ESCUDERO, Gonzalo (Quito, 1903). Poeta e diplomático equatoriano, filho do ministro liberal de Educaçón, Manuel Eduardo Escudero. Foi colaborador de “El Día y La Tierra”. Entre os seus libros: “Los poemas del arte” (1919), “Parábolas olímpicas” (1922), “Hélices de huracán y de sol” (Madrid, 1933), “Altanoche” (1947), “Estatua de aire” (Madrid, 1951), “Materia del ángel” (1953), “Autorretrato” (1957) e “Introducción a la muerte” (1960). Os seus primeiros poemas acusam a influênça de Walt Whitman, mas, foi centrando-se mais no humano desde Altanoche. É autor dunha comédia: “Paralelogramas” (1935).
ESCRIVÀ, Joan (c. 1450-1520). Poeta que escrebeu em valencià e em castelán. O único dacto biográfico que temos dele, é que foi embaixador de Fernando e Isabel no Vaticano em 1497. A sua poesía resulta imaxinativa, melodiosa e a miúdo cheia de inxénio, aínda que a cançón “Soledad triste que siento” (1511) alberga um tôn gráve e sério. É autor do vilhancico “¿Qué sentís, corazón mío?” e do diálogo “Una queja que da a su amiga ante el Dios de amor”, que xunto com outras vintinove composiçóns do mesmo autor, están incluídas no “Cancionero general de Hernando del Castillo” (2ª ed. , 1514). A cançón “Ven, muerte tan escondida” chama a morte dunha maneira tán aparentemente lixeira.
ESCOSURA, Patricio de la (Oviedo, 1807-1878). Poeta romântico, autor teatral e novelista. Discípulo de Lista, foi amigo de Espronceda e membro da sociedade secreta Los Numantinos (véxa-se “Numancia”) e como tal se víu obrigado a abandonar España, quando a sociedade foi descoberta. Ao seu regresso, foi embaixador em Filipinas e outros países. Teve certa fama como novelista, na linha de Walter Scott: “El conde de Condespina (1832, dous volûmes), “Ni rey ni Roque” (1835, 4 vols.), situada em 1595, “El patriarca del valle” (1846-1847, 2 vols.), “La conjuración de México, o los hijos de Hernán Cortés” (México, 1850, 3 vols.) e a novela semiautobiográfica “Memórias de un coronel retirado” (1868). Emitou a Espronceda na lenda “El bulto vestido de negro capuz” (1835). As suas obras teatrais em verso tivérom algunha popularidade, especialmente as que tratabam de feitos históricos conhecidos como “La corte del Buen Retiro” (1837) e a sua secuela “También los muertos se vengan” (1838), “La aurora de Colón” e “Don Jaime el Conquistador” (âmbas de 1838) e “Las mocedades de Hernán Cortés” (1845). Como crítico aportou um estudo sobre a obra de “Calderón de la Barca” (1868), que foi publicado pola Real Academia Española em dous volûmes. Escrebeu também um “Manual de mitología” (1845) e “Estudios históricos sobre las costumbres españolas” (1851).
ESCOIQUIZ, Juan de (fl. 1798-1814). Poeta épico, traductor e autor de unha autobiografía. Home politicamente honesto, sofreu encarceramentos e exílio em França, por recusar traicionar ao seu pupilo Fernando, príncipe de Asturias, durante a invasón francesa de 1808. Traduzíu o famoso libro de “Young Night thoughts” (1742-1745) em 1797, e no ano seguinte publicou o seu poema épico em vintiseis libros, “México conquistado” (1798, três volûmes), que foi um fracaso a causa do escaso cuidado da fonte: “Historia de la conquista de México” de Antonio de Solís. As estrofas están mal construidas e a pesadez do poema non se alixeira quase nunca, pois talta-lhe imaxinaçón para recrear atmôsferas e pessoeiros. Por outra parte, as alegorias proliféram em excesso e entorpecem a pouca acçón que há no poema. Mentras foi preso político em França (de 1808 a 1814), traduzíu o “Paradise lost” de Milton. As suas “Memorias” (1807-1808) forom editadas em 1915.
ESCOBEDO, Federico (Salvatierra, Guanajuato, 1874-1949). Poeta mexicano e traductor que escrebeu também em latím. A sua saúde delicada, impedíu que continuára com os seus estudos de alta teoloxía em Granada. Voltou a México, onde publicou várias series de poemas neoclássicos com leves pinceladas de romantísmo e modernismo. A maioría dos quais carecem de interesse literário a causa da falta de imaxinaçón do poeta. Non obstânte, a sua afecçón à língua latina como instrumento expressivo, resulta bastante curiosa. Escrebeu “Carmina latina” (Puebla, 1902), “Poesías” (Puebla, 1903) e muitos libros mais, dos que os mais interessantes som “Rapsodias bíblicas, horacianas y soledades canoras (Teziutlán, 1923), “La sombra de Virgilio” (Teziutlán, 1930) e a “Elegía” (1940) que dedica ao arzobispo Montes de Oca. Traduzíu a importante obra de Rafael Landivar, “Rusticatio mexicana: geórgicas mexicanas” (Teziutlán, 1925).
ESCOBAR Y MENDOZA, Antonio de (Valladolid, 1589-1669). Poeta barroco e xesuíta. Os seus dous poemas longos som “San Ignacio” (1613) e “Historia de la Virgen Madre de Dios” (1618), esta última publicada depois baixo o título de “Nueva Jerusalén María” (1625). Âmbos os poemas usam linguáxe artificiosa e rebelam unha imaxinaría fantástica. “San Ignacio” é um dos muitos poemas inspirados na vida e lenda do fundador da Compañia de Jesús. Consta de dezoito cantos que rebosam o tipo de mitoloxía clássica que Góngora e Camoes tinham posto de moda na Península. O poema mariano tem de ornato o que lhe falta de inspiraçón xenuína. De audaz maneira compara a Virxem com unha nova Xerusalém, cuxos fundamentos som xacintos, crisoprasas e outras pedras preciosas. Pascal ridicularizou-o nas suas “Lettres provinciales” (1656-1657).
ESCOBAR, Julio (Arévalo, Ávila, 1901). Xornalista e novelista. Começou a colaborar em províncias antes de ingressar no equipo de “El Imparcial” (Madrid) em 1929. Os seus ensaios aparecerom reunidos em “Azulejos españoles” (1947) e “Andar y ver” (1949). Entre as suas novelas, que forom muito bem recebidas pola crítica, destacam “El hidalgo de Madrigal” (1952), “Teresa y el cuervo” (1954), “Cinco mecanógrafas y un millonario” (1955), “La viuda y el alfarero” (1957), “Una cruz en la tierra” (1960), “El viento no envejece” (1964), “Se vende el campo” (1966), “La sombra de Caín” (1968), “Vargadores de ceniza” (1971) e “El novillo del Alba” (1971), que ganhou o Premio Álvarez Quintero da Real Academia, por ser a melhor novela publicada durante os três anos anteriores.
ESCOBAR, Alberto (1929). Crítico, poeta neorromântico e antólogo peruano. Os seus poemas em “Diario de viaje” (1958) están construídos com sumo cuidado, sem que por isso resultem académicos ou fríos. A sua melhor aportaçón à literatura, deu-se no campo da crítica e do ensaio: “Asedio en torno del cuento y la novela” (1952), “La narración en el Perú” (com unha antoloxía, 1956) e “Patio de letras” (1965), que contem estudos sobre o Inca Garcilaso, González Prada, Palma, Alegría e autores mais recentes, no qual se concentra num análise de texto muito preciso, raro em hispanoamérica. Algunhas das suas antoloxías mais importantes som “El cuento peruano 1825-1925” (Buenos Aires, 1964) e “Antología de la poesía peruana” (1965).
ESCAVIAS, Pedro de (fl. 1470). Historiador e poeta. Foi alcaide de Andújar (pequena povoaçón andaluza), e axudou a Miguel Lucas a soster o reino de Jaén. Proveeu a Enrique IV de um reducto fiel no Sul. Escrebeu poemas, dos quais sobreviverom vintidous (nos “Cancioneros de Gallardo-San Román” e de “Oñate y Castañeda”), e unha história de España entitulada “Repertorio de príncipes”, âmbos editados conxuntamente em Jaén, 1972. Tendo em conta o estilo, podemos também inferir que sexa autor de “Hechos del condestable Miguel Lucas de Iranzo”.
ESCARDÓ, Rolando (Camagüey, 1925-1960). Poeta cubano da primeira xeraçón revolucionária, que morreu num accidente automovilístico. Passou o último ano da dictadura de Batista em México, para depois voltar ao seu país. Ocupou um cargo no Instituto Nacional de Reforma Agraria em Las Villas. A maior parte dos seus poemas están escrítos com descuido, mas som, non obstânte, impressionantes documentos de unha vida vivida com plenitude, a pesar da fame e da pobreza, que sempre acompanharom ao poeta. Influênciado por Vallejo, Escardó tinha-se decantado para um estilo mais individual que social, nos tensos e líricos poemas de “Las ráfagas” (1961) e “El libro de Rolando” (1962).
ESCALANTE Y PRIETO, Amós de (Santander, 1831-1902). Novelista e poeta, que utilizou o pseudónimo de “Juan García”. Autor de unha excelente novela histórica, “Ave Maria stella”. História montanhesa do século XVII (1877; 1920), cuxo único defeito reside nunha relativa lentidón na acçón. Escalante cria maxistralmente a atmôsfera e as personáxes adequadas à temática da obra. Como poeta resulta mais convencional. Publicou “Poesías” (1907), libro em que os melhores poemas están dedicados ao mar e às montanhas de Santander. Escrebeu libros de viáxes: “Del Manzanares al Darro” (1863), “Del Ebro al Tíber” (1864), “Costas y montañas” (1871) e “En la playa” (1873). As suas “Obras escogidas” forom publicadas em 1956, em dous volûmes.
ERCILLA Y ZÚÑIGA, Alonso de (Madrid, 1533-1594). Poeta épico de nobre berzo. A sua obra “La Araucana”, cuxa primeira ediçón completa é de 1589, sendo a mostra mais notábel da épica espanhola, aínda que versa sobre um tema relativamente banal: a conquista de um pequeno val chileno. A grandeza da obra resíde na brilhantês das descripçóns dos caciques indios, as batalhas e as paisáxes. Ercilla viaxou por toda Europa antes de sentir a necessidade de participar na aventura de América. Uníu-se às tropas de Alderete que invadirom o val de Arauco. Depois da morte do seu xefe, Ercilla viaxou a Lima, onde combateu às ordens de Garcia Hurtado de Mendoza. Recebeu unha ferída de consideraçón em 1560, mas recuperou-se e voltou a España, onde contráxo ventaxoso matrimónio. Vivéu a partir de entón na côrte.
ERAUSO, Catalina de (San Sebastián, 1592?-1635?). Baixo o seu nome escrebeu-se unha falsa autobiografía. Nasceu no seio de unha família aristocrática e entrou muito nova para o convento das dominicas. Depois de unha discussón com as monxas, escapou em 1607 e viaxou por toda Espanha, vestida de home. Xogaba às cartas, cortexaba as damas, bebía e non recusaba os desafíos. Partíu cara à América, onde foi grumete, criádo e alférez. Participou em várias batalhas e ganhou unha bandeira. Durante unha penosa enfermedade foi descoberta. Depois de viver algum tempo em Espanha e em Roma, voltou à América, mas o barco afundou-se e “Antonio de Erauso” foi declarado oficialmente morto. Existe um manuscrípto em Sevilha entitulado “Memorial de los méritos y servicios del alférez Erauso”, que probabelmente servíu de fonte à apócrifa “Historia de la monja alférez” (París, 1829), escrita em primeira pessoa e reeditada em 1919 e 1974. Pérez de Montalbán utilizou o “Memorial” como fonte da sua obra teatral “La monja alférez”, que também foi levada à pantalha.
EPÍSTOLA MORAL A FABIO. Poema moral anónimo, escrito em tercetos e que foi atribuído a Bartolomé Leonardo de Argensola, ao ser publicado por primeira vez em “Parnaso español” (1768) de López de Sedano, a pesar de que num dos manuscríptos declara que o poema non é seu, senón de Francisco de Medrano. Foi posteriormente atribuído a Francisco de Rioja em 1797; a Rodrigo Caro em 1932 e a Andrés Fernández de Andrada em 1875 e 1960. Está considerado um dos poemas mais importantes do século XVII espanhol. A Epístola expón um punto de vista estoico no sentido de aguantar as adversidades, no desengano que provoca o mundo das aparências, e a natureza fugaz da vida e dos bens materiais, mas sobre tudo, no tôn meditativo, que é a contrapartida secular aos poemas de frai Luis de León. Ao parecer, o poema teve influênça na “Elegy” de Gray.
ENZINAS, Francisco de (Burgos, 1520-1552). Humanista que estudou em Lovaina, foi professor de grego em Cambridge, viaxou a Ginebra para entrevistar-se com Calvino e morreu de peste ao regressar a Estrasburgo. Foi discípulo de Lutero e admirador de Melanchton. Helenizou o seu nome e passou a chamar-se “Dryander”. Escrebeu “Breve y compendiosa institución cristiana” (1540), antes de traduzir e publicar “Nuevo Testamento de nuestro redentor” (Amberes, 1543), a causa do qual foi encarcerado em Bruxelas. Conseguíu escapar da prisón, e continuou escrebendo, para divulgar a Reforma. Tradúxo a Livy, Luciano, e as “Vidas de Plutarco”. É autor da importante “Historia del estado de los Países Bajos y de la religión de España” (1558), utilizando a versón francesa do seu nome, “François du Chesne”. As suas interesantes “Memorias” (1543-1545), som autobiográficas.