Arquivo por autores: fontedopazo

ROBERTO MERA COVAS (HOMENAXEM A ALEJANDRO VIANA) (2)

O ARREPÍO DA MORTE

18 de xullo de 1936. Tras meses de conspiración, a trama encabezada polo xeneral Mola perpetra un golpe de Estado contra o Goberno da II República Española, pero o levantamento militar fracasa ao atoparse cunha inesperada resistencia. Unha longa guerra dá comezo. Ao deputado republicano Alejandro Viana Esperón a insurrección sorpréndeo en Madrid. Na véspera participara no acto oficial de entrega ao presidente da República, Manuel Azaña, do proxecto de Estatuto de Autonomía de Galicia recén aprobado en referendo. Esa mesma noite, mentres se precipita a rebelión militar en África, os presidentes das deputacións galegas, alcaldes de varias cidades e outros deputados regresan en tren a Galicia. Alí, moitos deles, coma o alcalde de Vigo, Martínez Garrido, ou o de Santiago, Anxel Casal, atopan a súa morte a mans dos sublevados. Alejandro Viana e os seus amigos tamén deputados Bibiano Fernández Osorio-Tafall, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao e Ramón Suárez Picallo quedan en Madrid e salvan a súa vida. Cando estoura a guerra, Viana, aos seus 59 anos, atesoura xa un intenso periplo vital no profesional e no político. Nado en 1877 na pequena vila galega de Ponteareas, no seo dunha humilde familia, abrírase camiño por si mesmo na puxante cidade de Vigo de finais do século XIX, até converterse nun relevante persoeiro do empresariado, da política e da sociedade viguesa: industrial da conserva e da exportación de ovos en Galicia e Portugal, dirixente do Partido Republicano Vigués, home forte do goberno municipal do alcalde Gregorio Espino na década dos anos vinte, cofundador do xornal “El Pueblo Gallego e do Ateneo da cidade, directivo do Círculo Mercantil ou presidente de Tranvías de Vigo. As súas relacións familiares e sociais tiñan sólidos alicerces: casara con Josefina Dotras Fábregas, de familia catalá con longa tradición empresarial na salgadura e a conserva, con quen non chegara a ter fillos, pero compartira o reto de acoller e coidar dende cativos seis sobriños desamparados. Viana, ademais, tecera durante décadas unha rede de estreitas relaçións con personaxes sobranceiros no ámbito intelectual, político e económico de Galicia e Portugal. O seu compromiso democrático e republicano levárao a ser o anfitrión do expresidente da República Portuguesa, Bernardino Machado, no seu exilio galego, e a incorporarse na II República ao partido de Manuel Azaña, Izquierda Republicana. Viana preside a súa agrupación provincial en Pontevedra, fai parte da candidatura da Frente Popular nesa provincia nas eleccións de febreiro de 1936, é o candidato máis votado na súa cidade de adopción e acada a acta de deputado nas Cortes Españolas. Aquela noite do 17 de xullo nada lle facía presaxiar que esa vida plena e intensa puidese truncarse de forma brusca e que os seus plans de futuro, a súa posición e estatus, as súas relacións familiares e sociais ou o seu vencello co seu país e coa súa cidade se fosen derrubar de súpeto dando paso á traxedia e ao drama. Viana visitara a súa familia en Vigo o 28 de xuño de 1936 para votar a favor do Estatuto de Autonomía. Nunca máis volverá pisar a súa terra e o seu fogar.

ROBERTO MERA COVAS

O EÎDOS-CAPITAL

Citemos o texto de Marx: “O grande mérito de Edward Gibbon Wakefield non é ter descoberto algo novo acerca das colónias, mas ter descoberto nas colónias a verdade acerca das relaçóns capitalistas da metrópole. (…) Em primeiro lugar, Wakefield descobriu nas colónias que a propriedade de dinheiro, de meios de subsistência, máquinas e outros meios de produçón non confere a um home a condiçón de capitalista, se lhe faltar o complemento: o assalariado, o outro home forçado a vender-se voluntariamente a si mesmo. Descobriu que o capital non é unha cousa, mas unha “relaçón social” mediada por cousas. O senhor Peel – relata-nos Wakefield em tom lastimoso – levou consigo de Inglaterra para o rio Swan, na Nova Holanda, meios de subsistência e de produçón por um valor de 50.000 libras. O senhor Peel era tán precavido que transferiu também 3.000 pessoas pertencentes à classe operária: homes, mulheres e crianças. Quando chegaram ao destino, no entanto, “o senhor Peel ficou sem um servente que lhe fixéra a cama ou que lhe trouxéra àgua do rio”. Pobre senhor Peel, que tinha previsto tudo, menos a exportaçón das relaçóns de produçón inglesas para o rio Swan”! Unha história muito interessante e instructiva, de facto. Um empreendedor capitalista, o senhor Peel, tinha decidido montar unha empresa nas distantes terras coloniais. Muito intelixente e precavido como era, sem dúvida, procurou organizar bem a sua bagaxem. Para montar unha empresa é necessário dinheiro e meios de produçón. Ora, também som necessários trabalhadores, e eis onde Peel mostrou ser muito precavido: decidiu levar trabalhadores ingleses de confiança, 3.000 operários que aceitaram, libremente e de igual para igual, assinar um vantaxoso contracto laboral. O episódio seguinte de tán prometedora história situa-nos no Parlamento britânico, onde non se para de reflectir sobre o porquê de tán inesperados resultados. O senhor Wakefield pergunta-se, entre intrigado e indignado, sobre o enigma do desastre em que a aventura de Peel tinha desembocado. O senhor Peel tinha metido num barco “a suma das partes” do capital. Mas, como vamos ver, esquecera-se de um pormenor: nada mais nada menos, “aquilo que fai o capital ser capital”, o que, de facto, Platón teria chamado o “eîdos-capital”. Em todo o caso, algo mais do que a “suma das suas partes”, isso a que vamos chamar, de facto, a “estructura”.

CARLOS FERNÁNDEZ LIRIA

ESCRITORES HISPÂNOS (EDUARDO BARRIOS HUDWALCKER)

BARRIOS HUDWALCKER, Eduardo (Valparaíso, 1884-1963). Româncista e dramaturgo chileno. Despois da morte do seu pai em 1889 passou a Lima. Logo de dez anos voltou ao seu país e ingresou na Academia Militar de Santiago, onde foi licenciado em 1902. Regressou a Lima e empreendeu unha fracasada expediçón aos Andes orientais em busca de caucho. Depois de um breve período na zona do Canal de Panamá, trabalhou de 1904-1908 na oficina de unha companhía cuprífera no norte de Chile, onde publicou “Del natural” (Iquique, 1907), a sua primeira novela. Foi secretário, reporteiro, empregado da Biblioteca Nacional, e em 1927 superintendente xeral de bibliotecas, museos e arquivos. Foi ministro de Educación durante o período 1927-1928 até a caída do dictador Ibáñez, ao qual Barrios apoiaba, e mais tarde voltou a ser ministro. Em 1937-1943 foi administrador de unha finca no valle central de Chile. Alí conheceu a personáxe que lhe avería de servir como modelo, para escreber a sua melhor novela “Gran señor y rajadiablos” (1948), situada no século XIX; o libro resulta ambicioso em quanto ao tácito repudio de um naturalismo anterior. Algum crítico assinalou que o seu valor reside na ideia filosófica que expresa. Outras obras suas de importância som os contos. Em “El niño que enloqueció de amor” (1915), a novela urbana “Un perdido” (1918) e a curiosa novela “El hermano asno”, na qual enfrenta a dous franciscanos, o um consciente das tentaçóns da carne, que intenta superar, e o outro, considerado um santo polos seus feligreses, inconsciente das necessidades do seu corpo que, ao final da novela, acaba por cair nas tentaçóns sem o menor control. Outras obras de Barrios de tipo menor som: “Páginas de un pobre diablo” (1923), “Y la vida sigue…” (1925), ademais da novela “Los hombres del hombre” (1950). Barrios escrebeu também obras de teatro: “Mercaderes en el templo” escenificou-se em 1911, mas non foi recolhida nas suas “Obras completas” (1962, dous volûmes) nem no “Teatro escogido” (1947); “Lo que niega la vida” (1913) foi posta em escena em 1914 e “Vivir” em 1916. Nas suas primeiras obras primou a emoçón em perxuíço da razón, mas nas últimas expressou a necessidade de unha autodisciplina para evitar o desbordamento das emoçóns.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (MIGUEL DE BARRIOS)

BARRIOS, Miguel de (Montilla, 1635-1701). Xudeo espanhol de ascendência portuguesa. Poeta. Servíu na armada espanhola sendo converso, mas, quando se estabeleceu nos Países Baixos retornou para o xudaísmo e adoptou o seu nome orixinal, Daniel Levi. Foi um admirador de Góngora, a quem intentaba “alcanzar y aun sobrepasar”, Barrios escrebeu muito e non demasiado bem, xá que o seu gosto estéctico deixaba que desexar. As suas obras publicadas som: “Flor de Apolo” (Bruxélas, 1665), editada de novo baixo o nome de “Las poesías famosas y comedias (Amberes, 1679), “Coro de las musas” (Bruxélas, 1672), “El sol de la vida” (Amberes, 1679), “Bello monte de Helicona” (Bruxélas, 1686) e “Estrellas de Jacob sobre flores de lis” (Amsterdam, 1686). As suas obras de teatro som espectaculares: nunha delas levam-se a cabo oito duelos, e noutra, doze. “Pedir favor al contrario” e “El canto junto al encanto” som as menos malas.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (JERÓNIMO DE BARRIONUEVO)

BARRIONUEVO, Jerónimo de (Granada, 1587-1671). Poeta e escritor de epístolas. Estudou em Alcalá e em Salamanca. Passou algum tempo com o marquês de Santa Cruz na Italia e logo retirou-se como dignidade para a catedral de Sigüenza. Isto permitíu-lhe escreber ao deán de Zaragoza unha série de epístolas sobre a vida dos seus contemporâneos e sobre as costûmes de Madrid que hoxe tenhem a maior importância como fontes de conhecimento da época. Estas cartas están datadas do primeiro de Agosto de 1654 ao vintiquatro de Xulho de 1658 e forom editadas a finais do século passado com um estudio biográfico e notas por A. Paz y Meliá (“Colección de Escritores Castellanos”, 1892-1893, quatro volûmes). Quase como um artígo de costûmes, as cartas non somente tratam temas políticos, senón detalhes de crímes cometidos na Villa, obras de teatro, festas, moda e anedóctas várias. Barrionuevo escrebeu novecentos poemas, um entremês chamado “El berraco de Río Salido” e cinco peças teatrais: “La venganza del hermano y valiente Barrionuevo”, “El laberinto de amor y Panadera de Madrid”, “El retrato que es mejor: santa librada” “El judas de Fuentes” e “La hora que está más bien”.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (FRAY LOPE BARRIENTOS)

BARRIENTOS, fray Lope (1382-1469). Bispo de Segovia e confesor de Juan II. O rei ordenou-lhe queimar a biblioteca do suposto mago e astrónomo Enrique de Villena. Barrientos dixo haber cumprido a missón, mas desconfía-se que ao menos salvou alguns libros, que depois utilizou para escreber um tratado de adivinhaçón por ordem do rei, libro que nunca chegou a publicar-se. J. de M. Carriazo atribuíu-lhe a autoría da “Refundición de la Crónica del Halconero.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (RAFAEL BARRETT)

BARRETT, Rafael (Gibraltar?, 1876-1910). Contista e ensaista disputado por Espanha, Inglaterra, Arxentina e Paraguay. Deixou Europa e dirixíu-se para a América Hispâna, onde passou a residir. Os seus contos de miséria, desesperaçón e sufrimento oferecem unha visón do Paraguay muito alonxada das passadas glórias cantadas por Martín de Goycochea Menéndez. Por ordem cronolóxica as suas obras som: “Lo que son los yerbales” y “Moralidades actuales” (ambas publicadas em Montevideo, 1910), “Cuentos breves” (Montevideo, 1911), o panfleto “El terror argentino” (1912), “Mirando vivir” e “Al margen”: críticas literárias e científicas (ambas em Montevideo, 1912), “Ideas y críticas” (Montevideo, 1915?) e “Diálogos, conversaciones y otros escritos” (Montevideo, 1918). As suas “Obras completas” forom publicadas em Buenos Aires em 1943. Também se editárom unhas “Cartas íntimas” (Montevideo, 1967).

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (CAYETANO ALBERTO DE LA BARRERA Y LEIRADO)

BARRERA Y LEIRADO, Cayetano Alberto de la (Madrid, 1815-1872). Bibliógrafo e biógrafo cuxa obra mêstra foi o “Catálogo bibliográfico y biográfico del teatro antiguo español desde su origen hasta mediados del siglo XVIII” (1860; ed. fasc., Londres, 1968). A sua “Nueva biografía de Lope de Vega” apareceu no primeiro volûme da ediçón das obras de Lope que fixo a Academia em 1890, resulta importante porque deita mán de novos dactos aportados pola correspondência entre Lope e o duque de Sessa. Barrera é conhecido também polos seus trabalhos sobre o Quixote apócrifo de Avellaneda e por unha biografía e ediçón de Francisco de Rioja.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (JUAN DE SÁNCHEZ BARRENECHEA Y ALBIS)

BARRENECHEA Y ALBIS, Juan de Sánchez (m. 1707?). Frade residente em Chile que escrebeu em 1693 unha fantasiosa “história” chamada “Restauración de la Imperial y conversión de almas infieles”, que muitos erudictos toman como a primeira novela escrita em Chile. Xunto à pretensón de historiar a conquista espanhola dos indios araucanos, narra-se a história de amor de Rocamila e Cantabo.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (JULIO BARRENECHEA)

BARRENECHEA, Julio (Santiago de Chile, 1919-1979). Poeta. Como opositor ao rexíme do presidente Ibáñez, trabalhou pola causa do socialismo e resultou elexído diputado do seu partido a Côrtes em 1931. Servíu no corpo diplomático e foi destinado a Colombia e India. Barrenechea é um escritor sério e melancólico, cuxas características mais notábeis som o bom gosto e a sua elegante expressón. A sua “Poesía completa” (Quito, 1958) recolhe quase toda a sua obra desde o xuvenil “Mitín de las mariposas” (1930), passando por “Rumor del mundo” (1942), “El libro del amor” (1946), “Vida del poeta” (1948) até chegar a “Diario morir” (1954). Em 1961 fixo-se unha “Antología” das suas melhores páxinas.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (VICENTE BARRANTES Y MORENO)

BARRANTES Y MORENO, Vicente (Badajoz, 1829-1898). Poeta satírico e editor da revista “Las Píldoras”, que foi prohibida polo governo. Escrebeu duas novelas menores de corte histórico, “Juan de Padilla” (1857), e vários libros de contos, “Narraciones extremeñas” (1873, dous volûmes) e “Cuentos y leyendas” (1875). A sua poesía, na veia filosófica de um Campoamor, resulta pouco interesante. O seu melhor trabalho é “Baladas españolas” (1853), em particular “Esposa sin desposar” e “Santa Isabel y Murillo”. Escrebeu também várias obras baixo os pseudónimos de “Publicio” e “Abate Cascarrabias”.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (EMMA DE LA BARRA)

BARRA, Emma de la (Rosário, 1861-1947). Novelista arxentina de procedência chilena e promotora de actividades musicais. Escrebeu numerosos artígos e contos que publicou em diversos xornais arxentinos. Entre as suas obras destacam “Stella” (1905-1906 e Barcelona, 1909), “Mecha Iturbe” (Buenos Aires, 1906) e “Cartas maternales” (Madrid, 1917). A sua última novela foi títulada “Eleonora”, Julio Cejador escrébe sobre ela: “distingue-se pola fina observaçón e polo véu do sonho do qual falaba Eça de Queiroz, com o qual envolve a realidade dos seus episódios”.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (EDUARDO DE LA BARRA)

BARRA, Eduardo de la (Santiago de Chile, 1839-1900). Enxenheiro, professor e reitor do Liceo de Valparaíso. Dedicou a sua vida ao ensino das matemáticas e da literatura no Instituto Nacional e na Escuela Militar. Foi colaborador de vários diários e revistas, entre outras, de “La Opinión”, de Valparaíso. Despois da caída de Balmaceda padeceu o desterro. Públicou “Poesías” (1868), “Saludables advertencias al clero chileno y Bilbao ante la sacristía” (1871). Som fundamentais os seus “Estudios sobre versificación castellana”. Foi membro correspondente da Real Academia Española. Dedicou muito tempo e esforço à reconstruçón do “Poema de Mio Cid”. Traducíu a Homero e a Edgar Allan Poe e outros poetas. Foi muito amigo de Darío, a quêm prologou o famoso “Azul” (Valparaíso, 1888), polo qual o seu nome está íntimamente relacionado com o surximento do modernismo Hispâno-Americano.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (EFRAÍN BARQUERO)

BARQUERO, Efraín (Chile, 1931). Poeta surrealista chileno. Estudou na Facultad de Filosofía y Educación da Universidad de Chile e foi editor principal de “La Gaceta de Chile” quando esta era dirixida por Pablo Neruda. A sua obra xuvenil “La piedra del pueblo” (1954) rebosaba rectórica no estilo e preocupaçón social na temática. Desde “La compañera” (1956) os seus temas aproximaron-se do doméstico, com um temperamento de serenidade e com unha brevidade que a miúdo alcanza o epigrama como em “Enjambre” (1959), “El pan del hombre” (1960), “El regreso” (1961) e “Maula” (1962). Um dos seus poemas mais famosos é “Mi amada está tejiendo”, onde deixa ver a sua raíz surrealista.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (RICARDO BAROJA Y NESSI)

BAROJA Y NESSI, Ricardo (Río Tinto, Huelva, 1871-1953). Pintor e escritor, fixo-se famoso por ser irmán de Pío Baroja. Escrebeu contos de aventuras e estampas da vida no campo vasco que som menos conhecidos que os seus libros sobre Pío, mas que non carecem de interesse. Entre as melhores podem-se mencionar: “La nao Capitana: cuento español del mar antiguo” (1935), história bassada num conto vasco do século XVII, “Carnashu” e unha interessante história contada polas suas três personáxes, “Clavijo”, que narra a história da seduçón de unha rapariga feita por José Clavijo y Fajardo (1730-1806), na qual cada um conta a sua versón do feito e que também intervêm o irmán da xovem, Beaumarchais, autor de “El barbero de Sevilla” e “El matrimonio de Fígaro”. O seu libro “Gente del 98” (Barcelona, 1952) foi reeditado em 1969 em Barcelona baixo o título “Gente de la generación del 98”.

OXFORD