O Pomar

CÁDIZ, Beato Diego José de (Cádiz, 1743-1801). Nome relixioso do capuchino José Caamaño García Texero. O seu estilo fixo-se muito popular no seu tempo pola sua sinxeleza e o seu alonxamento tanto do conceptismo como do culteranismo, considerados indispensábeis até nos sermóns. Das suas obras mais conhecidas citaremos “Afectos de un pecador arrepentido” (Barcelona, 1776) e o seu ataque às obras teatrais, “Dictamen sobre asunto de comedias y bailes” (Pamplona, 1790).

OXFORD

CADALSO Y VÁZQUEZ, José (Cádiz, 1741 – 1782). Poeta e autor de sátiras. Foi, com Jovellanos, unha das figuras literárias mais importântes do século XVIII, herdeiro do desengano de Quevedo e de Gracián. Estudou no coléxio dos Xesuitas em Cádiz e aprendeu inglês, francês, alemán e italiano nos seus frequentes viáxes por Europa. Regressou a Madrid em 1758. Combateu na campanha portuguesa de 1762 e foi nomeado cabaleiro da Ordem de Santiago de Espada em 1766; nesse mesmo ano conheceu a Jovellanos. Exilou-se em 1768 por ser o suposto autor de um manuscrípto que ofendía a honra de várias damas da corte: o “Calendario manual”. Durante os dous anos seguintes escrebeu desde o seu desterro de Aragón os poemas reunídos em “Ocios de mi juventud” (Salamanca, 1773), os melhores do libro forom ecrítos na honra “Filis”, a actríz María Ignácia Ibáñez, que representou a personáxe de Dona Ava na traxédia de Cadalso “Don Sancho García” em Xaneiro de 1771. Cadalso amou a Ibáñez até à sua morte em Abril de 1771. Durante o ano seguinte acudíu pontualmente à tertúlia da “Fonda de San Sebastián” em Madrid e publicou “Los eruditos a la violeta y el suplemento”, sátira sobre a falsa sabedoría dos pedantes, que sem apenas saber ler e sem minimamente estudos, querem opinar de tudo e o fán com pretensóns. O libro está estructurado a partir de unhas “Lecciones” de poesía, filosofía, leis, matemáticas e outros temas. O grande êxito da sátira, levou-o a escreber “Un buen militar a la violeta” (1790). Passou parte dos anos 1773-1774 em Salamanca, onde conheceu a Juan Meléndez Valdés. Nesse lápso escrebeu as suas melhores obras, “Cartas marruecas” (1793), e “Noches lúgubres” (1798), que apareceron por entregas no “Correo de Madrid” (1789-1790). Foi ascendido a coronel em 1782 e quinze dias depois morreu no sítio de Gibraltar. A história amorosa de Cadalso, o seu activo patriotismo, o seu atrevimento crítico frente às intituiçóns hipócritas encumbram-no a unha figura imprescindíbel do prerromantismo espanhol.

OXFORD

CABRERA INFANTE, Guillermo (1929). Novelista, contista, guionista e crítico de cinema cubano. As suas críticas publicaron-se reunidas em “Un oficio del siglo XX” (1963). Em 1959 fundou “Lunes”, suplemento semanal do diário “Revolución” que se publicou até que foi prohibido em 1961. Ingresou no serviço diplomático, do qual foi cesado em 1965. O seu libro de contos basado no período do dictador Baptista foi publicado em “Así en la paz como en la guerra” e traducído ó francês, polaco, italiano e outros idiomas. Com a novela “Tres tristes tigres” ganhou em 1964 o “Premio Biblioteca Breve”. A versón non censurada desta obra non se editou até 1967. Aparentemente, a obra é unha espécie de guía da vida nocturna de La Habana, mas o verdadeiro protagonista é a linguáxe, cheia de experiências, neoloxísmos, associaçóns fonéticas, palabras inventadas e intelixência. Cabrera Infante narra neste libro a decadência do seu país na etapa prerrevolucionária. Vive em Londres e foi privado da nacionalidade cubana. Em 1975 publicou “Vista del amanecer en el trópico y O”; e em 1980, “Habana para un infante difunto”.

OXFORD

CABRERA DE CÓRDOBA, Luis (Madrid, 1559-1623). Historiador, Cortesán que tomou parte na Armada Invencíbel. A sua obra mais importante foi “Biografía de Felipe II, rey de España” (I, 1619; II, 1876-1877, quatro volûmes), que foi a fonte da importante obra teatral de Pérez de Montalbán, “El segundo Séneca de España”. O melhor da sua obra foi a precisón e a brevidade, mas o seu estilo resulta a miúdo ilexíbel: os capítulos non tenhem unha estructuraçón lóxica e isto dificulta a comprehensón dos complexos feitos que narra. Ao parecer, non practicou o que predicaba no seu manual “De historia, para entenderla y escribirla” (1611). Um estudo relativamente menos importante, ainda que com notabeis dactos, é “Relaciones de las cosas sucedidas en la Corte de España, desde 1599 hasta 1614” (1857).

OXFORD

CABRAL, Manuel del (Santiago de los Caballeros, 1907). É o poeta dominicano mais importânte deste século. A pesar de que os seus primeiros libros forom publicados durante a dictadura de Trujillo (1930-1961), a sua poesía reivindicou aos negros e aos mulatos antillanos e denunciou as inxustiças que padecen, A sua poesía última benefícia-se de unha maior amplitude temática e de unha actitude tolerante respeito da sociedade que lle tocou viver e el amor, que el divide em quatro categorías: sexual, literário, romântico e metafísico. A sua gama de expressón resulta tán âmpla como a sua temática. A sua “Antoloxía tierra” (Madrid, 1949) incluie poemas publicados em “Pilón” (1931), “Color de agua” (1932), “Doce poemas negros” (1935), “Biografía de un silencio” (1940), “Trópico negro” (1942), “Compadre Mon” (1943), “Sangre mayor” (1945), e “De este lado del mar” (1949). “La Antología clave, 1930-1956” (1957) selecciona poemas de outros libros: “Los huéspedes secretos” (1951), “Sexo y alma” (1956) e “Dos cantos continentales y unos temas eternos” (1956). Desde entón publicou unha autobiografía, “História de mi voz” (Santiago de Chile, 1964), que revela a elaboraçón interna das obras de um grande poeta. “Pedrada planetaria” (1958), “Carta para un fósforo no usado y otras cartas” (1958), “Catorce mudos de amor” (1962), “La isla ofendida” (1965) e “Los anti-tiempo” (1967). Também escrebeu dous volûmes de poemas em prosa: “30 parábolas” (1956) e “Chinchina busca el tiempo” (1945), ademais da novela “El presidente negro” (1973).

OXFORD

CABELLO DE CARBONERA, Mercedes (Moquegua, 1845-1907). Novelista peruana. Foi membro da tertulia de Juana María Gorriti em Lima e escritora de “escandalosa reputaçón e grande talento” segundo V. García Calderón, As suas três primeiras novelas forom: “Los amores de Hortensia” (1888), “Sacrificio y recompensa” e “Eleodora” (1886 e 1887, respectivamente), todas igualmente insípidas e sentimentais. “Blanca Sol” (1889), em câmbio, foi a primeira novela naturalista escrita no Perú; na qual se analisam os vicios e a hipocresía da alta sociedade peruana. “Las consecuencias” (1890) ataca o vicio do xogo, agora num escenário rural. A sua última novela, “El conspirador: autobiografía de un hombre público” (1892), som as memórias fictícias de um xefe de partido que é atraiçoado polos seus amigos e logo encarcerado. “La novela moderna” (1892) reimprimíu-se em 1948.

OXFORD

CABANYES, Manuel de (Vilanova i la Geltrú, 1808-1833). Poeta prerromántico de verdadeira inspiraçón e uso directo e sinxélo da língua. A través de fray Luis de León foi influído polos epítetos de Horacio, os seus xiros e os seus sentimentos, ainda que non pelos seus metros. Leu com paixón a Tomás Moro e Byron, ainda que rechazaba a tendência deste último para a desilusón. Traducíu a “Mirra” de Alfieri em 1831. Em colaboraçón com Joaquín Roca y Cornet publicou em 1832 unha versón de “Las noches” de Torcuato Tasso (Barcelona). Enfermou de tuberculoses e morreu unhas semanas depois de ter sído publicado o seu primeiro libro, “Preludios de mi lira” (Barcelona, 1833). As suas “Poesías escogidas” publicarom-se em 1858. Menéndez Pelayo pensou que “Cabanyes tinha o que faltou a Moratín: ideias, sentimentos e vida poética própria”.

OXFORD

CABANILLAS ENRÍQUEZ, Ramón (Cambados, Pontevedra, 1873-1959). Poeta galego. Colaborador da importânte revista “Nós” e do “Seminario de Estudos Galegos”. Foi escritor muito versátil: em “Vento mareiro” (La Habana, 1915) escrebeu versos ao mar. Versos narrativos, basados em três poemas celtas em “A noite estrelecida” (1926), e poesía amorosa de grande poder expressivo e economía de formas, em “A rosa de cen follas” (1927). A sua obra no campo da poesía oral foi reunída em “Antífona de cantiga” (Vigo, 1951). Em muitos dos seus poemas rende homenáxe ao seu pobo natal e a temas mais cosmopolitas, âmbas cousas com igual tino. Escrebeu a obra teatral “A man de Santiña” e, em colaboraçón com Antón Villar Fonte, a peça histórico-mítica “O mariscal” (1926).

OXFORD

CABALLERO CALDERÓN, Eduardo (1910). Escritor de libros de viaxens, ensaísta e româncista colombiano. Fundou a Editorial Guadarrama em Madrid e servíu no corpo diplomático em diversos lugares de Hispanoamérica e em Espanha. Foi corresponsal do diário colombiano “El Tiempo” em Buenos Aires. A sua novela “El Cristo de espaldas” (Buenos Aires, 1952) está basada na guerra civil colombiana de 1948-1958, durante a qual morreron mais de douszentos mil campesinos. Um sacerdote progressista enviado desde o seminário a unha aldeia nos Andes opôn-se ao goberno conservador, ao cacique local e à própria Igrexa, que defendíam aos poderosos. O bispo, ao final dos cinco dias que abarca a novela, ordena ao sacerdote que volte para o seminário: Cristo é forzado a dar a espalda a Colombia. “Manuel Pacho” (Barcelona, 1966) narra a história de um rapaz que, escondido nunha árbore, contempla como é massacrado o seu povoádo. Carga o dadáver do seu pai a través dos campos e enterra-o em lugar consagrado. Durante o caminho, sofreu fame, sede e fatiga, vé-se forzado a desmembrar o corpo, para fazê-lo mais lixeiro. Quando chega ao poboádo onde está o cemitério, os habitantes mostram-se pouco interessados em dispor o enterro do corpo pestilente e desmembrado, e pensam mais em salvar as suas próprias vidas. A narraçón evita todo sentimentalismo com a sua sequedade, contando simplesmente os sentimentos do xovem campesino. A sua seguinte novela “El buen salvaje” (1966) ganhou o Prémio Nadal. “Siervo sin tierra” (1954) refére-se a um campesino obsesionado por poseer unha pequena parcela que cultivar. Escrebeu também ensaios sobre as relaçóns de Hispanoamérica com o mundo, como “Suramérica, tierra del hombre” (1942) e “Latinoamérica, un mundo por hacer” (1957).

OXFORD

Mas, polo contrário, o conhecimento que se tem do externo mediante os sentidos é superado em certeza polo que se obtem com o que está em nós ou por nós é producído. Pois estou mais certo de que tenho apetite e vontade, de que agora estou pensando isto, de que fai pouco evitaba aquilo ou o detestaba, que de estar vendo um templo ou a Sócrates. Acabo de dizer que temos certeza de que existe na realidade o que está ou acontece em nós. Porque, em quanto ao que pensamos xulgando acerca das cousas, mediante o discurso e o raciocínio, barruntamos que é de todo ponto incerto que sexa na realidade tal como nós pensamos. Tenho eu muita mais certeza de que existe e de que é branca esta folha de papel em que escrebo, que da sua composiçón polos quatro elementos, assím como de que tais elementos se den nela em acto e de que tenha unha forma diferente à destes. Nunha palabra: se deixas a um lado, o que está em nós ou que por nós é producido, o conhecimento mais certo de todos é o que se leva a cabo por meio dos sentidos, e o mais incerto, o que se realiza mediante o discurso, pois este non é verdadeiramente conhecimento, senón tanteo, dúvida, opinión, conxectura. A partir de ahí pôn-se unha vez mais de relêbe aquilo de que non é ciência o que se obtem por meio de siloxismos, divisóns, predicaçóns e outras operaçóns semelhantes da mente. Non obstânte, se fora possíbel captar a natureza interna de cada cousa, da mesma sorte que percebemos polos sentidos, de um modo ou outro, as qualidades externas das cousas, entón poderíamos dizer de nós que sabemos na verdade. Mas ninguém – que saibámos – púido xamais fazer isto. ¡¡Logo non sabemos nada!!

FRANCISCO SÁNCHEZ

BASTIÁN E CRISPÍN

Había alá, non sei onde e en non sei en que tempo, dous hirmáns, Bastián e Crispín, Bastián, de legítimo matrimonio e rico, pro moi simplote e envidioso, por añadidura; Crispín, ilegítimo e pobre ben que moi espabilado, entreverte e pillo. Casados ambos, vivían, pois, coas súas respeutivas mulleres, en condicións diferentes. O primeiro, en boa casa e con cartos moitos que de seus pais herdara. O segundo, nun pequeno chopete e carecendo hasta do máis preciso, tanto que, dedicado a vender sardiñas polas aldeas, houbo de empeñarse á fin de mercar un burriquiño que llas porteara. Logo que se veu cun duro en roda, dixo a sua muller: -Pepa, meu hirmán éche moi envidioso e, tan pronto seipa que teño besta, ha de querer mercarma: mira o que discurrín, pra que ma pague ben. O noso diñeiro é a roda que xa sabes; cámbioa en pesetas, doullas a comer ó burro, entre a palla, e, asegurando a meu hirmán que o animal cisca pesetas, verás o que me dá por el. -Ti xóga-lo todo polo todo. E ¿se sales mal? -Déixame a min. Sobre un ovo pon a galiña. Fixo, en afeuto, que tragara o burro as cinco pesetas e, pasando con el seguidamente por diante da casa do seu hirmán, saleulle ó encontro este e exclamou: -¡Mama, Crispín! ¡Con que xa tes un burro e eu non! -Si, empeñandome pra mercalo. -Véndemo e merca outro. -Sei o que teño e non vendo. Este animal é a miña fortuna. El non tardará en facerme rico coma ti. -Pois ¿que milagres obra? -Cisca pesetas e ahora o verás, que vai a gastear. Gasteou o burro: rexistraron os dous hirmáns e, topando ó instante entre o gasto as pesetas que tragara, dixo entonces Bastián: -Hirmanciño, véndeme o burro, que cho pagarei ben. -E ¿canto me dás por el? -Dareiche mil reás. -Menos de dous mil non o deixo e eso por ser pra ti. -Vaian logo os dous mil reás. Cobrou Crispín os cartos, deixou o burro en poder de seu hirmau e, volvéndose á casiña, chamou pola mulher e díxolle: -Pepa, esta non saleu mal. Aqui tes dous mil reás que Bastián me deu polo burro. Escoita ahora o que has de facer cando veña a queixarse de que o enganei. Temos dous coenllos iguales; prendes un cunha cordiña e átalo ahí en calquera sitio; o outro lévoo eu que vou ó monte a cortar toxo e volvo logo. Bastián de seguro preguntará por min, ti respondes que non estou na casa, sólta-lo coenlliño atado e mándasme a decir por el que veña axiña. Veremos como te sacudes. Marchou Crispín pra o monte cun dos coenllos e Pepa quedou en executar ó pé da letra o encargo do seu home. Bastián, por ben que rexistraba e rexistraba sempre que o burro facía de corpo, nada máis que o que esterco descubría e así non tardou en correr a casa de Crispín, por quen chamou moi enfadado. Pepa saleu á porta e véndoo alí co burro, díxolle, sin imutarse: -Bos días, Bastián. ¿Que se ofrecía? -Que ahí ténde-lo voso burro. A volverme inmediatamente dous mil reis que o teu home me arrancou por el. -E ¿eso? -Que desfago o trato, por engaño. Teu home aseguroume que este burro era a súa fortuna pois tiña a propiedá de ciscar pesetas: merqueillo en tal conceuto e, desque no meu poder está, maldita unha me ciscou, con que así, recolle-lo burro e devolverme os cartos. -Crispín non che está na casa, eu nada teño que ver cos vosos tratos; pero entra, mandareino a buscar e falarás con el. Entrou Bastián; desata entonces Pepa o coenllo e dándolle libertá, bota a fuxir pra onde se lle antoxou. Crispín quedara en vir a almorzar; entrou tamén a pouco co outro coenllo en brazos e preguntou á muller: -¿Que hai de novo, que este animaliño chegou xunta min correndo e dixome viñese de contado á casa? -Hai que teu hirmán non quere o burro e pide a devolución dos cartos. -Si, respondeu Bastián; mais antes, dime, Crispín. ¿E verdá que che levou recado de que viñeses ese animaliño que tras nos brazos? -¡Pois non ha de ser! Non temos outro criado, que somos pobres: se fóramos ricos coma ti, xa o teríamos; pro, amigo, non hai con que pagalo. -Hirmanciño, véndeme ese coenllo. -¡Seica estás tolo! Ti queres acabar comigo. Non cho vendo: é un criado moi fiel e nada nos costa máis que algunha herbiña con que se mantén. -Hirmanciño, véndemo e perdónoche os cartos que polo burro me levache: -Vendereicho, xa que tanto te empeñas, pro dándome mil reás. É moito, Crispín, non vale ese diñeiro. -Xa verás se o vale e inda máis. Aprontoulle pois os mil reás e marchou, levando o burro e o coenllo. Chegado á casa e, alucinado co que seu hirmán lle había dito, fíxolle a conta ós criados, despideunos e manda o coenllo co gando ó monte, mailo animaliño, ó verse libre, fuxeo, como fuxira o compañeiro. Pepa, moi contenta con tres mil reás que Crispín pescara xa a seu hirmán e deseosa de non perdelos, dixo ó home, cando llos amostrou: -Bastián hache de volver; preciso é armarlle outra. -Corre da miña conta e ti axúdame. -¿Que discurres pois? -Matamos ese carneiro flaco que esta na corte, enchemos de sangre del unha das súas tripas e, cando pete á porta meu hirmán, cingues ti a tripa ó pescozo, quéixase el do novo engaño, enfádome eu contigo e, botándoche a culpa toda, fago que te mato, dando unha puñalada na tripa: entonces ti quédaste coma morta; logo, tócoche eu á orella unha gaitiña, e vas pouco a pouco avivecendo hasta pórte de pé en frente a nós. ¿Entendes? -Si, si; descoida. Bastián volveu, en afeuto, á noite, queixándose de que novamente se lle engañase. Mandara o coenllo co gando ó monte e nin arriba, nin abaixo parecía. Reclamou, de consiguente, os mil reás que Crispín maliciosamente lle levara e amenazouno hasta coa xustícia. Crispín contestoulle: -A malicia, ou engaño, que nesto haxa culpa será de Pepa, miña muller; pois ben recordarás que na casa non estaba eu cando a queixarte viñeche polo burro. -Tan bo es ti coma a túa muller. -Vou a matala, pra que vexas e non digas que trato de engañarte. -Tanto coma eso, non. -Si; vai a morrer. E, tirando de navalla, pinchalle a tripa de carneiro, chea de sangre, que posta xa ó pescozo tiña Pepa. Cai esta no chan ó golpe, coma se a mataran. Bastián estonces, abalando e arrepentido do paso dado, non sabía case que decir; mais Crispín, coa navalla na man tinxida en sangre, díxolle: -Xa ves que, por causa túa, matei á miña muller. ¿Que vai ser de nós ahora? -Crispín, perdóname, respondeu Bastián, abrazándoo. Renuncio ós mil reás, pro ti estás perdido; fixeche unha morte e, de seguro, vas pra a carzele. -Non o penses, que teño ahí unha gaitiña e, en tocándolla catro ou cinco veces a Pepa ha de resucitar. Trouxo Crispín un como pínfano de buxo e, meténdollo case dentro dun oído á muller, empezou “tu, tuturutú”. Ela, ós primeiros toques non daba señal de vida, tampouco ós segundos, nin terceiros. Bastián, fixou os ollos en Pepa, coitada xa que non volvía en si. Ó cuarto “tuturutú”, empezou a mover un algo o corpo e dixo Bastián: -Toca, hirmanciño, toca, que xa rebole. Deu estonces Crispín quinto “tuturutú”, que foi o máis repinicado, e levantouse supetamente a fingida morta, deixando a Bastián cun palmo de boca aberta. Logo que a cerrou e non escramentado aínda das xogarretas de seu hirmán, díxolle con lastimeira fala. -Crispín, véndeme esa gaitiña. -Ti queres acabar comigo, quitarme tódolos medios de vivir. Non cha vendo. -Hirmanciño, véndeme esa gaitiña. E ¿canto me dás por ela? -Pide ti, que eu bastante fago se me defendo. -Pois vale dous mil reás e nada menos. -¿Nada menos, Crispín? -Nada menos. Entregoulle Bastián os dous mil reás e foise pra súa casa coa gaitiña. Un día incomodouse coa muller e tratando de a castigar, doulle unha puñalada que a deixou realmente morta, sin que, pra resucitala, de nada a gaitiña lle sirvise. Anoxado estonces de veras contra Crispín, enterrou, non sin cuantiosos gastos e disgustos, a difunta: presentouse logo cun saco grande en casa de seu hirmán e dixolle enfurecido: -Mal hirmán, estafador do meu diñeiro, agora si que chegou a túa; vas a morrer afogado polas moitas veces que me engañache. Métete aquí neste saco. Home, ben. Meteuse Crispín no saco, atouno o Bastián seguidamente e, botándose a carga ó lombo, marcha con ela dereito a certo pozo moi fondo de entrambos conocido. Mais eiquí que, pasando ó pé dunha ermita, tocan alí a misa, pousou sobre unha pedra a carga e, deixándoa así, entrou na capela: Crispín, asementras, non facía senón berrar ¡Ai de min! ¡Ai de min! Un arreeiro, que iba ó tanto por aquel camiño, oieu os laios, acercouse ó saco e preguntou ó que dentro del estaba: -Meu homiño, ¿que lle sucede? ¿Pra onde o levan de tan mala sorte? -¡Ai! lévanme a casar coa filla do noso Rei e, como eu non quero, vou á forza. Home, ¡que tonto é! Cambeemos e lévese usté a miña recua e odres de viño que nela van. -Feito; abra o saco pronto. Desátalle a baraza, pois; sale da prisión Crispín e, posto o outro no sitio del, ata ben o saco e, dando brincos de alegría, marcha pra a súa casiña coa recua e odres de viño do envizoso arreeiro. Bastián, así que se acabou a misa, saleu tamén da capilla; bótase outra vez a carga ó lombo e, chegando ó pozo, guindouno nel, afogando, non a seu hirmán, o que así inda o enriquecía, tanto que ó verse no lugar con recua propia e odres de bo viño, a muller ría como unha descosida e aconselláballe fixese de contado un mesón con cuadras grandes pra as bestas; os veciños pasmábanse, chamábanlle xa señor Crispín e Bastián mismo, noticioso que foi da volta deste, correu a que o enteirase de como sucedera aquelo. -Crispín, ti é-lo diaño -lle decía. ¿Non ibas no meu saco? ¿Quen senón eu te levou ó lombo e no pozo guindou a carga? -Dese pozo viñeron recua, odres e viño, que ti non maxinabas, e machos millores que os que eu trouguen se atopan no seu fondo. -Hirmanciño, volvamos alá os dous, que quero unha recua como a túa. -Envidioso fuche sempre, todo queres e todo che sale mal. Mañán, pois, de madrugada irémo-los dous ó pozo e mira que, se desta tampouco sales ben, escusas de virme á porta queixándote de engaño, cal fas adoito. -Hirmanciño, faime este favor, que non virei, suceda o que suceda. Ó día siguente, ó raia.lo sol, Crispín preparou a súa recua, monta nun dos machos e chegando á casa de Bastián, que xa na porta o agardaba, dille: -Sube a calquera destes machos e vamos logo ó pozo. Montou Bastián no que millor lle pareceu e, postos a camiño entrambos, non tardaron unha hora en estar ó pé do pozo. Apeáronse alí nun campo, levou Crispín a bebe-la recua, que na auga do pozo se dibuxaba, e dixo a seu hirmán. -Mira canto macho asoma por aquí. -Parecen os mismos teus -contestou Bastián mirando. -Os meus non están na auga. -Home, eso é verdá. -Pois a buscalos – añadeu Crispín. Guíndase Bastián ó pozo coma un atolondrado, e, dando voltas na auga, sin saber nadar, afogou ó instante. Crispín estonces sinteu especie de remordemento, de que pouco se coidou, pro, falando consigo mismo, dixo: “O envidioso morreu; basta de falcatruadas; fagámo-lo mesón que me aconsella Pepa”. E esto decindo, tornou pra o lugar a pé, fixo o mesón, xuntou riqueza moita e acabouse o conto.

HÉRCULES DE EDICIONES – GALICIA DE CONTO – VALLADARES, M. (REC.): A MONTEIRA, SOMANARIO DE INTRESES REXIONALES E LITERATURA (1889-1989), I, NÚM. 7. ( Co título de “Contos de rapaces” aparece tamén na revista “A Gaita Gallega”, La Habana, 1886, II, toc. 7ª).

Perante estas duas visóns contrapostas (a dinâmica de Heraclito e a estáctica de Parménides), Platón propôn unha soluçón conciliadora a pergunta pelo “Ser”: a “Teoria das Ideias”. Desdobra a realidade e concebe um mundo sensíbel (aquele em que habitamos, o físico) onde tudo (pessoas, animais, obxectos, etc…) é um reflexo dos seus autênticos modelos (Ideias ou Formas), que se encontram num mundo abstracto, intelixíbel. Isto é, a realidade que somos capazes de perceber através dos nossos sentidos é unha realidade inferior, e isso é assim porque o que identificamos non é mais do que unha cópia imperfeita, unha sombra da autêntica realidade, que som as ideias arquetípicas (que residem no mundo abstracto). Deste modo, a árbore que existe em frente da minha xanela é unha árbore, porque de algum modo, é um reflexo imperfeito da ideia de árbore, e as facas som facas porque som cópias imperfeitas de unha faca ideal. Portanto, o “Ser” de Platón é dual, está dividido em dous mundos, um mais real (o mundo abstracto, ao qual chama “das Ideias ou Formas”) e outro menos real (o mundo sensíbel). Para Platón, as mudanças de que falava Heraclito só ocorrem no mundo sensíbel, porque é um mundo imperfeito e só o imperfeito tem necessidade de mudar. O plenamente real, o “Ser” a sério. é preciso procurá-lo no mundo das “Ideias”, que é perfeito, eterno e imutábel, como acreditava Parménides. Aristóteles non está de acordo com o mestre. Considera que transferir a realidade para um mundo abstracto, como faz Platón, non é o melhor caminho para alcançar a verdade. O seu espírito “científico” leva-o a pensar que a realidade tem que ser imanente, isto é, tem de estar aí, presente nas cousas que temos à frente. Como veremos em detalhe mais adiante, para Aristóteles, o real som os obxectos concretos que nos rodeiam e podemos identificar e nomear. Um dos princípios xerais de que parte para negar a teoria platónica do mundo das Ideias é que unha causa tem de estar necessariamente em contacto com o seu efeito e se as Ideias platónicas están noutro mundo (o abstracto), separadas da esfera sensíbel, como podem essas Ideias ser a causa das cousas do mundo sensíbel? Além do mais, que sentido teria procurar a explicaçón do “Ser” num mundo ao qual os homens, na realidade, non pudessem aceder? Outra cousa é que o entendimento humano, graças à linguaxem e à lóxica, sexa capaz de deduzir a existência de causas a partir dos obxectos que vemos, mas em qualquer caso, essas causas têm de estar em contacto directo com as cousas do mundo. No entanto, o argumento de maior peso que Aristóteles defende e que contradiz o mundo das Ideias de Platón é o chamado “argumento do terceiro homem”, que significa, basicamente, que, se a causa da existência de um homem concreto é um homem ideal, que também existe, tal como defende Arístocles, entón tería de haber um terceiro home que sexa a causa desse segundo home. E esta sucessón continuaria até ao infinito, sempre à procura de unha causa última que nunca chegaria; algo que é inaceitábel, entre outras cousas, por non conduzir a nenhuma explicaçón. Assim sendo, o que faz Aristóteles non é exactamente eliminar as Ideias platónicas, mas, pelo contrário, “fazê-las descer à Terra”, ao mundo sensíbel, e pô-las em contacto com as cousas concretas.

P. RUÍZ TRUJILLO

¿¿E OS MEUS MALES, QUEM OS CURA??

Quem me causa esta dor?

O Amor!

Quem a minha glória despreza?

A Fortuna!

Quem a minha pena consente?

O Céu!

.

Desta maneira recêlo,

morrer deste meu mal extranho.

Amor, Fortuna e Céu!

.

Quem melhorará a minha sorte?

A Morte!

Ao bem de amor, quem alcanza?

A Mudança!

E os meus males, quem os cura?

A Loucura!

.

Desta maneira será cordura,

querer curar a paixón?

Quando os remédios som,

a Morte, a Mudança e a Loucura!

.

Santa amizade, que com lixeiras asas,

aparentas arrastarte polo chán,

entre as benditas almas do céu,

subirás alegre às celestes salas!

MANUEL CALVIÑO SOUTO

Por isso, há que ler as duas secçóns da parte escrita à luz do “non escrito”, mas no entanto anunciado: o que aí acontece non é a elevaçón de unha nova figura filosófica “o ser aí” que venha substituir ou compreender de outra maneira unha antiga figura – a subxectividade -, mas a desmontaxem (ou destruiçón), passo a passo, da própria ideia de figura filosófica (suxeito no sentido clássico), para deixar aparecer o próprio sentido do ser. Só assim se pode entender como a investigaçón do sentido do ser em xeral, que é o do sentido de cada cousa, tem de passar por unha análise existencial prévia do “ser-aí”. Poder-se-ía dizer que desta análise, resultará a destruiçón do próprio “ser-aí” descrito inicialmente como ente privilexiado, sem a qual non se pode fazer referência ao único principal, o ser. Por outras palabras, também se podería acrescentar que o “ser-aí” aparece como recurso hermenêutico com o fim de deslocar a questón do ser do seu papel central como substância ou subxectividade para a sua manifestaçón como fenómeno ou cousa, único assunto que se revela como autenticamente orixinal, embora disso xá non se possa fazer princípio, precisamente para non recair na consideraçón ontolóxica. “Ser e Tempo” também pode ser interpretada nesta direcçón, de forma simultânea, como unha destruiçón da subxectividade moderna e da ontoloxia em xeral; inclusivamente da própria ontoloxia fundamental, como condiçón para aceder ao ser de cada cousa. Tudo isto faz de “Ser e Tempo” unha obra orixinal e singular no horizonte contemporâneo, cuxo carácter revolucionário non consistirá em apresentar um novo conteúdo do termo “ser”, mas, sim, em modificar a forma de compreender a questón. Nesse sentido, Heidegger reitera o modo grego de proceder de Aristóteles e recupera, de forma crítica, o papel que duas obras fundamentais desempenham na filosofia moderna: a “Crítica da Razón Pura”, de Kant, e a “Fenomenoloxia do Espírito”, de Hegel, que têm um estreito parentesco com “Ser e Tempo”. Non deixa de ser curioso que as três obras tenham também unha vinculaçón essencial com o significado e o papel da negatividade, non só no sentido mais trivial de que, na obra de Kant, há unha destruiçón da metafísica clássica e, na de Hegel, do modo substantivo de compreender a subxectividade, mas no sentido de que, nas três se prepare e, no caso de Heidegger, se execute, um esvaziamento dos conteúdos da filosofia que, definitivamente, fará dela unha reflexón sem obxecto, e, por isso, poderosa, porque se pode referir a qualquer um deles sem nenhuma limitaçón – a ciência, a ética, a política, a história, a natureza – mas, ao mesmo tempo, absoluctamente vulnerábel, susceptíbel de desaparecer, se corresponder, ao mesmo tempo, a todos esses obxectos mencionados, a sua própria ciência e ontoloxía. De certa forma, o próprio Heidegger veio testemunhar essa perda da filosofia e, consequentemente, o seu final. “Ser e Tempo” tem que ver com tudo isso.

ARTURO LEYTE

Em Bilbao, o Villán contou-me que repartía leite, desde as quatro da manhán, até às duas do meio dia ou mais, depende do dinheiro que necesitára. Deixar a Laboral para fazer-se leiteiro, tampouco parecía unha decisón afortunada ou brilhante. Trabalhaba em “Leche Ona”, onde todos eram de Burgos, de Palencia, de León, putos “maketos” todos! O dinheiro, puta miséria: unhas mil pesetas à semana. E isso à força de horas e horas; e de descargar pola tarde camións de pulpa para alimento das vacas. Isso sím, podías beber quanta leite quixéras; sempre se partíam garrafas e isso eram pérdas previssíbeis. Que fossem averiguar, se foram rotas ou se tinham roto, se había sído accidente ou intençón manifésta. Com leite, e uns bocatas que te afanábas nas tendas, ías tirando. Quase todos os tendeiros eram “paisanos”, igual que as empregadas da secçón de engarrafamento da central leiteira. O “paisanaxe” sempre estaba disposto a deitar unha mán. Tudo isto, que me tinha contádo o Villán, veio a conto daquel “marica” abacial da Academia de Preparaçión Múltiple que me dixéra “lo siento usted no es catalán”! Aquel “manflorita” imbecíl inicíou um discurso sobre a colonizaçón idiomática que exercíam os “charnegos”. Como se os “charnegos” fósemos um exército invasor, o qual era a primeira vez que o escutaba e non era comúm que se dixéra por entón. Agarrei unha cadeira, e atireilha à cabeça. Acabou-se o discurso! Houbo um tempo em que, cada vez que o Barça xogaba contra um equipo mesetário, ou de onde fosse, ainda que fora estranxeiro, rezaba para que lhe metessem unha dúzia: um por cada xogador, outro para o treinador e a Virxem renegrida, que chamam “Moreneta” e que seguro, tinha a culpa de tudo o que me ocurría em Catalunya. Toma colonizaçón! Ainda que esta peripécia do latim, fora anterior a outras ocupaçóns, mas vêm-me agora à memória a raíz do encontro com o Villán.

JAVIER VILLÁN E DAVID OURO