Arquivo por autores: fontedopazo

ESCRITORES HISPÂNOS (ARTURO BORJA)

BORJA, Arturo (Quito, 1892-1912). Poeta equatoriano, filho de Luis Felipe Borja, comentarista do Código civil do seu país. Borja introducíu o postmodernismo francês no Equador. Postumamente foi publicado o seu libro “La flauta de ónix” (1920), com vintisete poemas e três homenaxens dos seus amigos.

OXFORD

¡¡QUE NADA SE SABE!! (54)

Consideremos isto de unha outra maneira: o home é o único cognoscente, e um só é o conhecimento em todos estes casos, pois é a mesma mente a que conhece o externo e o interno. Os sentidos nada conhecem, nada xulgan: limitam-se a receber o que ofertam à mente para que esta conheça, da mesma maneira que o ar non vê as cores nem a luz, ainda que os recebe para dá-los à vista. Non obstânte, há três clásses de cousas que som conhecidas pola mente de diversas maneiras. Unhas som totalmente externas, ao marxem de qualquer acçón da mente. Outras som totalmente internas, algunhas das quais existem sem actividade da mente e outras non existem de todo sem tal actividade. As terceiras som em parte externas e em parte internas. Ademais, as primeiras manifestam-se mediante os sentidos. As segundas manifestam-se imediatamente por sí mesmas e em modo algúm mediante os sentidos. As últimas, por fim, manifestam-se em parte, por eles e, em parte, por sí mesmas. Vamos explicá-lo: Côr, son e calor, non podem oferecer-se por sí mesmos à mente para que os conheça, a non ser que imprimam a sua “especie” (admitámos agora que a sensaçón produce-se por recepçón de “especies”) num organo ápto para recebê-la, e esta “especie” mesma – ou outra semelhante a ela – oferta-se à mente para que a conheça, ou para que conheça mediante ela a cousa da qual é “especie”. Em câmbio, as cousas que som enteiramente producidas polo entendimento mesmo, as cousas das que el é o pai e que estám dentro de nós, apresentam-se e maniféstam-se ao entendimento, non mediante outras “especies”, senón por sí mesmas. Tais som muitas das que el se inventa, como quando, trás muito cabilar, ideia e chega a concluir algo novo, ou quando el mesmo entende a sua própria inteleçón, ou quando dentro de sí estabelece conexións, comparaçóns, predicaçóns e noçóns: dirixindo a atençón para todas essas cousas, as conhece por sí mesmas. A este segundo xénero, pola sua parte, pertencem todas as realidades internas, da mesma condiçón que o entendimento, ainda que se dêm ou existam sem a intervençón deste, como é o caso da vontade, a memória, o apetite, a ira, o medo e demais paixóns, assim como qualquer outra cousa interna que sexa conhecida polo próprio entendimento imediatamente e por sí mesma.

FRANCISCO SÁNCHEZ

GALICIA DE CONTO (A MEIGA QUE QUERÍA CASAR O FILLO COA FILLA DO REI)

Unha vez era unha meiga que quería casar o fillo coa filla do rei, e como non podía, botoulle un meigallo á nena e esta parou de falar. O rei mandou vir os médicos. Mais por moito que lle dicían ela só contestaba: – Todo puede ser. Entón o rei botou un bando no que prometía casar a filla co primeiro que lle devolvese a fala. E viñeron cabaleiros e ofrecéronlle á nena xoias e antollos. Mais ela seguía a teimar: -Todo puede ser, todo puede ser. Conque un día chegou un cabaleiro de lonxe, e antes de falar coa princesa quixo ir á misa. Polo camiño topou co fillo da meiga, que estaba a cocer garavanzos nunha ola, e preguntoulle quen era. O rapaz dixolle: -Eu son o que pilla os que van e agarda polos que veñen. E quería dicir que pillaba os garavanzos cocidos e deixaba ir os que estaban duros. Entón o cabaleiro preguntoulle onde estaba a mai, e el contestou: -Vai devolver a cea de onte. E quería dicir que lle fora levar a unha veciña o pan que lle pedira para cear. Entón o cabaleiro preguntoulle pola irmá, e o rapaz apuntou: -Está a chocar as risas do ano pasado. E era certo, porque a irmá estaba parindo. E dixo o cabaleiro: -Pues yo soy el que viene a quitarle el meigallo a la princesa, pero no sé si llegaré a tiempo para la misa. O rapaz explicoulle: -Se vai amodo, ha chegar, e se vai a correr, non. O cabaleiro non lle fixo caso e marchou a galope para a igrexa. De camiño rompeulle unha fibela da montura e chegou tarde. Entón comprendeu que o rapaz era bruxo e volveu cabo del, e propúxolle: -Si me ayudas a desencantar a la hija del rey, te daré una moneda de oro. O rapaz aceptou, e marcharon para a casa do rei. Ao chegar, o cabaleiro púxose a falar coa princesa, prometéndolle un palacio marabilloso. Mais ela dicía: -Todo puede ser, todo puede ser. E terciou o rapaz: -También puede ser puta tu madre, y tu padre no lo saber. Entón a princesa berrou: -¡Ai, gran pícaro! ¿Como va a ser puta la reina? E o rei, vendo que a filla volvía a falar, casouna co fillo da meiga. E o cabaleiro amolouse.

HÉRCULES DE EDICIONES (PISÓN, X.; LOURENZO, M.; E FERREIRA, I., 1998: CONTOS DO VALADOURO, ED. A NOSA TERRA (VIGO).

ARISTÓTELES (CONHECER COM LÓXICA)

Vimos que Aristóteles inicia unha das suas obras fundamentais, a Metafísica. com a afirmaçón: “Todos os homes por natureza desexam conhecer”. De semelhante perspectiva, a observaçón do mundo e a capacidade de maravilhar-se perante as cousas que nos rodeiam non só nos torna humanos, como constitui o xérmen de um desexo de saber que todos os indivíduos possuem naturalmente. O ser humano procura respostas para satisfazer este desexo, mediante o conhecimento científico ou a superstiçón e o mito. No entanto, o mito – tán presente na antiga Grécia, do mesmo modo que na nossa sociedade – representa unha resposta falsa, visto que, apesar de poder saciar o desexo de saber, atrofia a nossa capacidade de nos espantarmos. Para Aristóteles, o mito possui unha clara funçón social, pois é muito útil para “persuadir as pessoas para benefício das leis e do conveniente”, mas é totalmente inútil para os interesses científicos de um filósofo. Por um lado, valoriza-o, porque se parece a unha forma primitiva de filosofia, com a qual partilha a orixem (o espanto) e pela citada funçón de coesón da sociedade; mas, por outro lado, sabe que o mito representa um travón à autêntica sabedoria. Descartado o mito, só resta a ciência como meio de acceder à verdade. Sabemos que a ciência se ocupa de cousas reais. do mundo que nos rodeia, mas (e esta é a pergunta crucial): o que é o real? Quais som essas cousas reais das quais se debe ocupar a ciência? E mais ainda: o que é o “Ser”? A resposta a estas perguntas ocupa o centro de duas obras básicas para a compreensón da filosofia de Aristóteles: “Categorias” e “Metafísica”. Antes de Aristóteles, os pré-socráticos e Platón xá se tinham questionado sobre o que era o “Ser”. A resposta platónica, da qual Aristóteles é herdeiro directo, é unha síntese de duas possíbeis vias de resposta, representadas e defendidas polos pré-socráticos Heraclito de Éfeso e Parménides de Eleia. Para Heraclito tudo fluie, e é precisamente esse fluir que define a realidade. A única cousa que permanece inalterábel e, portanto, a única cousa que podemos qualificar como real, é o futuro, o dinamismo presente na natureza, a mudança constante e eterna. E exemplifica-o com a célebre metáfora do rio: apesar de non nos parecer, na realidade, nunca tomamos banho duas vezes no mesmo rio. Esta mudança constante responde a unha razón universal à qual Heráclito denomina de “Logos”, a lei natural, a expressón do divino que nos é revelada através dos sentidos. Para Heraclito, conhecer é, pois, compreender essa lei. No polo oposto. o “Ser” de Parménides é estáctico, inmutábel, eterno, indivissíbel. O que realmente existe, a realidade, é um “Ser único”, homoxénio, nunca muda e ao qual os homes só podem acceder mediante a “razón”. Portanto, o que obtemos através dos sentidos é mera “opinión” (doxa), unha ilusón, non é o real. Ao conhecimento do “Ser”, à “verdade” (epistême), só se accede através do pensamento.

P. RUIZ TRUJILLO

AS MEMÓRIAS DE MANUEL DA CANLE (122)

CARTA DE DON QUIXOTE A DULCINEA DEL TOBOSO

Soberana e alta Senhora: O ferído de punta da vossa ausência. e o chagado do coraçón. Dulcíssima Dulcinea do Toboso, enviache toda a saúde que el non tem. Se a tua fermosura me despreça, se o teu valor non é a meu favor, se os teus desdêns som em mim afincamento, magister que eu sexa assaz de sufrído, e mal poderei soster-me nésta cuita, que adornas pois de ser longa e duradeira. O meu bom escudeiro Sancho, che fará completa relaçón do meu penar. ¡¡Oh bela ingrata!! ¡Amada enemiga minha! Da maneira, como por tua causa quedo. E, se gostáres de ocorrer-me mal, teu som, e se nón, fai o que che venha em gana. Com acabar a minha vida, terei satisfeito a tua crueldade e o meu desexo. Teu, até à morte, o Cabaleiro da Tríste figura.

MANUEL CALVIÑO SOUTO

HEIDEGGER (ONTOLOXIA FUNDAMENTAL)

A leitura que aqui se propón embate de frente contra a que reconhece um conteúdo positivo nessa análise, que dará unha descripçón do “ser-aí” como figura existencial ou, em xeral, antropolóxica, desde o momento em que se reinterpreta o “ser-aí” sob o significado do “homem”. Esta última recepçón, que coincide, “grosso modo”, com a versón existencialista de Heidegger e também com aquelas que viram na obra outra forma de entender a questón do suxeito moderno – o “ser-aí” face à consciência -, non tem em conta que o seu conteúdo, a análise existencial, constituía apenas o tema das duas primeiras secçóns, mas sobretudo esquece que tal tratamento analítico se encontrava exclusivamente ao serviço do propósito explícito da ontoloxia fundamental, que era a pergunta polo sentido do ser em xeral, em cuxa elaboraçón a própria análise existencial constituía unha peça decisiva, mas non exclusiva. Naturalmente, e esse é o ponto de partida dessa leitura, isso non é impedimento para que a descripçón analítica do “ser-aí”, elaborada na obra, sexa de tal magnitude que supere largamente algunhas das tentativas mais lúcidas da antropoloxia ou da psicoloxia (ou até da socioloxia) filosóficas. O êxito de Heidegger no cenário do existencialismo francês, bem como na obra de muitos dos seus ouvintes e leitores do seu tempo, como Herbert Marcuse, Hannah Arendt ou Emmanuel Lévinas, teve a ver sobretudo com o eco que despertaram os resultados da analítica, que forom lidos à luz de unha reinterpretaçón do papel histórico da subxectividade. definitivamente entendida a partir da sua constituiçón fáctica e moral. No entanto, segundo o proxecto e também a articulaçón das três secçóns da primeira parte, a questón tem de ser lida a partir de outro prisma. O curso da investigaçón dessa primeira parte decorria segundo três passos; no “primeiro”, leva-se a cabo unha análise preparatória do “ser-aí”, mas só como passo prévio para o “segundo”, cuxo obxectivo é ganhar unha determinaçón do “sentido” do próprio “ser-aí”, a partir da qual se alcançaria o “terceiro”, obxectivo derradeiro da investigaçón: a determinaçón do sentido do ser em xeral. A obra, como xá se dixo, foi interrompida ao chegar ao final do segundo passo, ficando sem redixir o último. Unha leitura adequada teria, contudo, de ter em consideraçón particularmente dous aspectos: a) a necessidade interna desse terceiro passo ausente no desenvolvimento dos dous anteriores, e b) a relaçón interna das duas secçóns da parte escripta, que transcende o carácter de mera sucessón de unha publicaçón; se, na primeira secçón (vexa-se o capítulo “A análise existencial”, pág. 53), descreve-se o comportamento ou modo desse manifestar quotidiano de um ente, o “ser-aí”, sem se perguntar o que quer que sexa sobre o seu sentido, a segunda secçón (vexa-se o capítulo “A morte e o sentido”, pág. 59) constitui apenas unha reiteraçón dos resultados da primeira, mas à luz do “sentido” obtido da “temporalidade” a partir da morte. Sem considerar esta relaçón, que non é de sucessón discursiva nem argumentativa, mas, sim, estructural, perde-se a intençón da obra, que non residia apenas nunha mera análise do “ser-aí” para elevá-lo, a posteriori, a figura ontolóxica ou antropolóxica principal, mas em reconhecer na temporalidade unha interrupçón daquele tempo quotidiano – o próprio do “ser-aí” – no qual nos encontramos sempre de forma subentendida. Assim se cumpriria a intençón que, em xeral, rexe a ontoloxia fundamental desde o início: interromper a ontoloxia xeral, ou sexa, o subentendido que transformou o ser num ente ou, o que é dizer o mesmo, que fez da cousa “o que non é”, algo estranho ao tempo. A terceira secçón da primeira parte, cuxo título é, no proxecto, “Tempo e ser”, era a responsábel por este último desvelamento: reconhecer no tempo o sentido do ser em xeral, ou sexa, reconhecer que a constituiçón ontolóxica, non xá do “ser-aí”, como se avança no trecho escripto da obra, mas da cousa, é temporal. Assim se podería entender a proposta ou meta inicial, non desenvolvida expressamente na obra filosófica: o sentido do ser é o tempo.

ARTURO LEYTE

O CONTRACTO SOCIAL

Houbo um tempo em Barcelona em que, graças ao Latím apreendido dos curas, puidem amassar unha fortuninha, que se me escorreu entre as máns com idêntica naturalidade com que se escapa a àgua de unha cesta. Andava por Barcelona como puta em quaresma, sem um mal bocata de mortadela, bazofia da miséria, que levar-me à andorga; e dormía nos bancos dos xardins, pois tinha sído desahuciádo da pensón por falta de pago. Um dia encontrei em “La Vanguardia” um anuncio que reclamaba professor xovem de Latím. A páxina estaba enrrugada e com signos graxentos de “bocadillo” proletário. Aproximei-me da morada que indicaba o anûncio, por perto do Paralelo ou quase, non recordo muito bem. Na antesala, encontrei unha lexión de faméntos e entre eles ao Villán, ao qual, desde a Laboral tinha visto algunha vez. Quando cosumíu o seu turno de entrevista o Villán dixo-me, isto tem mala pinta! Entón, vem-me à cabeça um incidente que, à custa de outro anûncio semelhante, me tinha acontecído meses antes. Nos presentáramos unha docena de aspirantes a um lugar também de Latím e, ao terminar o exame, o examinador dixo-me: “La plaza es para usted; usted es el mejor con mucha diferencia. Pasado mañana haremos el contrato”, logo marchei a ronear polas Ramblas, a empapar-me de vida e de futuro. Depois passei pola pensón da Verneda e dixem-lhe à maestresa “está tudo arranxado, vou firmar um contracto, senhora Juana, acabarei sendo famoso xá o verá ustede”. A maestresa era da Extremadura, ou sexa, unha modalidade de charnega; todos os emigrantes eram charnegos, como todas as extranxeiras eram suecas. Às maestresas charnegas podíamos chamá-las por senhoras de tal, ou polo seu nome a secas, mas as cataláns eram chamadas por “doña”: doña Nuria por aquí, doña Montse por alá. Ainda que pareça raro, também había pensóns rexídas por cataláns: damas viúvas que mantinham a duras penas o decoro e a dignidade. Estas pensóns só eram para cataláns: funcionários, viaxantes de comercio, oficinistas de boa posiçón. E também algúm pícaro tapado de estudante, fervoroso das grandezas do catalanismo e em busca de algúm medro, impossíbel nas pensóns de charnegos. Confeso sem arrependimento nem pudor que os meus entusiasmos sobre os nacionalismos eram, por entón, tán autênticos como o som hoxe incertos e recelosos. Aos pícaros reciclados de catalanistas, acabába-se-nos logo “la pela” e voltábamos irremissibelmente para os bairros pobres. Alí também, inevitabelmente, o dinheiro acababa rápido. Polo tanto, insistím-lhe à senhora Juana: “Vou firmar um contracto de professor; acabarei sendo famoso…” “A mim, com tal que pages, me vale. Importa-me o que sexas agora, non o que acabes sendo!” Mas, a alegría na casa dos pobres, pouco dura! No dia seguinte, tudo se foi ó garete: o Latím, a Academia de Preparaçión Múltiple, a minha euforia… E o contracto. Sobre tudo o contracto, esse símbolo sacro de poder que tenhem todas as pessoas respeitábeis. Quando me apresentei para firmar, dérom-me com a porta nas trombas! Eu insistía em que era o novo professor de Latím, que vinha a firmar o contracto. Vía o pupitre no qual me tinha examinado, xunto ao qual o xefe de estudos me tinha díto: “é ustede o melhor…” Naqueles momentos o pupitre me tinha parecido um trono de ouro sobre o qual começava a levantar-se o meu futuro glorioso. Agora parecía um patíbulo onde acababam de ser agarrotadas as minhas fantasías. Recordei de golpe, como um fogonazo, o agarrotamento de Pascualillo em “La familia de Pascual Duarte”, a abrupta novela celiana. E entrarom-me as mesmas ânsias homicidas de Pascual: disparar, acoitelar, alzar a mán, acabar com a humanidade. Logo, acometeu-me unha rara placidez, suponho que a placidez da desesperaçón total. E só logrei pronunciar unha palabra: “¿Por qué?” E, ouvín a resposta que mais me podía ferir, naquela época de xudeu errante, sem um sítio onde cair morto. A resposta non partíu da secretária miope, culona e patizamba, velha raposa guardián da porta e da catalanidade. Chegou do xefe de estudos, o mesmo que dias antes me tinha coroado como latinista insigne. Apareceu de repente entre penumbras montserratinas de maldade e dixo, como um abade maricón e meliflou: “Lo siento. Hemos encontrado otro que es catalán”. Entón, gritei: “¡Tu puta madre…!”

JAVIER VILLÁN E DAVID OURO

JACQUES DERRIDA (O FALOCENTRISMO)

Se ao exposto se acrescentam os perto de oitenta libros que componhem a bibliografia de Derrida, qualquer tentativa de abreviar essa disseminaçón nunhas poucas páxinas resulta completamente inútil. E, no entanto, é possíbel entrever um princípio de ordem nesse arquipélago de temáticas que componhem os textos, se as remetêmos à explosón primordial que causou o seu nascimento. Cabe-nos visualizar como unha constelaçón nessa voraxem se alguém se colocar no ponto de partida da “fenomenoloxia”, face à sua caracterizaçón da “consciência como pesença de si”. Ao mesmo tempo a partir de dentro e de fora da fenomenoloxia, a crítica de Derrida, permitiu-lhe situar-se para além dela (em boa medida graças à noçón “estructuralista de signo”, como xogo de diferenças que produzem sentido), conservando, em todo o caso, o desdobramento conceptual da “fenomenoloxia” como referência última das suas prácticas “desconstructivas”. Este desdobramento, nos seus momentos mais doutrinais, será identificado pura e simplesmente como metafísica. O que o “logocentrismo” denuncia é a rexência de um sentido metafísico sobre a escrita, um sentido que é anterior e exterior ao xogo dos signos inscríptos. Unha denúncia que se dobrará como “falocentrismo” no momento em que se tome em consideraçón non xá a consciência, mas o inconsciente. Denunciar-se-á entón a rexência de um sentido anterior e exterior ao xogo de signos inconscientes, que entroniza o “falo” como significante maior. Com este instrumento de dous gumes nas máns, Derrida corta essa “consciência como presença de si” nas suas duas metades. Submetida à “desconstruçón”, a identidade da consciência de si desdobrar-se-á num leque de diferenças, de alteridades. E este será um dos grandes eixos temáticos que alinhava a disseminaçón da sua obra, a alteridade. Podem destacar-se a esse respeito os libros “Psyché: Invençóns do Outro” (Psyché: Inventions de L’Autre, 1987), ou “Políticas da Amizade” (1994). Mas é todo o seu trabalho que é trespassado por essa atençón à alteridade. chegando a entender-se a sua escripta como dirixida por unha fidelidade ao que ocorre nela, à linguaxem “do outro” (que irrompe), “do outro” (que escreve em mim). Nos seus escríptos conxuga-se a alteridade nas suas mais diferentes formas, como “o outro” (a diferença, a repetiçón, o desexo, a morte), como “o outro” (a mulher, o xudeu, o espectro, o estranxeiro), ou como “os outros” (as xenofobias, os nacionalismos, a guerra). E, em todos os casos, a direçón será sempre libertar as diferenças da sua submissón aos antagonismos. A xustiça, dirá o autor, consiste em aprender a viver com o outro.

MIGUEL MOREY

O ILHA (11)

CONTOS DE UMA JUVENTUDE ENLUTADA

A MINHA HISTÓRIA CNA (CAPÍTULO TERCEIRO)

Vejo-me e observo que as minhas referências sobre os professores nao vao além do 4º ano. O quinto ano, nesse aspecto, é um ano que nao existe. No entanto, durante o 5º ano tive aulas com o Dr. Raul Lopes e também com o seu amigo que leccionava Português. Mas, nada ficou além das suas figuras. O Dr. Raul Lopes, ao ser o Director do Colégio, era um homem cheio de lendas que iam desde a sua etapa de Coimbra como estudante até aos últimos dias. A sua figura sempre era situada no epicentro da lenda. Devo dizer que além das reunioes onde estava a minha família a interessar-se pela minha evoluçao, pouco contacto tive com ele. A minha memória só me fala de mais duas reunioes onde, frente a frente, estava a figura do Director e a figura do aluno. No entanto, os primeiros anos foram férteis em figuras para unha boa comédia de rua. Talvez, ao som dos tempos, tivéssemos “hapennings” sem nos aperceber de nada. Talvez, se deva, também, ao choque brutal que tive com aquela realidade “sue generis”. Evidentemente, o Coronel Alvarenga (graduaçao que foi rebaixada por um colega, mas, ao reter na minha memória esse tratamento non será agora que o transformarei em soldado raso, sargento ou major.) ocupa muitas das cenas imortais daquele Colégio. Além do anedótico e do humor que provocava a sua aselhice pouco se pode dizer deste professor. Como síntese posso dizer que era um mal-educado e um violento; o tratamento de “ò Minha Besta” que lhe dedicava aos alunos fala por si. Logicamente, tomávamos a devida e merecida vingança. Tinhamos como nossa principal aliáda a aselhice que o caracterizava. E também tinhamos a neurose típica de quem vive entre muros para passar-nos quatro limites nessa vingança. Nos, os alunos, nao sei se numa aula do 3º ou 4º ano, também agimos violentamente. Um belo dia, pretendeu zurrar num colega que estava perto de mim. Como que atraídos por um íman, levantamo-nos os próximos. Rodeamos com os nossos braços o professor e ao grito de “nao lhe bata; nao lhe bata…” Tínhamos o pobre homem imobilizado. Nisto, chegou do fundo da sala um colega de Moçambique; natural de Maputo; de nome José Luís e de apelido, creio recordar, Rodrigues – era um rapaz espigado; seco de carnes; rápido de movimentos; inteligente. – Que se uniu ao abraço inibidor, mas, somou ao acto, umas lindas e mais que lindas pisadelas, fortes e bem fortes, no velho militar. O coronel Alvarenga berrava; nós, apercebendo-nos do facto, ainda mais gritávamos: “Nao lhe bata, nao lhe bata.” Este homem de idade avançada, esteve retido ao mesmo tempo que era agredido uns bons minutos… Um par de anos antes e depois, ser-me-ia impossível imaginar-me metido numa trifurca, violenta contra um professor. Este acto nao é do meu agrado, quando o recordo porque me apercebo que naquela altura e com aquel tempo de estância no CNA, xá estava num grau alto de animalizaçón. Perdera as maneiras. Era mais um que louvava o cajado como elemento dialéctico. Para esquecer; para superar…

JOSÉ LUÍS MONTERO MONTERO

MICHEL FOUCAULT (AS SEQUELAS DO MAIO DE 68)

No final de 1971, teve início um movimento de revolta nas prisóns francesas, em parte devido às dinâmicas introduzidas polos estudantes esquerdistas presos na sequência dos acontecimentos de Maio. Com o tempo, as prisóns amotinadas chegarom a ser 35. Xuntamente com alguns intelectuais, Foucault fundará entón o “GIP” (Grupo de Informaçón sobre as Prisóns), que implantou o seu activismo em inúmeras frentes. “Acho que o GIP” – declarou mais tarde (entrevista concedida a C. Baker, 1984) – “foi unha iniciativa de problematizaçón, um esforço para tornar problemáticas e duvidosas algunhas evidências, algunhas prácticas, algunhas regras, algunhas instituiçóns e alguns hábitos instalados há décadas e décadas”. Do ponto de vista do seu trabalho, este foi o seu activismo mais fructífero. A partir dos resultados da acçón, sem dúvida o mais relevante será a fundaçón, nesse mesmo ano, da associaçón “Médicos sem Fronteiras” (e pouco depois a sua participaçón na fundaçón da “Médicos do Mundo”), xuntamente com Bernard Kouchner. Em 1975, em grande parte como resultado das reflexóns que surxiram de acordo com as actividades do “GIP”, Foucault publica “Vigiar e Punir” (com o subtítulo “Nascimento da Prisón”), unha nova alteraçón no seu percurso filosófico, da qual resultará unha modificaçón significativa do seu perfil intelectual. Dir-se-á que, doravante, a grande questón que ordena o desenvolvimento da sua obra deixa de ser a questón do saber e passa a ser a questón do poder. Que mesmo o interesse polo trabalho arqueolóxico parece declinar a favor de unha tarefa agora “xenealóxica”, no sentido que Nietzsche dá ao termo. Assim, na contracapa do libro, assinada por Foucault, lemos: “¿Será possíbel fazer a xenealoxía da moral moderna a partir de unha história política dos corpos?” E, efectivamente, Foucault parece seguir as indicaçóns dadas por Nietzsche em “A Genealoxia da Moral” e, ao mesmo tempo que descreve a articulaçón do poder punitivo prisional, coloca unha questón mais lata sobre o surximento da alma moderna e a sua moral específica. “Se eu fosse pretencioso” – declarou entón (entrevista concedida a J. J. Brochier, 1975) – “colocaria como título xeral do que faço: “genealoxia da moral”. Convém assinalar, no entanto, que os procedimentos xenealóxicos que adoptará daí em diante non venhem substituir a arqueoloxia, polo contrário, pretendem alargar e radicalizar o seu campo de atençón e os seus protocolos de análise.

MIGUEL MOREY

AGRARISMO E OBREIRISMO NO CONDADO (5)

En Salvaterra, Alianza republicana e agrarios copaban o distrito conseguindo os 18 concellais. En Mondariz, a mesma alianza copaba asimesmo os 16 postos de concellal. E así en Salceda, Porriño, Vigo… A euforia quedaba desbordada en Ponteareas; a París e Madrid dirixíronse telegramas: “Bajo dirección insigne lider republicano Amado Garra conquistamos 17 puntos de 20 que componen Ayuntamiento feudo Bugallal. Caciquismo hundido definitivamente, pueblo liberado por República”. Todo isto sen xenreiras, venganzas ou tolerias: “Muchos vítores, muchos aplausos, sendos abrazos de efusión y cordialidad, pero ni un solo incidente, ni una sola nota disonante. El pueblo, e en particular ese ejército de juventud socialista que está afiliada a la organización obrera, dió la nota de cordura como si en todos estuviera gravado el lema directivo de: calma, cordura. Nada de borracheras de triunfo, nada de manifestaciones hostiles a nadie. Los elementos triunfantes han sido respectuosos con los muertos, en este caso com los caciques”. En España, os resultados electorais daban paso á Segunda República e en Ponteareas proclamábase solemnemente o día 15. Pero xa antes que en Madrid, a primeiras horas da mañá do 14, izábase na casa do concello pontearean a bandeira da República. O día 15 os concellais electos percorrían as rúas da vila precedidos da banda de música e levando como enseña a bandeira da Primeira República de 1873 que o antiguo republicano D. Severo Benavides gardara á caida da República e transmitira á sua viuva como símbolo sagrado. A procesión rematou na casa do concello, onde se procedeu ó acto de transmisión de poderes, discursos emocionados, comunicados, telegramas, homenaxes… A República foi tamén proclamada nas parroquias, e na tarde do 15, en Salvaterra onde se transladara gran cantidade de xente de Ponteareas. O novo alcalde D. Manuel Mariño Méndez leu o primeiro bando (común ó de Ponteareas) saudando e chamando á orde e respeto para todos. Un dos telegramas que dende alí se mandou, remataba: “… el entusiasmo es enorme. Comité de Puenteareas, vecindario y bandas de música de Cristiñade, Gulanes, Areas, Ginzo, Ribadetea, Puenteareas, Moreiras y de este distrito, están en estes momentos aclamando la República española en este famoso castillo”. Deste xeito foi proclamada na nosa bisbarra a Segunda República. Ainda que o camiño a seguer non fose doado, tiñase recuperado a dignidade.

PUBLICADO EM “A PENEIRA” (ANO I – 1984)

PLATÓN (PARALIPOMÊNA)

Platón, é unha dessas mentiras, que quase todo o mundo toma por verdades. Digo quase todo o mundo, porque a ignorância nunca é total, e o mesmo acontece com a deshonestidade, também nunca se realiza completamente. Depois de ter lído toda a obra de Arístocles (a considerada autêntica, a duvidosa e a espúrea, os fragmentos e toda a sua correspondência.). Cheguei à brilhante conclusón, de que tinha sído enganado, que todo este “corpus” non pertencía a um home só e muito menos a “Platón”. Logo, cabe perguntar-se ¿de quem será entón? Boa pergunta! Este compêndio de filosofia arcáica, depois de consultar nas histórias da filosofia grega, parece ser que, foi feito por filósofos Neo-Platónicos, a encargo da Biblioteca de Alexandría. E, como era costûme na época, otorgou-se-lhe o nome do filósofo mais famoso (tal como se fixo com o “Corpus Hipocraticum”.) De ahí, venhem depois também as dificuldades para declarar a autenticidade e a cronoloxía das obras, xá que non dispomos da data de publicaçón de ningunha delas. Non obstânte, intentarom ordená-las dentro de um quadro que fora o mais fiábel possíbel, e que nos derá unha forzada evoluçón do pensamento pessoal de Arístocles. As obras forom estudadas baixo variádos prísmas, primeiro linguisticamente, depois forom anotadas todas as referências internas, e por último também as referências externas à obra. Tudo isto, para que dera lugar a diversas cronoloxías, que puideram apoiar a opinión e o gosto dos especialistas na matéria em estudo. Mesmo sem haber um consenso unânime, puiderom definir-se, polo menos, algúns agrupamentos fundamentais:

Época Primeira (A MAIÊUTICA E A IRONIA SOCRÁTICA)

As obras mais destacadas som: “A Apologia de Sócrates”, “Protágoras” e “A República” (Libro I).

Época Segunda (AS GRANDES LINHAS DO PENSAMENTO FILOSÓFICO)

Destacam-se: “Górgias” e “Ménon”.

Época Terceira (AS OBRAS DA MATURIDADE)

Som: “O Banquete” (ou Simpósio), “Fédon”, “A República” e “Fedro”.

Época Quarta (OBRAS MAIS TARDÍAS)

Forom : “Teeteto”, “Parménides” e “Timeo”.

Por fim, recordemos, que nunca a ignorância nem a deshonestidade, serán totais.

ANTONIO ARGIBAY SEBASTIÁN

ROBERTO MERA COVAS (HOMENAXEM A ALEJANDRO VIANA) (8)

O tres de febreiro Viana aínda se atopa en Figueres con Luciano Vidán e Mercedes Orgaz. Baixo un sol radiante, os tres diríxense cara a Francia no coche de Vidán. A estrada é un regueiro de miles de persoas cargadas con enseres e maletas que van quedando polo camiño. O pánico xorde de maneira intermitente cando os avións franquistas descenden dende o ceo bombardeando e varrendo coas súas metralladoras a estrada. Nun dos ataques abandonan o vehículo para refuxiarse baixo un piñeiral. O incidente causa a morte dun coñecido, e ao regresar á estrada descobren con resignación que o coche desapareceu. Os tres regresan a Figueres camiñando. Nos días seguintes Mercedes Orgaz, Pastor Candeira e Isabel Napal son evacuados a Francia dende a Subsecretaría de Armamento a través de La Bisbal, en Girona. Alejandro encárgase de asegurarlle a Mercedes o necesario para a viaxe. “Eu levaba víveres porque o noso querido amigo Viana nos provera moi ben; ía e viña varias veces a Francia e traíanos pan torrado, leite condensado e latas de conserva. A min encheume a maleta desas cousas que case non me cabían.” O Goberno, desbordado polos acontecementos, emprende tamén a súa fuxida. O seis de febreiro Azaña e Negrín, cun pequeno séquito de familiares, servizo de seguridade e algunha outra personalidade, cruzan os cumios dos Pirineos e entran en Francia. Na comitiva tamén se atopa o presidente das Cortes, Martínez Barrio. “Ía un frío glacial, non maior, porén, que o que levabamos nas almas. Temporalmente todo rematara e a República e a Liberdade nacional, agonizantes a véspera, estaban mortas. A última homenaxe ás potestades caídas foi o tributo dos carabineiros destacados no posto fronteirizo, quen, ríxidos, presentaron armas ao paso do presidente Azaña. A luz desvaída do mencer descubriu, sinuoso, o camiño do desterro.”

ROBERTO MERA COVAS

RUSSELL (A COMPAIXÓN POLO SOFRIMENTO HUMANO)

Apesar do espírito antiacadémico, non seria quem é sem a sua contribuiçón para a filosofia no sentido mais técnico da disciplina. A sua importância como lóxico só é comparábel no século XX à de Gödel. Podemos afirmar que cria a filosofia analítica da linguaxem a partir do nada e de certa forma, a filosofia da mente. É imprescindíbel em epistemoloxia e em filosofia da ciência. Talvez debido ao seu protagonismo extra-académico non tenha sido tán apreçado como a sua obra xustifica pola filosofia que axudou a criar, a qual discutia os problemas e copiava o seu estilo sem o reconhecer como debia. O seu Outro essencial foi Ludwig Wittgenstein. Foi-o em personalidade, espírito e estilo, e foi-o também em filosofia. (…) Em muitos aspectos, Wittgenstein ultrapassa os limites autoimpostos polo puritanismo epistémico de Russell, mas em muitos outros é Russell quem nos adianta muito mais que Wittgenstein sobre qual poderia ser a funçón e o valor da filosofia e das humanidades num mundo que crescentemente as despreza. No emotivo prólogo à sua “Autobiografia”, intitulado “Aquilo por que vivi”, Russell enuncia três paixóns que o impulsionarom, como ventos que tivessem empurrado a sua nave em diversas direçóns. Assim, apesar de a ânsia de amor, a busca de conhecimento e a compaixón polo sofrimento humano poderem ser compatíbeis como fins desexábeis, a dedicaçón a cada um deles conduz a planos de vida incompatíbeis, algo de que Russell se sentiu muito consciente e por que pagou um preço muito alto em fracassos afectivos, distanciamento do mundo académico e isolamento e dissidência política.

FERNANDO BRONCANO

GALIZA PARA COMÊLA (CHORROS)

Durante a época de crecemento do millo, as espigas máis novas e brandas (aquelas nas que os grans parecen zumegar leite) eran seleccionadas coidadosamente e con delicia polos rapaces, que as roubaban moitas veces das leiras para darse un festín, co conseguinte enfado dos donos da colleita.

RECEITA:

Cravadas nun pau e postas nas brasas da lareira, ou de calquera lume improvisado na propia leira do millo – cunhas areas de sal por riba se se desexa -, estas mazarocas convertíanse nun exquisito e festivo manxar. O sabor dáballe mil voltas ás espigas e millo que actualmente consumimos en conserva. Ó sabor uníase, ademais, o incrible olor a millo torrado…

GALICIA PARA COMELA (HÉRCULES DE EDICIONES S. A.)