lle farían caso se é que non trataba de casarse. Díxolle tamén que non responderían da súa vida. E o rapaz obediente tratou o casamento, e foron felices, e logo a muller contoulle sobre das malas intencións que aquel pretendente tiña.
RIELO CARBALLO, N., 1976: ESCOLMA DE CARBALLEDO, EDICIÓNS CASTRELOS, VIGO. GALICIA DE CONTO – HÉRCULES DE EDICIONES
FERNÁNDEZ DE OVIEDO Y VALDÉS, Gonzalo (Madrid, 1479-1557). Soldado e cronista. Tomou parte na reconquista de Granada e lutou em Italia com Gonzalo de Córdoba. Fíxo viáxes ao Novo Mundo em 1514, 1520, 1526, 1532, 1536 e 1549. O difuso relato das suas impressóns resulta de grande importância, polas observaçóns etnolóxicas e topográficas. As suas actitudes eurocêntricas e militaristas, foram criticádas polo humanitário fray Bartolomé de Las Casas, quem tívo especial cuidado em indicar nas suas obras, os numerosos erros de feito e interpretaçón, que cometéra Fernández de Oviedo. O seu “Sumario de la natural y general istoria de Las Indias” (Toledo, 1526) foi seguída pola mais âmpla “Historia natural y general de Las Indias, islas y tierra firme del mar océano” (vol. I, Sevilla, 1535; vol. II, Valladolid, 1537). Deixou inacabadas e inéditas as “Batallas y quinquagenas”. Trata-se de unha série de diálogos sobre famílias e sucéssos da España baixo o reinado dos Reyes Católicos e Carlos V. As suas “Quinquagenas de la nobleza de España”, som unha desordenada compilaçón de feitos e personalidades da côrte espanhola. Xeralmente, som-lhe atribuídas duas obras mais: “Reglas de la vida espiritual y secreta teología” (1549), unha obra pseudomística, que concorda mal com o que sabemos da sua vida e carácter e que, de qualquer maneira, é unha traducçón do italiano; e o “Libro del muy esforzado e invencible caballero de la Fortuna propiamente llamado con Claribalte” (Valencia, 1519), um libro de cabalaría que fora atribuído também a um tál Fernández de Oviedo de Sobrepeñas.
A experiência parece confirmar, que todos os sonhos, som por efeito da bruxaría. Sendo sonhos suxerídos, com mais ou menos força, segundo a mala fé ou a ráiba de quem os suxestiona. Sexám activos ou passivos, ou por cousas contrárias, etc… O dia vinte, Quarta-Feira, encaminhei os meus passos cara a Pontareas, passando por Canedo para dispor duas misas, que paguei com dez pesetas. Comecei com os afumados máxicos o dia vinticinco de Agosto de 1941, por segunda vez. Fún ao moinho, mas, polo caminho, xá notei algunhas sinais. Definitivamente, eu estaba gravíssimo! O seis de Outubro de 1941, eu e Aquilino fomos ao médico Don Enrique, e díxo-me que se comía de tudo, non facíamos nada. Púxo-me a réxime riguroso de tudo. O segundo dia, dormím com Aquilino da Policarpia. Esta maleita, tinha-me começado o dezasseis de Maio de 1940. Sentía-me, sem gana de nada! E, depois, apareceu-me um tumor no lado dereito do brazo, acompanhado de grande sofrimento. Fora aí, onde me deram unha pancada. Por estas datas, xá non existía o Senhor Cura Val.
A sociedade de “A República” non é a única sociedade utópica que encontramos nos diálogos de Arístocles. De facto, existe outra civilizaçón mítica, muito mais famosa do que aquela, cuxa orixem remonta também ao filósofo grego, a “Atlântida”. A história deste misterioso reino do passado aparece em dous diálogos platónicos, o “Crítias” e o “Timeu”, e em âmbos os casos é a personaxem de Crítias que nos fala sobre ela. Segundo nos conta, a história foi narrada ao seu avô, o lendário Sólon, a quem, por sua vez, lha tinha explicado um sacerdote exípcio durante unha estadia naquele país. Há mais de nove mil anos (antes da época de Platón), incluso antes do “grande dilúvio”, que acabou por destruir tudo, había unha poderosa e florescente civilizaçón, cuxo centro era unha ilha situada por detrás das “Colunas de Hércules”, no mar que desde essa altura passou a ser denominado de Atlântico. O deus Posídon, senhor daqueles territórios, apaixonou-se por unha xovem da ilha, Clito, e com ela teve cinco pares de xémeos que se tornaram os dez reis da ilha (sendo o primoxénito um tipo de “primus inter pares”). Graças ao carácter idílico da ilha, que proporcionaba todos os recursos necessários, e à natureza semidivina dos seus povoadores, a civilizaçón que ali surxíu desenvolveu-se até se transformar num rico e potente Estado, que se expandíu governando “a muitas outras ilhas, bem como a partes do continente. Xá no que diz respeito ao lado de cá da passaxem, governavam a Líbia até ao Exípto e a Europa até à Tirrénia”. Porém, com o passar do tempo, as unións com muitos mortais fizeram com que na mistura acabasse por predominar o elemento humano. Os seus habitantes foram deixando de obedecer às leis dos antepassados e as costûmes foram corrompidas, abandonando-se a ântiga virtude. Pouco tempo depois de terem sído derrotados polos atenienses, que tinham tentado conquistar, a mítica civilizaçón desaparecería para sempre da história: “houbo terramotos e inundaçóns excessivas. E aconteceu que, durante um único dia e unha noite terríveis, todo o vosso exército (atenienses) foi devorado de unha só vez pola terra e a própria ilha de Atlântida se afundou no mar e desapareceu. Foi por isso que, actualmente, esse oceano se tornou inexplorábel e impossíbel de atravessar, debído aos espessos lodos de superfície, que a ilha depositou ao afundar-se” (Traduçón de M. José Figueiredo (2003) Lisboa –Instituto Piaget).