ESTUPIÑAN BASS, Nelson (Esmeraldas, 1915). Poeta equatoriano que também cultivou a novela. Reproduzíu a poesía tradicional da área de Esmeraldas em Timuarán e Cuabú, mas é mais conhecido como novelista pola obra “Cuando los guayacanes florecían” (1954), situada em Esmeraldas durante a segunda década do século XX, quando os campesinos se convertirom em guerrilheiros às órdens do coronel Carlos Concha, contra o rexíme de Leónidas Plaza Gutiérrez. Outra novela importante foi “El paraíso” (1958), também sobre Esmeraldas, onde narra como foi linchado polo pobo o filho de um ministro corrupto.
ESTUDIANTE DE SALAMANCA, El (duas partes, 1836 – 1837). Obra que trata o tema de D. Juan, de unha maneira impressionante dentro do romantismo espanhol, igual que a de Zorrilla. Brilha polas suas estâmpas viváces e imaxinativas, de sostída suspensón e pola excelentes riqueza de metros. Como é comúm na obra de Espronceda
De Xenófanes falou-se até aquí como companheiro de Parménides e Empédocles. De feito, é um escritor que em muitos aspectos pertence a unha clásse própria. Algunhas das afirmaçóns e as opinións que lhe som atribuídas tinham unha influência inequívoca dos filósofos milésios e están asociádas à ilustraçón jónica. Mas Xenófanes também escrebeu elexías que fán comentários sociais e morais à maneira de Solón e Teognis. Foi o inventor dos “silloi”, versos satíricos, e xerou, adoptado mais tarde por Timón de Fliunte, e as suas actividades no Sul de Italia e Sicilia, onde passou grande parte do final da sua vida, déron lugar à tradiçón de que foi o iniciador do movimento eleático em filosofía. Non resulta surprehendente que unha personáxe tán polifacética tenha dado pé a unha multitude de opinións diferentes por parte dos críticos modernos e a erros sobre ele que podem rastrear-se até à Antiguidade. Aristóteles, seguindo a Platón, intentou fazer de Xenófanes o proxenitor do monismo eleático, e restou-lhe importância. Teofrasto non consideraba que as suas ideias foram obxecto da filosofía natural, e a vezes é interpretado erróneamente um comentário de Dióxenes Laercio, para afirmar que Xenófanes foi um rapsoda que daba recitaçóns públicas da obra de Homero. A maioria das dificuldades desaparecem unha vez que se reconhece que vivéu num tempo em que non había fronteiras sólidas entre a poesía e a filosofía. A especulaçón teolóxica e cosmolóxica non foi unha invençón dos “filósofos”: xá aparece em Hesíodo e há rastros dela incluso em Alcmán. A obra que se conserva de Xenófanes es demasiado fragmentária como para permitir unha xeneralizaçón sobre o propósito e os métodos do conxunto da sua poesía. Como outros poetas, tomou um dos seus temas nas festas sociais e o comportamento com relaçón ao vinho. Ión de Quíos; Anacreonte: o seu poema mais longo, combina a descripçón vivida e cheia de encanto dos preparativos para unha festa com regras para anfitrión e convidado, incluída unha proclama sobre afirmaçóns falsas e inmorais sobre os deuses. A crítica aos valores em uso aparece mais destacadamente noutra elexía, onde as recompensas acordadas aos atletas olímpicos victoriosos contrastan com o reconhecimento que ele, Xenófanes, merece pola sua arte e os seus benefícios à cidade. Em seis acres versos condena os gostos luxosos das xentes de Colofón antes de ser conquistadas polos lídios, e as suas elexías também albergan anécdotas pessoais e autobiografía.
ESTRIDENTISMO. Movimento mexicano iniciado em 1922 por Manuel Maples Arce com o seu libro “Andamios interiores” (1922) e “Urbe” (1924). Os seus principais membros forom: Salvador Gallardo, Luis Quintanilla, Germán List Arzubide (autor do libro sobre o grupo “El movimiento estridentista” (1926) e Arqueles Vela (autor de “El café de nadie” (1926). Foi um movimento de poetas de esquerda que intentabam explicar as incongruências do sistema à base de “estridências”. Como o “futurismo italiano”, o estridentismo glorifica o futuro industrial e denósta o passado clássico e romântico. Os seus símbolos som as máquinas, as fábricas e a enerxía em todas as suas formas. O movimento foi fugaz e non deixou maiores influências sobre a literatura mexicana, aínda que se pode assinalar influênças mútuas entre o estridentismo, o ultraísmo e o creacionismo, ou na obra de poetas como Pablo Neruda e outros.
Isto, em quanto às acçóns naturais. E no que respeita às voluntárias, ¿no é certo que o pintor pintará melhor, o escultor esculpirá melhor e o citarista tanherá melhor usando medios e instrumentos mais perfeitos que usando uns mais imperfeitos? ¿É que vai cantar bem um rouco, dançar bem um coxo, escreber bem o maneta? ¿Puido acáso a natureza idear um instrumento mais perfeito que a mán? Ningúm, sem dúvida, como muito bem afirma o nosso Galeno (De usu partium, I). Agora bem, o mais perfeito de todos os animais, o home, para produzir obras mais perfeitas que as dos outros animais, necesitou o instrumento também mais perfeito de todos. ¿É que, se este tivéra sido mais imperfeito, tería podido o home levar a cabo tantas e tán perfeitas taréfas como as que realiza? Non, penso eu. Mas ¿a onde nos leva tudo isto? A probar que tudo o perfeito produze o perfeito, e que se vale do perfeito para a sua producçón. ¿Que se segue de ahí? Isto: que a alma humana perfeitíssima entre todas as criaturas de Deus, necesita um corpo perfeitíssimo para realizar a mais perfeita de todas as acçóns das que é capaz, a saber, o conhecimento perfeito. Dirás: ¿cómo é isto?, a intelecçón non depende do corpo nem recebe axuda algunha dele, senón que é levada a cabo somente pola alma. Isto é falso, como temos probado noutro lugar. Non tem sentido afirmar que a alma entende, como tampouco o tem afirmar que ouve. É o home quem fái ambas cousas, servíndo-se nos dous casos do corpo e da alma, e executando qualquer outra cousa com os dous à vez: non fará nada sem que os dous axudem, colaborem e actúem. Mas, se te manténs nas tuas afirmaçóns, próbo-o unha vez mais. ¿Por qué é éste mais docto e aquél menos? A alma é em ambos igualmente perfeita. Logo a deficiência está no corpo, como tú afirmabas. Logo o mais docto alberga um corpo mais perfeito, sexa qual for o modo como o use, bem para imaxinar, bem para entender. Logo o doctíssimo alberga um corpo perfeitíssimo, e este é o que verdadeiramente sabe. Como debe ser um corpo perfeito, xá o temos dito. E posto que nunca se encontra um así, tampouco se encontrará nunca um conhecimento perfeito, nem, por ende, ciência, que resulta ser o mesmo.
Apagouseme o móbil. O ordenador xa só consulta. O teléfono soa: trim, trim, trim… Do outro lado falouche voz melodiosa pero secreta. Inicía un discurso sobre a soidade. Sabes…, dígoche isto porque no total também non ten excesíva importancia… cada quén elíxe o camiño que máis gusta… non me fagas moito caso… É a voz dunha moza sueca emigrada. Sweden é importante: alí está Estocolmo coas súas cores vívas, alí está o Nobel. A soidade é un polvo de dezaseis brazos. Nin é boa nin é mala, depende do que che apeteza. Dos cirros caen copos de neve nas ruas e algodón no medio, caen sobre os pelos brancos ou loiros, caen, caen, caen, com parsimónia infinita, non intencional, non querendo facer mal a ninguém… A soidade acolle os días de verán, naturalmente festivos, acompañadas incluso polo sol da primavera, por riso e sorriso. Dalí a unha hora o teléfono voltou a tocar: trim, trim, trim…
Disque unha vez a un veciño dunha aldeia, cando ele ou cando a muller, ouvían polas noites ruídos estranos como se andivesen nenos a brincar na casa. –Manecho (chamaba ela moitas noites), ¿Sintes? –Sonche os ratos, muller, ou turrará o gando na corte (dicíalle o home, e coa mesma virábase de outro lado e siguía durmindo. Pero, outras veces era ele que sen recordar de todo preguntaba: –Marica, e logo, ¿auvíchelo? Daquela a muller xa non prendiá máis o sono; era como si un pícaro rastreara a mesa; como se lle costara caro rubir a ela, e dimpois, enriba, brincara ao chan… sintíalle o seu alentar e as pasadas lixeiriñas de pés de crianzo. Unha noite, prenderon luz no candil e rexistraron o sobrado todo; outra vez, acordaron solpresos os dous ao cae-la mesa que fixo trema-la cama; non era cousa deste mundo. Si deixaban alcendido o candil, ninguén lles estorbaba o sono, así dormiron moitas noites, e cando voltaron mata-la luz, daquela voltaron tamén os ruídos: era o sarillo a virar que co seu chío alporecíaos; sintíase outra vez os pulos que o que fose daba na súa estrana brincadeira… pouco a pouco tanto o home coma muller ían esmirrando; non tiñan lor pra nada, e non había outra fala no rueiro e na parroquia, e aconsellou unha veciña: –¿Sabedes o que disque é ben facer? poñede unha cunca de liñaza a reverter atrás da contravidreira e non vos deitedes; cando sintades que a cunca se emvorca dicide daquela: –xa que o tirache apáñao, –e, non fagades máis, escoitade sen facer ruído. Ao chega-la noite dimpois de anxanga-lo gando e rematados tódolos labores de día, encheron unha cunca de liñaza, ben acugulada, botaron as contravidrieiras do sobrado e poñeron a carón delas a cunca na soleira do antepeito, mataron a luz, e co anoto fillo de misterio prendido de anguria, agardaron na tranquiladá da noite trubada pelo amedrentadeiro rilar da couza nas madeiras, e, sucedeu, que a pouquiño abríase a contravidreira, e ¡plaf!, envorcouse a cunca e caeu no chan; o estrondo dun trebón non tocara máis forte; sentiuse un ¡ah! afogado, e Manecho, apreixando as mas da muller para gañar forzas, repetiu as falas da vella: –Xa que o tirache, apáñao. –Daquela hoube que ver, ao enfia-la raiola da lúa pela regandixa das contravidreiras a entreabrir, descobriron acubillado no chan, pé da liñaza, un homiño pequecho, coma un boneco, que collía un a un os graos da linaza e contaba: –un, dous, un dous, –e seu dicir, era lene, cal o murmurio das augas do río, e, –un, dous, un, dous, –seguiu a repetir toda a noite até o día raiar. Éravo-lo trasno, que non sabe contar. Nunca máis, nunca máis, voltou pola casa, aborrecido do traballo que aquela noite levara.
CARRÉ ALVARELLOS, L., (S/A): CONTOS POPULARES DA GALIZA, MUSEO DE ETNOGRAFIA E HISTÓRIA, PORTO. (GALICIA DE CONTO – HÉRCULES DE EDICIONES)
Com o remorso no corpo. O dia dezanove de Xulho, fún à fonte e vexo estar Divina na eira de Vinhó, com o rostro desfigurado. Ao vir de volta díxo-me: “Adeus… xa non me falas?” Pois, xa non me parecía, estaba como com medo, curvada como quem está colhendo algo, e muito tríste. O dia vintiquatro de Xulho de 1937, passaba Divina pola eira da Perica, e díxo: “¡Ola faneca!”, mas sem graça, e à noite vinhem dormir à Portela. Sobre a hora quinta da manhán, tán pronto desperto, ouvín a sua voz fora no caminho “¡¡Ola Manuel XIII!!”. Mas, isto tán real e tán verdadeiro, que eu acreditando que fora regar à veiga da Portela, até me levantei para mirar. Sonhára antes que estaba malo na cama, e vinhéra o Petetas darme um sopapo á vista da Perica, e eu escapara. O vintisete de Xulho de 1937 o Charlot, axudou-me a serrar as ripas do canastro, e fún-lhe fazer unha carta, eu non quería mas ele teimou e pedíu um tinteiro à Senhora Amália. Quando estaba a fazer a carta, entornou-se a tinta toda no chán. O dia 18 de Agosto tívem outro sonho com a Perica e acordei a rir. O dia 31 de Agosto pola manhán, levantei-me com pavor e angustia. Encontrei Chico da Nuva cargando um carro no Cotinho, e fún a xunto da Senhora Tomaza, que estaba em Mouriscados, díxo-me o seguinte: primeiro, que non consultaba a homes porque lhe armabam contos! (mas por fim, despachou-me). ¡¡Sales aquí, mucho atropellado!! Pola casa, desgrácias, picardias, feitiços, emprenhas unha mulher, unha mulher que me “jodía” por completo, uns papeles de Xustiça, uns homes, que se possíbel fora, o seu gosto sería meterme em presídio, dous mais que vinham a por mim, e aínda duas mulheres, unha que se xuntaba corpo a corpo comigo. Ademais, um padecimento por unha mulher morta, que o que quería era talvez unhas missas, e entre todas estas calamidades, tería eu dereito acáso a algunha victória? “Toma conta, que che querem fazer unha traiçón. Saíron unhas mulheres, que estábam contra tí, como um cán de rábia!”
Fichas de pócker, fichas de arquívo. E un Toyota, un Honda, un Peugeot rodando, rodando sobre as vías, os raíles do tren e non se cair a un ou outro lado dos riéles porque se orientan e se equilibran perfeitamente. Reconcilieime coas “galletas María” mais teño que mercar un lector de CDS, un reloxo sen minuteiro e dous poulóveres: necesito-os: un gasto. Remítome a “Borges oral”: “O presente contém sempre uma partícula de passado e uma partícula de futuro, e parece que isso é necessário ao tempo”. “Se nos mostrassem o ser de uma só vez, ficaríamos aniquilados, anulados, mortos. En contrapartida, o tempo é a dádiva da eternidade”. ¿Que di Heidegger? Lembro unha tarde de pócker na casa de un amigo de Uma, lembro o ficheiro da Complutense onde mañá merquei o libro de Maria Helena da Rocha Pereira. O pócker é un mundo, o tren e os riéles algo como que a piques de ser un universo.
“Todo o nosso conhecimento vem dos sentidos. Daí, vai para o intelecto e termina na razón.” O que é afinal a “cousa-em-si” declarada por Kant como impossíbel de conhecer e como chegamos a conhecè-la no processo epistemolóxico? Kant diferenciara “fenómeno” de “número”. Fenómeno seria aquilo que é percebido pelos dados dos sentidos em unión com as formas “a priori” do espaço e do tempo, especificadas na Estética transcendental. É, ao mesmo tempo, aquilo que é processado como obxecto de conhecimento graças às doze categorias do entendimento descrítas na Analítica transcendental. O número, em contrapartida, seria tudo o que non é fenómeno, o incondicionado, que extravasa as formas do espaço e do tempo e as categorias. Seria portanto tudo o que é excluído pela ciência, pois esta só se ocupa de fenómenos. Nesta via kantiana, Schopenhauer asseguraba que só conhecemos fenómenos, pois estes som productos da nossa representaçón. Integrava no seu modelo a visón kantiana-idealista do mundo, mas interpretava-a à sua maneira e com a ânsia de corrixir os seus supostos erros. O filósofo céptico lia Kant a partir do que considerou terem sido os seus precedentes: a filosofia dos Veda (os antigos textos sagrados da Índia), exposto no Upanishads, e a obra de Platón. Afirmava que Kant reformulara filosoficamente ideias que tanto os Veda como Platón tinham expressado de forma metafórica. Os primeiros sábios da Índia admitiram como inquestionábel a ideia básica de que o mundo que vemos e percebemos é semelhante a um sonho, mas chamamos-lhe realidade, embora só estexa vinculado às mentes individuais. Era essa a natureza da doutrina do “véu de Maia” ou “da ilusón”. Este mundo no qual estamos e vivemos seria portanto a obra de um feitiço que permite que o vexamos como o vemos (como a nossa representaçón. Sexa qual for a realidade deste “véu de Maia”, non pode saber-se nem experienciar-se sem um conhecimento mais profundo da essência das cousas que, por sua vez, non se revela na representaçón, mas sim de outra forma, como mais adiante veremos.
Este prato consumíase nos meses máis cálidos (Xunho / Outubro), e é típico das montañas de Lugo, aínda que se consumía en toda Galicia. Máis que unha receita, o leite callado é o resultado do proceso natural de deixar un cazo con leite no lugar máis quente da cociña durante unha noite (nalgunhas casas había unha calleira destinada expresamente a este fin). Ó dia seguinte o leite estaba callado e podíase comer a culleradas.
VARIANTES:
Outro xeito, igualmente natural, de callar o leite consistía en poñelo ó lume e (antes de que comezara a ferver) removelo, sempre no mesmo sentido, cunha pequena póla de figueira (o líquido esbrancuxado desta ramiña axudaba a que callara). Unha vez fervido, deixábase repousar e ó pouco tempo o leite estaba callado.
GALICIA PARA COMELA (VOLUME I) HÉRCULES DE EDICIONES S. A.
Passemos agora à “ordem lóxica”. Aqui, e a olho nu, torna-se mais convincente pôr o “trabalho assalariado” como causa da propriedade privada. Contra a aparência (mera aparência. como vimos) da ordem histórica, Marx afirma a esixência da ordem lóxica. Denuncia aquela aparência mediante unha analoxía com a forma mais clássica da alienaçón, a relixiosa, ao dizer, “do mesmo modo que os deuses non som orixinariamente a causa, mas o efeito da confusón do entendimento humano”. Ainda que na representaçón ideolóxica do home alienado Deus apareça como causa, no discurso crítico que revela essa alienaçón, Deus aparece como seu efeito. Deus é efeito de unha existência humana alienada, e non o inverso, pois non é verdadeiro que a alienaçón humana sexa efeito da sua crença em Deus. Sem existência alienada non habería deuses, defende Marx, e sem “trabalho alienado” non habería propriedade privada. Neste ponto, Marx non se detém a explicar os argumentos a favor de pôr a propriedade privada como consequência do “trabalho alienado”, mas dá-nos a entender que este se pode pensar sem a propriedade privada, mas non o inverso. No contexto capitalista, o trabalho alienado toma a forma de trabalho assalariado, e o que se disser de um serve para o outro; no entanto, som concebíbeis outras formas de trabalho alienado non necessariamente assalariado, de modo que a alienaçón non sería efeito exclusivo da relaçón assalariada, mas das relaçóns técnicas com o obxecto de trabalhar (assim o entenderam Horkheimer e Adorno e, desde entón, tem sido um tópico recorrente). Portanto, na ordem lóxica, é a alienaçón no processo de trabalho que, em condiçóns de trabalho assalariado, cría as condiçóns de possibilidade da propriedade privada.
De mistura com tudo isto, había laivos da atmôsfera malígna da guerra. A cidade tinha um aspecto sombrio e desarrumado; estradas e edifícios estavam em mau estado; à noite, as ruas apresentavam-se fracamente iluminadas, com receio dos ataques aéreos, e as loxas encontravam-se meio vazias e o que tinham era muito pobre. A carne escasseava e o leite era practicamente inexistente, había falta de carvón, azucar e gasolina e, sobretudo, de pán. Xá naquela altura, as filas para o pán tinham, frequentemente, centenas de metros. Non obstânte, o pobo parecía satisfeito e esperançado. Non había desemprego e o custo de vida ainda era baixíssimo; viam-se muito poucas pessoas com notória falta de recursos e non había mendigos, a non ser ciganos. Existía, acima de tudo, fé na revoluçón e no futuro, o sentimento de ter emerxído, de súbito, nunha era de igualdade e liberdade. Os seres humanos tentavam comportar-se como tal e non como rodas dentadas da engrenaxem capitalista. Nas barbearias, panflectos anarquistas (a grande maioria dos barbeiros eram anarquistas) explicavam que os barbeiros tinham deixado de ser escrávos. Nas ruas, cartazes coloridos apelavam para as prostitutas, para que deixassem de se prostituir. Para unha pessoa pertencente à interesseira e irónica civilizaçón das raças de fala inglesa, había algo de muito patéctico no modo liberal como aqueles espanhóis idealistas tomavam as frases batídas da revoluçón. Nesse tempo, vendiam-se nas ruas, por unha insignificância, baladas revolucionárias de unha inxénuidade incríbel, onde se falava apenas na fraternidade proletária e na malvadez de Mussolini. Vi muitos milicianos quase analfabetos comprarem essas baladas, soletreárem penosamente a letra e, depois de apreenderem o sentido, começarem a assobiá-las, com unha melodia apropriáda. Durante todo esse tempo estive no Quartel Lénine, ostensivamente a treinar-me para a frente. Quando me alistei na milícia disseram-me que seguiría para a frente no dia seguinte, mas a verdade é que tive de esperar, enquanto se preparava unha nova “centuria”. As milícias de trabalhadores, apressadamente constituídas polos sindicatos no princípio da guerra, ainda non estavam organizadas nunha base do exército comum. As unidades de comando eram a “secçón”, com perto de trinta homes; a “centuria”, com perto de cem, e a “columna”, que na práctica significaba qualquer grande número de homes. O Quartel Lénine, era um conxunto de esplêndidas construcçóns de pedra, com unha escola de equitaçón e enormes paradas empedradas. Fora um quartel de cavalaria e tinha sído tomado durante os combates de Xulho. A minha “centuria” dormia nunha das cavalariças, debaixo das manxedouras de pedra, onde ainda estavam escrítos os nomes dos cavalos de batalha. Todos os animais tinham sído capturados e mandados para a frente, mas tudo aquilo ainda cheiraba à orina dos cavalos e a aveia xá podre. Fiquei no quartel, perto de unha semana. Lembro-me principalmente dos fedores cavaláres, dos trémulos toques de corneta (todos os nossos corneteiros eram amadores; só tomei conhecimento com os toques de corneta espanhóis, quando os ouvi nas proximidades das linhas fascistas), do som das botas cardadas na parada, das longas revistas matinais ao sol de Inverno e dos loucos desafios de futbol, com cinquenta xogadores de cada lado, no recinto ensaibrado da escola de equitaçón. No quartel debía haber um milhar de homes e, talvez, unha vintena de mulheres, non contando com as dos milicianos, que cozinhavam. Ainda serviam mulheres nas milícias, embora non fossem muitas. Nos primeiros combates tinham lutado ao lado dos homes, com toda a naturalidade. Em tempo de revoluçón, era unha cousa que parecía natural. No entanto, as ideias xá começavam a mudar. Os milicianos tinham de ser afastados da escola de equitaçón, enquanto as mulheres lá treinabam, porque se riam e as atrapalhavam. Poucos meses atrás, ninguém tería achado nada de cómico no facto de unha mulher manexar unha arma.