DÍAZ RENGIFO, JUAN (século XVI). Xesuita. Autor de “Arte poética española con una fertilísima silva de consonantes comunes, propios, esdrújulos y reflejos y un divino estímulo del amor de Dios” (Salamanca, 1592). O libro foi ampliádo, sem que se notara melhora algunha, por Joseph Vicens na edicçón de 1703. Na poética de Rengifo, a doutrina (o utile de Horacio) tem maior importância que o deleite (lo dulce en Horacio). Rengifo basou-se nas doutrinas de teóricos italianos como António da Tempo, aos quais adaptou às esixências da métrica espanhola. A sua Silva de consonantes o diccionario rítmico” era tán popular que Moratín, na sua obra “La derrota de los pedantes” (1789), escrebeu: “Qué es la poesía? El arte de hacer coplas. Y cómo se hacen las coplas? Comprando Rengifo por tres pesetas”.
DÍAZ-PLAJA, Guillermo (Manresa, 1909-1984). Historiador da literatura, crítico e ensaista que editou a “Historia general de las literaturas hispánicas” (1949-1967, sete volûmes) e a “Antología mayor de la literatura española”. Escrebeu mais de cento cinquenta libros; foi crítico literario de “ABC” e foi director do Instituto Nacional del Libro Español. Alguns dos seus escritos mais orixinais som: “El arte de quedarse solo y otros ensayos” (1936), “Introducción al estudio del romanticismo español” (1936; 2ª ed. rev., 1942), que obtívo o Premio Nacional de Literatura, na sua primeira apariçón; “El espíritu del Barroco” 1940; ed. ampl., 1983); “Modernismo frente a noventa y ocho” (1951); “Las estéticas de Valle-Inclán” (1965) e “El oficio de escribir” (1969). A sua “Poesía junta” apareceu em 1967. Últimamente publicou “Retrato de un escritor” (1978) e “El combate por la luz”. “La hazaña intelectual de Eugenio D’Ors” (1981).
DÍAZ MIRÓN, Salvador (Veracruz, 1853-1928). Poeta mexicano cuxa influênça sobre Darío e José Santos Chocano foi muito considerábel. O seu poema “Sursum” (1884) e os seus “Discursos políticos” (1884 e 1885) indicam que facía sua a afirmaçón byroneana de que o poeta é o líder dos homes. Mais tarde, habería de rechazar as suas românticas “Poesías” (Xalapa, 1886; 2ª ed., 1901) e toda a poesía que escrebeu antes de “Lascas” (Xalapa, 1901), importante documento do que é primeiro modernismo latinoamericano. Abandonou os temas de tipo social e adentrou-se nunha temática de fastío e desengano. Voltou os olhos para Quevedo polo seu tratamento da fala e a Góngora pola sua brilhante capacidade metafórica. As suas “Poesías completas” publicarom-se em 1941 (3ª ed., 1952). Novas ediçóns dos seus poemas, algunhas delas facsimilares, forom sendo publicádas nos últimos anos. Os escritos de Díaz Mirón non reflectem a violência que presidíu a sua vida. Perdeu o braço esquerdo nunha zaragata acontecida antes de unhas eleiçóns. Abandonou México por sua própria vontade e seguíu practicando o xornalismo político durante 1874 e 1875. Regressou a México como diputado em 1878. Em 1892 matou um home durante unha campanha eleitoral e foi sentenciádo a quatro anos de prisón. Em 1910 foi encarcerádo de novo por intento de asesinato e saíu libre em 1911 com o triunfo do presidente Madero. Os seus últimos borradores: “Astillas” e “Triunfos”, non chegarom a publicar-se.
DÍAZ MEZA, Aurelio (Talca, 1879-1933). Autor teatral chileno que colaborou no xornal de Talca “La Libertad”, até que abalou para Santiago em 1899. Aparte das suas peças teatrais, escrebeu unha biografía de ficçón, “La Quintrala” ( o fundamento do libro, foi também tratado por Magdalena Petit “La Quintrala”, e Armando Araiza, “La tragedia de los Lisperguer”, 1936). O seu primeiro êxito no teatro foi com “Bajo la selva” (1914), comédia, ao igual que a obra num acto “Amorcillos” (1916). Outras peças teatrais forom “Ricacahuín”, “Araucania” e “Con su destino”. Publicou “Leyendas y episodios chilenos” (1925-1927, onze volûmes).
DÍAZ MACHICAO, Porfirio (1909). Novelista e ensaista boliviano. Foi bibliotecario da Universidade de San Andrés em La Paz. Escrebeu um libro de contos, “Los invencibles” (1932), situado em época da “guerra del chaco”, no qual puxo de manifesto um pacifismo activo. Mais conhecido pola sua produçón novelística: “El estudiante enfermo” (Cochabamba, 1938), que versa sobre os problemas sexuais de varios estudantes universitários e de um soldado da guerra do Chaco; “Vocero” (1942), sobre a prensa, e “La bestia emocional” (1955), que é ao mesmo tempo história e autobiografía. A sua detalhada “Historia de Bolivia” (1954, cinco volûmes; aínda em curso de publicaçón) cobre até agora o período comprehendido entre 1920 e 1943. Dos seus ensaios, os mais conhecidos som: “20 lecciones sobre Bolívar” (1949), “El ateneo de los muertos” (1956) e “Crónica de crónicas” (1963). Compilou duas antoloxías: “Antología de la literatura boliviana” (Cochabamba, 1965, quatro volûmes.) e “Prosa y verso de Bolivia: antología” (1966-1967, três volûmes).
¡Que poucos, entre tantos miles de homes, som aptos para as ciências, incluso para unhas ciências como as que temos! Apenas um ou dous. E ningum com perfeiçón. Vou-o demonstrar. Quem haxa de saber algo perfeitamente tem que ser home perfeito. ¿Há alguém que o sexa? Mas temhámos em conta que debe sê-lo. Por certo, tú afirmas que em todos a alma é igualmente perfeita (aínda que ignoras a sua natureza, como o poremos de relevo noutro lugar), mentras que é o corpo a causa de que unhs sexán mais doutos, outros menos e outros nada. Sexa. ¿Será por ventura a nossa alma suficientemente perfeita para que o home poida saber algo com perfeiçón? Non; mas admitámos-lo. Em consequência, aquel cuxo corpo sexa menos perfeito, saberá com menos perfeiçón; o que o tenha mais perfeito, com mais perfeiçón; e o que o tivéra perfeitíssimo, com perfeiçón máxima. Do que tú afirmas parece inferir-se isto, sem dúvida, com maior razón que o contrário. Mas ¿a quem se lhe deu um corpo perfeito? A ninguém, aínda que grite algún médico. E se así fora, non lhe duraría mais que um instânte. Caso de que o negues, non o vou a probar agora; probarei-o noutra parte. Non obstânte, vou-che pedir algo, e sei que non mo vás a dar, pois ígnora-lo, ao igual que eu. Coincidindo com Galeno em chamar perfeitíssimo ao corpo que é muito equilibrado e muito belo. Agora bem: Galeno afirma que só o corpo equilibradíssimo (aínda que debería ser tído em conta a composiçón, por causa das acçóns instrumentais) produze operaçóns todas elas perfeitíssimas e, entre estas operaçóns, a inteleçón, da qual depende a ciência, obstenta a primacía. Mas isto também se apoia na razón. Houbo algúns médicos segundo os quais, para ser perfeito, o médico debe padecer todas as enfermedades, antes de que poida emitir um xuízo perfeito sobre elas.
Cando Noso Señor andaba polo mundo levaba sempre na súa compaña a dous dos seus apóstolos, o señor San Pedro e o señor San Xoán. Os apóstolos facían vida como tódolos homes e tiñan as súas mulleres. E foi do caso que a San Pedro gustáballe máis a muller de San Xoán cá que el tiña; e á muller do outro el tamén lle gustaba e fixeron un apaño. Xa levaban un tempo entendéndose e o pobre San Xoán non sabía nada. Un día San Pedro reparou que na fronte do compañeiro naceran dous corniños coma os dos carneiros e axiña que pasaban os días, máis lle medraban. San Pedro deu en pensar que ó mellor ó outro lle saían os cornos porque tiña pauto co demo e foille consultar o caso ó Noso Señor. —Mestre, ó Xoán sáenlle cornos. E o mestre asentiu: —Saen. Non houbo máis consulta. San Pedro calou, pero ós poucos días vendo que os cornos do outro cada vez eran máis grandes, foi falar outra vez co mestre: —E ó Xoán sáenlle cornos… —Poñerallos algún —respondeulle Noso Señor. —E poñerán —dixo San Pedro. E preguntoulle Xesuscristo: —Entón ti que é o que queres? —Pois eu quería que non se visen —pediulle San Pedro. E dende aquela non se ven os cornos dos casados, homes ou mulleres, cando as mulleres ou os homes teñen algún apaño.
CUBA, X. R.; REIGOSA, A.; E MIRANDA, X., 2001: “CONTOS COLORADOS”, EDICIÓNS XERAIS DE GALICIA, VIGO. (OS AUTORES TOMARON ESTE CONTO DE CARRÉ ALVARELLOS, L. S. A.: CONTOS POPULARES DA GALIZA, ED. MUSEU DE ETNOGRAFIA E HISTÓRIA, PORTO).
Vi Napoleón, essa alma do mundo, sair da cidade para ir passar revista às suas tropas; é efectivamente unha impressón extraordinária ver aquele home que, a cavalo, concentrado o seu olhar, abarca o mundo e o rege.
Carta de Hegel a Niethermayer
A sua vida foi o caminho de um semideus, de batalha em batalha e de victória em victória. Pode dizer-se que Napoleón se encontrava num estado perpéctuo de iluminaçón, daí que o seu destino fosse de unha luminosidade tal que o mundo nunca tinha visto nada parecido nem voltará talvez a vê-lo.
Wilhelm Wien (1864 – 1928) nasceu na Prússia Oriental e era um pouco mais novo que Planck. Trabalhou baixo as ordens de Helmholtz e depois xuntou-se ao Instituto Imperial de Física e Tecnoloxía, situado nas proximidades de Berlim. Ali interessou-se, a finais do século, polo problema da radiaçón de corpo negro. Wien fixo duas grandes contribuiçóns para este assunto, polas quais recebeu, em 1911, o Prémio Nobel da Física. A sua primeira contribuiçón consistíu em demonstrar que a intensidade da radiaçón emitida por um corpo negro, Kv, non dependia da frequência e da temperatura de maneira independente e sim através de unha combinaçón de ambas, que se conhece actualmente como “lei do deslocamento de Wien”, Segundo esta lei, à medida que aumentamos a temperatura, o comprimento de onda da enerxia radiada desloca-se para comprimentos de onda mais curtos. Wien fornecía assim unha explicaçón teórica para um fenómeno que pode constatar-se a olho descoberto: a luz que provém dos corpos incandescentes desloca-se do vermelho para o outro extremo do arco-íris à medida que eles aquecem, como no caso de um forno de gás. (…) A segunda grande contribuiçón de Wien foi unha expressón para a referida distribuiçón espectral que se axustaba muito bem aos dados experimentais conhecidos na altura, embora non pudesse oferecer unha deduçón teórica satisfactória para ela. Esta expressón dictaba que a intensidade da radiaçón térmica decaía exponencialmente com a sua frequência, daí que sexa muitas vezes conhecida como “lei exponencial de Wien”. Os momentos-chave da descoberta do “Quântum de enerxía”, teve lugar de forma muito simbólica na viráxe do século.
O estímulo do interesse individual e a libre concorrência, som unha garantia de progresso e harmonia, como defendia Mandeville em “A Fábula das Abelhas”. A observaçón de Voltaire sobre a “tolerância relixiosa”, que implica o xogo da especulaçón, non deixa de ser inquietante, sempre que relembra a outra cara da actual globalizaçón, evidenciada na sua capacidade para dissolver pluralidades culturais e ideolóxicas. Em questóns de ordem política, compara o povo inglês com o romano, tendendo para este último, xá que “entre os romanos nunca de deu a horríbel loucura das guerras de relixión”. Na nona carta, rexeita enerxicamente a monarquia absolucta e o despotismo da nobreza, mas hesita quanto às formas de corrixir esses abusos. Dir-se-ia que sonha com unha espécie de “república burguesa”, definindo o povo como o conxunto “dos que estudam as leis e as ciências, dos negociantes e dos artesáns”. Como traduz Carlos Pujol para unha linguaxem actual: intelectuais, homes de negócios e classe média. Para Voltaire, o comerciante é o verdadeiro motor do mundo moderno e o seu papel é temido por unha nobreza ociosa, que só sabe adular sem nada contribuir para o bem comum ou para a felicidade do mundo. Sem dúvida, o patriarca de Ferney tinha vislumbrado o potencial revolucionário do burgués que, anos mais tarde, Marx identificará no “Manifesto do Partido Comunista”.
Os “gin-fizz” começarom a darnos alegria a todos menos a Elipio, que estaba furioso por non poder participar na festa. Xá lhe tinha aconselhado, noutras ocasións, que fixéra como eu, disfrutar alí mesmo, no seu bar. Mas, a ver quem tinha culhóns para desafiar a Cristina, tán possessiva e tán corsária. Assím que Elipio desesperába-se da vida, que, segundo ele, non era vida nem era nada; toda a noite, desde as dez até às sete, o duro trabalho. Durante o dia, sem horário e a “destajo”, as duras esixências da patroa, que nunca estába saciáda nos negócios da cozinha d’abaixo. O bar oferecía comidas para charnegos, cozinha de Murcia que entusiasmaba aos extranxeiros; A cozinha impunha um descanso nas obrigaçóns amatórias de Elipio, pois Cristina organizaba pessoalmente a intendência. Os deleites do sexo, de tán forzados, xá non eram deleites para Elipio. Contradiçóns da vida: muitos invéxariam a sua sorte que el despreçaba. Por isso me dizia, cada dous por três, sácame daquí, ou esta mulher vai acabar conmigo. Unha morte por esgotamento; o que eu temía era que um bom dia Cristina, arrebatada polos ciúmes, lhe descarregara um tiro. Ou que me envenene, xemía Elipio. Veneno non acredito eu que fora a maneira da taberneira. O veneno requere frialdade e Cristina era puro instinto e demasía. Polos excesos da sua luxúria, diziam que enfermara o seu marido. Velho prematuro e amarrado a unha cadeira de rodas, unha manhám enfilou para o sol nascente, meteu-se no mar e non voltou a sair. Talvés ande todavía polo fundo verde e roxo de algas e corais, manipulando a cadeira de rodas, sem encontrar descanso, vendo em cada peixe o reflexo luxuriante da sua mulher. Facía disto, mais de um ano e para entón, a futura viúva xá andaba liáda com Elipio. Outro colombiano, Heliodoro Simón, que trabalhaba de día, mentras o seu paisano trebelhaba, andaba levantado dos cornos a causa dos ciúmes. Um dia qualquer, naquel bar tinha que haber unha desgraça e todos acabaríam cantados em românces de cegos. Eu bem lho dezía a Elipio, porque era meu amigo: —Mira, Elipio, a taberneira ou te mata a fodas, ou te tronça de um tiro, se non acabas cumprindo; ou acabas degoládo polos ciúmes do teu amigo Heliodoro.
A lóxica estuda, pois, a forma que debe ter um determinado tipo de argumentos, mais especificamente aqueles que pretendem demonstrar ou probar algo; mostra que caminho segue o pensamento quando actua, que elementos utiliza, como os estructura e como os liga. Aristóteles observa que o elemento básico da linguáxe som as palabras, que aludem directamente a realidades (cán, faca, árbore, Sócrates). Com as palabras formamos oraçóns ou proposiçóns, que som enunciados significativos compostos. E, se, mediante as palabras, nos referimos a realidades, mediante as oraçóns podemos expressar ou pensar combinaçóns entre as ditas realidades para espelhar o que hoxe chamaríamos factos do mundo (“Sócrates é um home”, “a árbore é alta”). Certas relaçóns entre oraçóns daram lugar a siloxismos, que som argumentos racionais, raciocínios, através dos quais, dadas unhas premissas evidentes, obtemos novas proposiçóns. Se o siloxismo for correcto, a nova proposiçón constitui unha nova verdade que amplia o nosso conhecimento. O siloxismo é, pois, a base do raciocínio científico e o eixo fundamental sobre o qual xira a lóxica aristotélica. O conxunto de obras “lóxicas” de Aristóteles recolhe-se no Corpus Aristotelicum, baixo o nome de “Organon” (“instrumento”). É preciso esclarecer que ele non utilizava a palabra “lóxica”, mas sim “analítica”. As duas obras centrais do Organon recebem o nome de “Primeiros Analíticos” e “Segundos Analíticos” ( apesar de também serem conhecidos como “anteriores” e “posteriores”).
Sôbolos rios que vao, por Babilónia m’achei e sentado chorei.
Nas últimas viáxes a Lisboa, o tempo non tem axudado mesmamente nada. Padecemos, fortes ventos e chuva fría. Inclúso, no mes de Xunho, polo Santo António, as noites eram penetradas por vento despiadado vindo do mar, que nos colhía em manga curta.
Desta vez, resolvemos passar por Tomar, para conhecer a cidade dos Templários e da coroaçón de Felipe II como rei de Portugal. Fica mais lonxe que o que sería desexábel, pois pensábamos comer no “Chico Elias”, que tinha um bom aspecto, mas, estaba ocupado por dous grupos numerosos. O outro lugar, era um tubúrio escuro e cheio de belinhas encendidas, que foi inundado por unha marea de visitantes. Perante este panorama desolador, acaparador de tudo, non tivémos outro remédio que comer as migalhas, num restaurante popular, frequentado por xentes do país. A comida, sopa á parte, era regular e suficiente.
Olhai, Senhores, esta Lisboa doutras eras, dos cinco-reis das esperas e das trapalhadas reais. Chove, e há um vento desagradábel, encaminhamos os nossos sofridos passos para os frangos do “Bom Xardím”, que antigamente era a Meca dos frangos assados no carbón.
Segunda-Feira, comemos no bairro da Graça, no “Restaurante Piteu”. A verdade é que me surprehendeu, non esperaba tanto. Non comemos nada mal, a comida era boa e abundante. Mas, há que repassar a conta, porque o seu forte non som as matemáticas. Unha factura de cento cinquenta euros, pode acabar em cento trinta euros somente.
Ái amigos! Quem me déra, viver nos tempos passados! Em que a María Severa, andaba a cantar o fado. Á noite, pensábamos ir a um bom restaurante sito em Arroios, mas, como era Segunda-Feira estaba pechado. Logo, deribámos os nossos passos, para outro da vecinhança, mas, desta vez o falho foi meu, que non soubem escolher bem. Os que pedirom bacalhau, penso que forom bem servidos. A “Carne de Porco à Alentejana”, ademais de estar salgada, era esperpêntica, troços pequenos e ameixoas microscópicas. Só había unha maneira de resuscitar este morto, unha garrafa de vinho alentejano “Mouchao”. Que provocou unha eufória colectiva, tanta e tamanha, digna de unha Assambleia Popular Lexislativa.
Terça-Feira, ráudos e veloces, para o “Xardím dos Frangos” de Cascais. Nesta velha casa, agora remodelada à moda moderna, a comida é boa e bem feita. Um “Caldo de feixón verde” esmerado, e unhas “Pataniscas com Arroz de feixón”, grandes e deliciosas.
Desta vés, deu-nos para Arroios, nunca antes despertára tanto a nossa atençón este bairro da cidade. Ainda conserva algúns rasgos de autenticidade. O Restaurante conserva o discréto encanto da modéstia popular, e da comida caseira. Foi “Garoupa cozida com grelos e brocos” e unha purificadora “Sopa de feixón verde”.
Lisboa, é ainda capaz de despertar disquisiçóns filosóficas e conciliábulos nocturnos, quando nela se encontram os grandes poetas e filósofos galegos. Debaixo das velhas árbores do Xardím do Regedor, nunha noite fría de Marçal, apareceu Chico Candeira, como vindo nas asas da deusa fortuna. Acompanhados por unha “Pucelle”, que se permitia a ousadia de argumentar em presença de desconhecidos. Qual Xoana d’Arque, rodeada de viláns. O nosso ego superlativo levantou-se, as manias da grandeza levedárom, e a desmesura transbordou, levándo–nos a discutir os princípios sagrados da Revoluçón Francesa: a Igualdade, a Fraternidade e a Liberdade. E, como se o anterior non fora suficiênte, também o amor como manía possessiva. Tudo descansa sobre um pilar supremo a Igualdade. Sem Igualdade, non há Xustiça nem existe a Paz. A “Fraternidade Universal” é unha harmonia necessária. Mas, a Liberdade é unha falácia. Nunca ninguém a víu, nos nossos quintais! Todos, estivémos sempre grandemente determinádos pola grande Senhora do universo. A Necessidade! E, como protestantes que somos, fortemente determinádos pola Necessidade, escarnecemos do amor possessivo, diante dunha “Pucelle”, Xoana d’Arque porrera dos nossos tempos.
Non é estranho que assim sexa. A alienaçón no trabalho assalariado é atravessada polo paradoxo de todos os tipos de alienaçón: quanto mais poderoso é o obxecto (afinal, trabalho seu), sexa este Deus, o Estado ou a Mercadoria, mais insignificante e miserábel é o ser humano, maior é a sua servidón e submissón. Nelas o home perde a subxectividade, alienada em criaçóns-obxectos que se tornam seus senhores; nelas perde-se como suxeito e reaparece como servo. E a chave desse mecanismo, diz-nos Marx, é que as suas próprias criaçóns se tornam seres “estranhos” a ele, estranhos e inimigos: “Todas essas consequências decorrem do facto de o trabalhador ser relacionado com o “producto do seu trabalho” como com um obxecto “estranho”. Está claro que, baseado nesta premissa, quanto mais o trabalhador se desgasta no trabalho tanto mais poderoso se torna o mundo de obxectos por ele criado relativamente a ele próprio, tanto mais pobre se torna a sua vida interior, e tanto menos ele pertence a si próprio. Quanto mais de si mesmo o home atribui a Deus, tanto menos lhe resta”. Mas a alienaçón relacionada com o producto non é a única figura da alienaçón no trabalho assalariado. Outra non menos relevante é a “alienaçón da actividade”, a alienaçón do trabalhador no “processo productivo”. Efectivamente, ao contrário do artesán, para o assalariado a sua própria actividade resulta-lhe alheia; deixa de vivê-la como criaçón própria, como oficio, para a viver como acçón dirixida e controlada por um poder exterior. Este poder exterior costuma identificar-se com o patrón, mas Marx aponta mais fundo: o patrón só representa esse poder, é a sua máscara, personifica-o. O verdadeiro poder é a “máquina”, non como instrumento mas como sistema: o trabalhador assalariado faz parte de um sistema-máquina no qual xá non pode criar, improvisar, deixar sair a sua alma, mas para o qual tem de contribuir só com esforço, movimentos do seu corpo pautados polo trabalho em cadeia. A Marx non interessa unicamente descrever os diversos efeitos antropolóxicos do trabalho alienado; o seu hegelianismo de fundo força-o a pensar a sua ordem, a sua dependência. À primeira vista, o mais relevante é a “alienaçón no producto”, o “estranhamento”; mas Marx procura a “ordem lóxica” e nesta investe o fundamento: “a alienaçón aparece non só como resultado, mas também como “processo de produçón”, dentro da própria “actividade productiva”. Como poderia o trabalhador ficar nunha relaçón alienada com o producto da sua actividade se non se alienasse a si mesmo no próprio acto da produçón? (…) A alienaçón do obxecto do trabalho simplesmente resume a alienaçón da própria actividade do trabalho”.
Qualquer forma de vida tem orixem no CO2. Este é o truque máxico orixinal, que precede tudo o resto no mundo vivo. À superfície da Terra, este gás transforma-se em matéria viva através da fotossíntese, um processo que apenas precisa de luz solar e água, dando orixem à libertaçón de osixénio. Este carbono vexetal flui entón através de corpos e ecossistemas animais e regressa aos oceanos e à atmosfera sob a forma de CO2. No entanto, parte do carbono escapa por completo ao bulício do mundo da superfície e passa para o interior da Terra, sob a forma de calcário ou de lodo rico em carbono, adormecido nas profundezas da crosta do planeta durante centenas de milhóns de anos. Se non for enterrado, este material vexetal é submetido a unha rápida combustón à superfície da Terra, na caldeira do metabolismo, por acçón dos animais, fungos e bactérias. Deste modo, os seres vivos consomem 99,99 % do osixénio produzido pola fotossíntese, e esgotá-lo- iam caso non existisse essa infiltraçón infinitesimal de matéria vexetal nas rochas. Contudo, foi a partir desta infiltraçón nas rochas que o planeta recebeu o seu estranho excedente de osixénio. Por outras palabras, a atmosfera respirábel da Terra non é o legado de florestas e remoinhos de plâncton ainda activos, mas do CO2 obtido polos seres vivos ao longo de toda a história do planeta e confiado à crosta terrestre sob a forma de combustíbeis fósseis. Se a história terminasse aquí, e se o CO2 fosse apenas o substracto fundamental de todos os seres vivos na Terra e a fonte indirecta do osixénio que sustenta a vida, isso seria bastante interessante. Mas o que se passa é que esta molécula despretenciosa também modula de unha forma crucial a temperatura de todo o planeta e a química dos oceanos. Quando a química do carbono dá para o torto, o mundo vivo entra em colapso, o termostacto rebenta, os oceanos acidificam-se e os seres vivos morrem. Esta surprehendente importância do dióxido de carbono para todos os componentes do sistema terrestre é o motivo polo qual non o podemos encarar como apenas mais um poluente industrial nocivo que é necessário regular, como os clorofluorcarbonetos ou o chumbo. É antes, como o oceanógrafo Roger Revelle descrebeu em 1985, “a substância mais importante da biosfera”.