Arquivos mensuais: Xullo 2023

ESCRITORES HISPÂNOS (RODRIGO CARO)

CARO, Rodrigo (Utrera, 1573-1647). Arqueólogo, antiquário e poeta menor. Foi um dos primeiros espanhois que investigaron os monumentos históricos e as ruínas em Espanha, com métodos que se relacionam xá com os utilizados modernamente. Depois do breve estudo “Santuario de Nuestra Señora de la Consolación, y antigüedad de la villa de Utrera” (Osuna, 1622), publicou “Antigüedades y principado de la ilustrísima ciudad de Sevilla y corografía de su convento jurídico, o antigua cancillería” (Sevilla, 1634), obra muito importânte no seu tempo. Escrebeu também “Varones insignes en letras naturales de la ilustrísima ciudad de Sevilla” (Sevilla, 1915) e um volûme de correspondência (ed. S. Montoto). Em quanto à sua poesía, seguíu o modelo de Fernando de Herrera, mas non o seu gongorismo. Entre os seus poemas destacamos “A la villa de Carmona”, em silva; “Silva a Sevilla antigua y moderna”, primeiro publicada em 1634 e editada depois por M. R. Martínez em 1947. É recordado polo seu tán citado “Canción a las ruinas de Itálica”, num princípio atribuída a Francisco de Rioja, que trata das reflesóns que essas ruinas, situadas tán perto da cidade de Sevilla, suscitárom no poeta. Os versos resultam sem dúvida impecábeis, no referênte à técnica, mas falta forza e inspiraçón poética. As suas “Obras” (1883-1884, dous volûmes) inspiráron a Menéndez y Pelayo um interesante ensaio.

OXFORD

¡¡QUE NADA SE SABE!! (59)

E, no referído à côr, a dúvida resulta ainda maior todavía. ¿Quando há que fiar-se del? Quando esté mais próximo da sua natureza e menos afectado por algo extranho. Mas ¿quem conhece a natureza do ar? ¿Quem o víu puro? Esta submetído a um câmbio continuádo, por obra, desde arriba, do Sol, da Lúa e de outras cousas, assim como, desde baixo, por obra da terra, da água e dos corpos mixtos. O mesmo há que pensar do vidro e da água, mas incluso a soluçón resulta mais difícil, pois na visón que se leva a cabo através do vidro ou da água existem dous meios externos: o ar e um deles. Pôn unha moeda num recipiente largo e deixa-o no chán; alonxate del até que xa non vexas a moeda. Manda entón encher de água o recipiente: pronto verás a moeda, e a verás mais grande que antes. ¿Por qué non se podía vêr antes através do ar, sendo assim que, segundo tú, é o meio óptimo? ¿Por qué a moeda aparece agora mais grande? Non o sabemos. Só nos cabe manifestar algunha opinión, e nós a manifestaremos quando cheguemos ao “Examen rerum”.

FRANCISCO SÁNCHEZ

GALIZA DE CONTO (O CAZADOR E O LAGARTO)

Iba certo cazador de caza e descobrindo un lagarto arnal muy grande, párase e monta a escopeta; mais ó tempo de arrimala á cara pra tirarlle, érgue a cabeza o lagarto e dille: – Si me tiras non me matas e, si non me matas, cómote. Sorprendeuse o home, baixou de pronto a escopeta e, ó ver que o lagarto se lle achegaba, tomou medo, volveu a arma á cara, tratou de fixar ben a puntería e, conecéndoo o lagarto, díxolle outra vez, alborotado: -Si me tiras non me matas e, si non me matas, cómote. Entonces o cazador baixou de novo a escopeta, perdeu os ánemos e, medio tembrando, dixo tamén ó lagarto: -Pois ¿que hei de facer pra que non me comas? -Eu cho direi, escoita. Tes tres fillas; déixame casar con calquera delas e líbraste de que te coma. -Falareino alá na casa, e se algunha das tres consinte, eiquí cha traguerei mañá. -Está ben; pro mira que, si me enganas, xa sabes o que che espera e da miña boca non te escapas. Foise o home pra súa casa pesaroso; xuntou nun cuarto as fillas, contoulles o que pasaba, e dixo: -Sodes tres; algunha ten que casar por forza co lagarto, i así vexamos cal é a que se arresga. -¡Ai! Eu non. ¡Fo! ¡Que porquería!, respondeu a máis vella. -Nin eu tampouco, dixo a que lle seguía. -Pois eu si, contestou a máis moza. Marcharon pai e filla direitos ó sitio onde o lagarto aparecera; aviscounos este e, saíndolles ó encontro, dixo ó pai: -¿Conque esa que vén contigo é a miña noiva? -Si, a máis nova das miñas fillas. -Parece lista. E dirixíndose a ela, añadeu: -Acércate, rapaza, non teñas medo, inda non casamos hoxe; pro quero que seas panadeira. Toma esta cunquiña que, con soilo que lle digas “cunquiña, pola gracia que Dios che dou, dame esto, ou aquelo”, darache canto lle pidas. Colleu a moza a cunquiña, volveuse con seu pai á casa, amasou de noite dous pas, coceunos e foise con eles a unha feira que había cerca. Como era bonita i espabilada, pronto acudiron mozos ó seu lado; tres, sobre todo, que con aquela de mercarlle pan, metérona en conversa e ousequiárona con rosquillas. Un deles acompañouna, de volta, hastra á casa, e nesta xa, vendo a rapaza que o acompañante non se despedía, bota man á cunquiña do lagarto e di “cunquiña, pola gracia que Dios che dou, fai que este mozo estea peneirando en fariña toda a noite”. E, sin máis nada, por arte de birlique birloque, púxose o mozo a peneirar e peneirando estivo hastra o día. Chasqueado así foise, e co rabo entre pernas, onde ós outros dous mozos que, deseosos de saber como a rapaza o tratara, perguntáronlle ó instante: -E ¿que tal, que tal? -Dígovos que noite máis alegre que a de onte nunca a pasei: a rapaza non é de perda: ide á súa casa e xa verés; pro un primeiro e dempois o outro, que, se ides xuntos, non dá entrada. O acompañante falaba así para que se levaran chasco como el e ningún tivera de que gabarse. Socedeu, pois, que ó escurecer daquel mesmo día vaise alá un dos que se quedaran. Chamou á porta, axexou a rapaza pola pechadura, e vendo quen era el colle a cunquiña e di: “Cunquiña, pola gracia que Dios che dou, fai que este mozo estea abrindo e cerrando toda a noite a porta da nosa casa”. E, sin máis nada, por arte de birlique birloque, púxose o mozo a abrir e cerrar na porta, e abrindo e cerrando estivo hastra o día. Foise tamén co rabo entre pernas onde o outro mozo que a casa da rapaza inda non fora, e percurando enganalo, como a entrambos enganara o primeiro, díxolle: -Chico, véñoche prendado da rapaza ¡Que atenta! ¡Que cariñosa! Faladeira, como ela sola. Adivirtida, ¡nai que me pareu! Dígoche que si ti non vas a vela hoxe, eu vólvoche. -Hoxe tócame a min e teño de ir. -Vai, pois, e xa verás si minto. Corre alá o galán terceiro, mui confiado no que xa oíra ós dous primeiros. Chamou á porta, axexou a rapaza pola pechadura, e vendo que era el, colle a cunquiña e di: “Cunquiña, pola gracia que Dios che dou, fai que este mozo coide de que nosos porquiños mamen toda a noite na porca que temos aí no cortello”. E sin máis nada, por arte de birlique birloque, abreuse a porta do cortello, púxose o mozo a chamar nos porquiños e, agarra un deixa outro, fixo que na porca mamaran toda a noite. Chasqueados os tres mozos e cada un de diferente modo, sumáronse certo día; tratan de vengarse, de armarlle unha zancadilla á noiva do lagarto, e demándana ante o xuez. Ela, que se ve citada e obrigada a decrarar en xuício, colle a cunquiña e marcha direita ó xuzgado. Aberta a audencia, chama un alguacil pra decrarar; pro, antes que o xuez a xuramentase i o escribao empezase á escribir prumada, tira de cunquiña con disimulo e di en voz baixa: “Cunquiña, pola gracia que Dios che dou, fai que estes señores se pelexen hastra que os mande eu parar”. E, sin máis nin menos, por arte de birlique birloque, póñense xuez, escribao e alguacil a bofetadas de tal maneira que era cousa pra un morrerse de risa, porque non se vían desengarrados e o que menos forza tiña máis bofetadas e trompicós levaba. A rapaza ría que partía e, logo que se fartou de rir, berroulles: -Señores, non sean tolos; asoséguense, ou ¿queren que haxa aquí unha morte? Cesou estonces a pelexa. Acupou cada un o seu lugar, e acercándose ó xuez un dos demandantes, o mozo que peneirando estivera en fariña toda a noite, faloulle ó oído: -Señor, ouservando estiven os movementos todos desa rapaza e, ou está encantada, ou trai consigo un encanto. Sírvase usía mandala volver mañá, e ó tempo de entrar na audiencia que o aguacil, sin que a rapaza se aperciba, lle tape o bico mentras eu a rexistro. -¿Y si nada se consigue? -Señor, ¿quen sabe? -Lo pensaré. Saíu o mozo pra fóra e dixo enseguida o xuez: – Se suspende la audiencia de este día; retírese la demandada y mañana, a la hora de hoy, comparezca de nuevo ante el Juzgado. Pois amigo ó outro día, a penas se abriu a porta da sala da audiencia e cando a muller iba a entrar, bótalle unha mán polo lombo o aguacil, tápalle coa outra a boca, bótalle o mozo tamén man á faltriqueira de lenzo que levaba por riba do refaixo e, vendo dentro unha cunquiña, tanto quixo apreta-la faltriqueira, que, como a cunquiña era de barro mal cocido, toda se esfarelou i adios encanto. Estonces o aguacil tiroulle a man da boca, levouna a decrarar e decrarou a verdá do caso, hastra o sitio en que o lagarto aparecera. Vaise alá o xuez, e o escribao i os aguacís, vanse tamén os demandantes, xúntase alí un fato de mocedá, e postos todos en busca do lagarto, que tomando estaba o sol ó pé dun valo, mátano en seguida, cólgano alí nun pau e cada un dá volta pra a súa casa, menos o mozo que a cunca esfarelara. Este veuse á da rapaza, fala com ela, pídella a seu pai por muller, i a noiva do lagarto, a máis nova das tres hirmás, casou primeiro que as outras dúas.

HÉRCULES DE EDICIONES -GALICIA DE CONTO (VALLADARES, M. (REC.), 1888: Galicia humorística, t. I, núm. 7, Santiago de Compostela.)

DAVID HUME (DIÁLOGOS SOBRE A RELIXIÓN NATURAL)

A COMPLEXIDADE IRREDUCTÍBEL

Enquanto os defensores do argumento “antrópico-teleolóxico” chamam a atençón para certas características extraordinárias do universo, os apoiantes da “complexidade irreductíbel” procuram mostrar que existem sistemas biolóxicos a nível molecular que só podem ser explicados se postular-mos a existência de desígnio intelixente. O melhor e mais conhecido representante desta nova versón do “argumento do desígnio” é o bioquímico Michael Behe. No libro Darwin’s Black Box, Behe define “complexidade irreductíbel” como um “sistema único composto de várias partes, bem axustadas e em interaçón, que contribuiem para unha funçón básica, no qual a remoçón de qualquer unha das partes, faz que o sistema deixe de funcionar”. Como um sistema biolóxico deste tipo tem, por definiçón, de surxir de unha só vez e non pode ser o resultado da selecçón natural, Behe, afirma que a melhor explicaçón para a sua existência é o desígnio intelixente. Um exemplo de “complexidade irreductíbel” artificial som as armadilhas para ratos que, segundo Behe, só funcionam com todos os componentes presentes. Mas há também sistemas biolóxicos irreductibelmente complexos na natureza. É esse o caso dos cílios e dos flaxélos, dispositivos que permitem a alguns tipos de células movimentarem-se. Se esses sistemas fossem lixeiramente alterados, xá non funcinariam, polo que non podem ser o resultado da selecçón natural e tiverom que surxir de unha só vez. Som, por conseguinte, o resultado da actividade do desígnio intelixente. O debate em torno do desígnio e do “argumento do desígnio”, como se vê, non é algo que tenha interessado os filósofos e teólogos num momento particular da história e que depois disso tenha desaparecido para sempre. Este debate continua vivo e caloroso, eventualmente mais vivo e caloroso do que no tempo de Hume. Há naturalmente diferenças que resultam, em parte, do progresso científico que entretanto ocorreu e, em parte, da evoluçón das ideias relixiosas. Mas há um aspecto de grande importância que debe ser realçado. Trata-se do facto de as versóns modernas do “argumento do desígnio”, como as que acabámos de ver, xá non terem, polo menos explicitamente, por base os “argumentos por analoxia”. Mesmo que sexa possíbel recuperar esse argumento, como pretendem os defensores destas novas versóns, e com ele probar a existência de Deus, unha cousa é certa: esse argumento non procurará probar a existência de unha Divindade semelhante ao home a partir da analoxia entre os artefactos humanos e os obxectos naturais. E isto é em parte resultado da crítica de Hume.

DAVID HUME (7O TEXTOS FILOSÓFICOS)

AS MEMÓRIAS DE MANUEL DA CANLE (127)

O mal de quem a causa non se sabe, milágre é acertar na medicina. Don Quixote, dixo isto. Concebido da pena de amor, etc… Os seus amores forom: Dorotea, Lucinda, Anxélica, Dulcinea del Toboso. Xunto à porta, o dia quatro de Xulho de 1920. Domingo, em que estívem com María Rosa da Costa, na sua casa, xá algo diferente. E, polas expressóns que me deu, o amor estaba totalmente disminuído. Quase se pode dizer, que agora só existía um recordo. E, era ou non, unha aparente inclinaçón de bondade. Lembro-me, que antes do dia quatro, no lugar da Minada da Portela, falei com ela, e na sua maneira de quadrar dixo, que me había de botar dalí a baixo (entenda-se do átrio). Isto parece que foi o trinta de Xunho de 1920, no tempo das cereixas maduras.

MANUEL CALVIÑO SOUTO

AURELIUS AGUSTINUS (O FIM DO MUNDO)

Em 409 d. C., tinham xá decorrido mais de vinte anos desde o regresso de Santo Agostinho ao Norte de África e quase quinze desde a sua ordenaçón como bispo de Hipona. Durante este período, Santo Agostinho centrou todo o seu esforço em assegurar a, até entón, fráxil posiçón da Igrexa católica no Norte de África, eliminando todos os inimigos que lhe apareceram no caminho. Com a sua aliança com o poder civil do Império, conseguiu que o cisma donatista fosse proscrípto (Édito da Unidade, do ano 405) e condenado a sobreviver nunha situaçón de semiclandestinidade graças às políticas repressoras que se seguirom ao édito. O maniqueísmo non teve melhor sorte, entrando em franca regressón perante o arranque do trabalho pastoral e de propaganda levado a cabo por Santo Agostinho e polos seus fiéis discípulos. É verdade que, no plano doutrinário, a ambicionada unidade do cristianismo sob a direcçón única da Igrexa católica estava lonxe de ser unha realidade, como era demonstrado pela vitalidade da heresía arriana (em particular, entre as populaçóns bárbaras) e a plena efervescência em que se encontravam as teses de Pelágio e de que falaremos mais tarde. Mas, no plano político, non há dúvida de que as lutas e o esforço de todos esses anos tinham resultado num enorme êxito: o bispo de Hipona tornara-se um dos principais poderes fácticos da rexión, e da Igrexa que liderava, na instituiçón que obstentava unha indisputada hexemonia no Norte de África. Porém, do recém-baptizado que sonhava com unha vida de contemplaçón e aperfeiçoamento espiritual e que via o mundo como a bela criaçón da bondade divina, xá quase non habia sinal. Os anos dedicados à conduçón de um rebanho de pecadores, ao exercício do poder e às intrigas (a que se entregou sem grandes perturbaçóns) tiveram o seu preço. O pensamento de Santo Agostinho tinxiu-se, entón, de forma lenta mas inexorábel, de tons cada vez mais pessimistas e sombrios. Para isto contribuiu ainda, de forma decisiva, um acontecimento de enorme envergadura que fez tremer os alicerces da história. O vintiquatro de Agosto do 410, as hostes godas, dirixidas por Alarico, conseguirom entrar em Roma e saqueárom-na, após oitocentos anos de inexpugnabilidade (o último saque, fora o dos gauleses de Breno, no 390 a. C.).

E. A. DAL MASCHIO

O RENTÁBEL OFÍCIO DE SER NEGRO (II)

Deixamos a madrigueira e saímos para a luz do Paralelo, que à unha do meiodia, era unha rua sem sombra das perversóns nocturnas. Mas também sem as suas luzes, a sua vida, e a sua grandeza. As aspas do “Molino” parecián um enorme fósil. Ao “Molino”, alguns o chamabam “Rojo”; polo de París, claro. E, mais que nada, para poder dizer “rojo” sem ningúm contratempo. Eu tinha medo que, se non escapaba da fame que me torturaba desde dias atrás, acabaría num espectro como aquel extraño ser endemoniádo. Ao entrar no bar, tíbo que notar a minha fraqueza, pois, sem perguntar-me, ordenou: -Come! E comím: um bocata de pernil e unha cervexa “San Miguel”, outro bocata de mortadela e mais cervexa; e de sobremesa, meia “tortilla de patacas”. Logo para rematar, um café com leite, um “croissant” e um “carajillo” de “Terry”, que me encantaba e fazía séculos que non cataba por falta de dinheiro. O “cadáver” observaba, com um sorriso de piedade que, nel, parecía mueca sinístra. Quando me víu saciádo, explicou-me o asunto em questón. Na realidade, a “Academia”, como tal centro de preparaçón, non existía e, polo tanto, el non era director de nada; daba algunhas classes particulares que lhe axudabam a malviver com infinitas dificuldades. Pretendía ser um intermediário entre famîntos cultos e ricos torpes, incapaces de aprobar os estudos. Tratába-se, em suma, de apresentar-se aos exámes suplantando a outros. Esse risco penal, ademais de administractivo, pois mediaba falsificaçón de documentos, só o podíam afrontar desesperados da vida que soubessem latim. Ignoro, se eu era um desesperado da vida, mas latím sabía unha barbaridade e non tinha grande cousa que perder. Era a primeira vez que don António, que assim se chamaba aquel fantasma, punha em práctica a sua ideia do “negro de exámes”. Até entón, ou non tinha encontrado ninguém com conhecimentos suficientes, ou, se o encontrou, non lhe pareceu pessoa de fiar.

JAVIER VILLÁN E DAVID OURO

FILOSOFIA HELENÍSTICA (DIALÉCTICA)

Segundo Dióxenes Laércio, a principal divisón da “lóxica estoica” dá-se entre a rectórica e a dialéctica. Esta segunda assemelha-se à “dialéctica platónica”, na sua funçón e transcendência, pois é definida como estudo da realidade das cousas: non como unha simples técnica para argumentar correctamente (abordaxem aristotélica), mas como conhecimento do que é verdadeiro, falso, ou do que non é nem verdadeiro nem falso, atendendo à existência efectiva das cousas. Mais concretamente, lida com as palabras, com as cousas e as relaçóns entre ambas proporciona, portanto, um aspecto ontolóxico, além do gnoseolóxico. Aquilo que perde relevância no campo filosófico, neste caso, é a rectórica, a ciência da boa expressón dos raciocínios. A “dialéctica estoica” aborda duas grandes áreas: “as cousas significadas” e “as cousas que significam”. No âmbito “das cousas significadas” (e sempre de acordo com a amplitude de visóns, que, tal como vimos, caracteriza as disciplinas estoicas), inclui-se non só o sentido das palabras e das frases, mas também os conceitos e as impressóns sensoriais. A inclusón destas últimas no campo da dialéctica non deixa de ser surprehendente e é explicada pola convicçón de que nem a linguaxem nem o pensamento som possuidores de conteúdo “a priori”, isto é, anterior à experiência, som antes fruto de unha longa aprendizaxem ao longo da qual a mente rexista os estímulos dos órgáns sensoriais que lhe transmitem as impressóns dos obxectos exteriores. Aqui som rexeitadas todas as ideias inactas platónicas, aquelas que a alma conheceria por reminiscência depois do seu contacto com as formas eternas. Polo contrário a mente funciona como unha folha de papel na qual ficam rexistadas as impressóns. O rexisto repetido das mesmas impressóns, ou do mesmo tipo de impressóns, inscreve na mente uns “conceitos xerais”. Em teoria do conhecimento, os estoicos podem ser considerados empiristas (tal como os epicuristas, como veremos adiante). De facto, anteciparom-se vários séculos -perto de vinte- a John Locke e aos outros empiristas britânicos, ao considerarem que na consciência non há nada que non tenha estado primeiro nos sentidos.

J. A. CARDONA

PACO BANDEIRA

Francisco Veredas Bandeiras nasceu em Elvas a dous de Maio de 1945, e cedo veio a revelar a veia artística que o tornou um dos mais populares cantores portugueses. Aprendeu a tocar guitarra com a axuda de um tio e, aos quatorze anos, torna-se guitarrista e vocalista do grupo “Cuban Boys”, no qual deu vários concertos em Portugal e Espanha. Foi, durante cinco anos, locutor da rádio rexional Extremadura-Badajoz da cadeia espanhola S. E. R. Daí vem o nome artístico de Paco porque em espanhol o nome de Francisco é, normalmente, modificado para Paco. A partir de 1972, após o serviço militar, começa a compor os seus próprios temas e só entón passa a cantar em português, como solista. O primeiro e seu maior sucesso foi “A Minha Cidade” (mais conhecida por “Ó Elvas, Ó Elvas”) seguindo-se outros êxitos que o levaram a iniciar unha carreira internacional xunto das comunidades portuguesas, actuando em palcos e televisóns de Espanha, Itália, E. U. A. Austrália, Canadá e Brasil, entre outros países. Em 2007, Paco Bandeira realizou um concerto no Coliseu de Elvas, que considerou um ponto final na sua carreira musical. Será?

“SOPA DE CAÇÓN” À MINHA MANEIRA

INGREDIENTES PARA QUATRO PESSOAS: 750 g de caçón; dous dentes de alho; dous dl de azeite; 100 g de farinha; um molho de coentros; vinágre; pimenta e sal. (mais quatro rabanádas de pán de trigo).

Cozem-se as postas de caçón em água e azeite. Fazer unha pasta com os dentes de alho esmagados, coentros, sal e pimenta. Derrete-se a farinha em água com vinágre e mexe-se até ficar com aspecto cremoso. Na água onde se cozeu o caçón deita-se a pasta cremosa xá diluída com o alho, o vinágre etc… Depois de cozinhado o caldo, colocam-se as postas de caçón em pratos fundos com rodelas de pán e deita-se o caldo cozinhado por cima.

A COZINHA DOS FAMOSOS

HABERMAS (A ARTIMANHA DA OPINIÓN PÚBLICA BURGUESA)

A publicidade burguesa orienta-se polo princípio de acesso xeral. Unha publicidade da qual estivessem excluídos, “eo ipso”, determinados grupos non só estaria incompleta como, de modo algum, poderia xustificar-se denominá-la publicidade (…) o público antecipa nas ruas consideraçóns a pertinência de todos os seres humanos (HCOP) Depois de nos apresentar a xénese da publicidade burguesa a partir das estructuras sociais que a tornaram possíbel, Habermas oferece-nos unha panorâmica de teorizaçóns sobre a opinión pública sob a epígrafe de “Ideia e ideoloxía”. Vai integrar as críticas à “ficçón burguesa” da esfera pública. Apresenta-a como unha artimanha ideolóxica exposta por quatro pensadores críticos fundamentais: por um lado, Hegel e Marx, e polo outro, na mesma tradiçón liberal, Tocqueville e Stuart Mill. As duas derivaçóns críticas à esfera pública burguesa: Em primeiro lugar, expón as obxecçóns de Hegel -a dura realidade do antagonismo na sociedade civil, isto é, a luta entre grupos sociais- e as de Marx -o subtexto de classe- que irán colocar no pelourinho, com unha dura crítica, o “ideal” kantiano. Em segundo lugar, Tocqueville e Stuart Mill reveem a tradiçón individualista liberal para diagnosticar a sua dexeneraçón: a opinión pública torna-se tirana e domina o indivíduo. O liberalismo parece ter encontrado os seus “limites” ao produzir-se o ocaso simultâneo da breve e brilhante época da “Öffentlichkeit” e do indivíduo autónomo que a acompanhava. O paradoxo está em que a ampliaçón da publicidade -aos trabalhadores, aos negros, às mulheres…- trará consigo a sua desactivaçón crítica.

MARÍA JOSÉ GUERRA PALMERO

ALÁ RIBA NON SEI ONDE, PERDÍN O MEU ASUBÍO.

A min gostame asubiar. Enterralas duas mans nos petos do pantalón, botarme andar con paso inquedo e soltar o asubío é todo un mesmo feito. Con perdón, xa sei que iso demostra unha grandísima falta de educación, que lle imos facer. O meu é ir indo co asubío na frol dos beizos desta miña mocedade, sempre cara nengures, pois o que máis me gusta, máis que durmir, enamoriscar, comprar favores ou vendelos. o que me gusta facer de verdade, digo, é non facer nada; pero sempre co meu asubío por de diante. Así que, sen pensar en nada malo, déixome ir rúa arriba saúdo ao paso o Liola, aparto do bruído dun tractor, acénolle coa cabeza ao Maro, o pescantín; veñen catro escaleiras e estou diante da casa do concello. Como era sabido o Pleno estaba por comezar. Así que antes de continuar asubiando deica nengures, resolvín cumplir cos deberes de bó cidadán e asistir á xuntanza. Sacudín as botas na entrada pois que non fosen poñer conmigo, que aínda un ten o seu respeto, e subín ao primeiro piso. Alí estaban eles todos. A miña dereita -eu era un espectador-, os concellais de D. Hermenexildo (J. A. – A. Pé. ; bó, vos xa sabedes), sentados nunha fileira de sillas desas que fan poñer moi dereita a espiña e as nádegas duras e ceremoniosas. Ao fondo, após dunha mesa austera, respetábel e escura, había un señor regordete; no centro. D. Hermenexildo, xusto a contraluz dunha grande fiestra que ten o escudo da vila grabado limpamente no cristal; logo, a segredaria. Na parede, á dereita, a foto do Rei. Na parede, á esquerda, a cruz de Cristo, en madeira sen adornos. Frente por frente dos concellais de D. Hermenexildo estaban os da oposición, catro seguro; ou cinco. A señora segredaria comenzou a ler. Lía con presa, con moita presa, quería chegar ao fin e o fin cada vez máis lonxe; e eu que non entendía nada de todo aquilo e aquilo que non acababa. As verbas empezaron a bailarme na cachola: “indice-presupuestario-montante-haciendas-municipales-débitos-concepto-parroquia-carácter-artículo. Ao fin rematou e todos atentamos, ela tamen suspirou fondo. Empezou o pleno. Pola calada, sen que me visen, deime unha frega de mans, veña esa Orde do Día, díxenme. Veu o primeiro punto daquela orde do día. Mellor non viñera. Leuse. Alguén quixo dicir algo importante. ¡Chee! ¡Alto aí! Primeiro falo eu, dixo D. Hermenexildo, mais ou menos, pero educadamente. E falou. (Non debeu facerme iso a min. Eu que estaba alí sen pensar en nada malo). Falouse castelán técnico, tecnócrata, tecnolóxico que empregan os ministros de sucedáneo cando queren dar gato por lebre. Non, non falou. Discursou. Dilocidou. Inquiríu. Periparafraseou. Parlamentariou. E non dixo nada! Ao remate daquela disertación empezoume a querer deserta-lo meu asubío. Salvoume a oposición cos seus martelos. O martelo do Gago é como eses que saen na televisión as tardes do sábado antes de comenzar algunhas películas: un gong xigante dun golpe só, guiado por man baruda, tamén xigante, que deixa estremecer o eco con longura. O martelo do Rivera é frío e remachador, preciso, que percura o obxectivo con ollo de cirurxano, impertérrito, sen miramentos. O martelo do Miro é martelo doméstico, de pau de buxo: avanza cara adiante de todo, dí logo, educadamente, “con permiso” e a seguir xa: ¡Toc! ¡Toc! ¡Toc! plancha o bife. O martelo do Manolo é como ises marteliños que hai nas festas, lembrase del, sácao e, sen preludios: ¡Poing! ¡Poing! ¡Poing! ¡Poing! Machaca duramente. O Almuiña non topa o seu martelo. “Pero home, onde o puxeche?” parece que interrogan os compañeiros coa ollada. Que sería de min, de nós, sen eses martelos todos? Son martelos que salvan o asubío. Quero todo-los martelos xuntos, os grandes, os pequechos, martelos de golpe a golpe, con dignidade, que saiban denunciar sen medo cando é preciso ou descansar na paz de cada quen se así se tercia. Pero cal non sería a miña surpresa cando ao levantar os ollos destes pensares fondos .ainda resoaban os golpes naquela, polo menos, demócrata estancia- vexo ao noso máximo representante, o noso alcalde eleito, de “pierna cruzada” co-pe-de-bombón (o pé de ir “A Pé”, sí; mai-lo zapato, claro) e sumido na leitura dun periódico. ¡O que decía a outra xente, así como así, escorregáballe! Definitivamente perdín o meu asubío querido naquel local de angurias. E ainda logo, coa lonxana espranza de atopa-lo, percurei axuda nos “muchachos” de D. Hermenexildo e vín que algún quedárase tal qual, así de teso; así, adormiñado, pegándose co queixo queixadas no esternón. Algún outro estaba entretido buscando sesudo o pestillo a fiestra e cando non topou tan recondito artiluxio pedíu axuda solidaria a un compañeiro, xa eran dous. Tranquilos, a fiestra abríuse. Así, deste xeito, pasou o segundo punto na Orde de ese día. E pasou o terceiro. O cuarto xa non sei se pasou. Cando unha lingua mala, requetemala, me dixo ao oido que o pleno fora feito xá noutro sitio, a outras horas, “extraoficialmente”; eu non quixen dar creto a semellantes barbaridades pero, por se acaso, funme de alí. Funme coas mans encasquetadas nos bolsos, cos ollos murchos, o paso inquedo de sempre. Sen asubío! Que ninguén pense que conto estas lerias por divertimento. Que o meu é o pan de cada día, en paz conmigo mesmo, sen negruras e sen envexas. O meu non é a guerra. Os tiros fanme feridas nas orellas, fan bruido, non me gostan. Os odios e rencores doenme alá por dentro, quen sabe onde, alá por dentro. E son da man aberta. Pero non lla podo dar, ao mesmo tempo, aos homes libres e aos que percuran facerse ver, facerse ademirar polo que non son. Non sei calar de diante da miseria dos cerebros carcomidos. E teño que dicir que a ditadura non é, nen roxa nem azul, non é o camiño noso. O perigo non está en Arbo, que é un pobo máis, perdido na xeografía, as consecuencias dos erros de eiquí só as sofren persoas inmediatas a esta vila, non cambian as canles dunha nación enteira. O perigo está en que haxa moitos Arbos, entón todo o traballo feito na sombra durante tantos anos, toda a defensa da dignidade humana e o seu entorno, todo-los golpes recibidos e o seu sangue verquido sen xusticia, non nos servíu de nada. Pero mellor remato xa, estou de mala uva. A culpa é de que no día de hoxe, alá riba, perdín o meu asubío. ¿Cómo hei camiñar deica ningures, inquedo, sen ese instrumento meu, a miña música, o chiflo, o meu apito, a gaita miña de cada día? ¿Cómo. eh, cómo? ¿Alguén pode dicirmo? Saúde!!

X. X. R. R. (PUBLICADO EM “A PENEIRA” ANO I – 1984)

WITTGENSTEIN (A QUEDA DO IMPÉRIO AUSTRO-HÚNGARO)

Sexo e Carácter, divide-se claramente em duas partes. Unha de carácter científico, que apresenta o ser humano como bioloxicamente bissexual, unha mistura de masculinidade e femininidade que varia consoante a proporçón de cada oposto. Na segunda parte, de estilo filosófico, trata do Homem e da Mulher como arquétipos psicolóxicos, em maiúsculas. Segundo a teoria de Weininger, podia ser-se homem bioloxicamente e mulher psicoloxicamente, como lhe sucedia a ele, mas non ao contrário, pois a mulher estaria dominada por completo pola sua sexualidade e, consequentemente, seria incapaz de raciocínio algum. A mulher ficava relegada, por natureza, para fora da ética e da moral. Mas Weininger non se sentia feminino só pola sua homossexualidade, mas também pola sua condiçón de xudeu. O xudaísmo era para ele unha tendência do espírito, unha possibilidade para todos os homes que tinham encontrado no povo xudeu unha manifestaçón exemplar. Ser ou non ser xudeu era, em última instância, unha questón da liberdade da vontade. É evidente a semelhança familiar entre estas ideias sobre o xudeu e os comentários de Wittgenstein acerca da sua falta de orixinalidade. Também se torna difícil desprezar a influência do funesto final de Weininger no recorrente aparecimento da ideia de suicídio nos diários de Wittgenstein. E três irmáns de Wittgenstein suicidaram-se. Três. Ainda non falei da morte de Kurt. O único irmán de Wittgenstein que seguiu os passos do pai suicidou-se no final da Grande Guerra, quando as tropas sob seu comando non obedeceram às suas ordens. Bem poderia ter-se este final de unha perspectiva moral. Abatido pola falta de aceitaçón das suas ideias, Boltzmann, com quem Wittgenstein planeava estudar quando terminasse a escola secundária, também acabou com a própria vida. O alto índice de suicídio entre os austríacos num momento de decadência social e política, como foi a queda do Império Austro-Húngaro, pode servir de exemplo à tese de Émile Durkheim, publicada em 1897, de que o suicídio non é apenas expressón do temperamento de um indivíduo, mas tem unha relaçón directa com a condiçón moral de unha sociedade. Segundo tudo isto, é mais do que comprehensível que Wittgenstein afirmasse que se há algo que non está permitido, é o suicídio. Essa possíbilidade chocava frontalmente contra a sua ética.

CARLA CARMONA

O ILHA (CONTO 1)

O CONTO DA VERDADE

O dominó nao era o seu jogo. O barulho dos xogadores menos; era irritante. Josué, depois de ler os xornais, fuxia do Café a sete pés. O seu tempo ou tinha valor ou ocupaçón. A sua paciência non era gasta no meio dos mortos-vivos. Sentia-se cansado e nao encontrava forma de reconduzir a situaçón. A filha ultrapassara os vinte anos e estava perto de acabar Direito, mas nao albergava esperanças de colocaçao. Nao era filha de Advogados e nao tinha padrinhos no Restelo ou em Alvalade. Infelizmente, os tempos da outra senhora continuavam a dominar as colocaçoes. O vinticinco de Abril jazia no charco do lodo e no miradouro das cunhas. Alguns Capitaes de Abril apareciam nos jornais a maldizer o Governo, mas a sua estética pançuda, a sua falacrose e esse sotáque saudosista e heroico, desanimava à primeira vista. Josué nao era dado a suicídios; no entanto, no rumor que invadia as conversas miudinhas no trabalho ou no Café sempre aparecia um morto voluntário. Josué emudecia. Perdia-se no tempo e no espaço e parecia que estacionava numa ponte de vidro, onde via o precipício com toda a sua grandeza e profundidade. Sentia que o suicídio era unha aventura intensa, tanto no tempo como nas sensaçóes. Depois de esse vaguear, virava-se para alguma actividade intensa e frenética. Uma manha, enquanto classificava os seus trabalhos de contabilista no escritório, o telefone tocou com estridência. Era a filha; A Jacinta, contra todo o costume, reclamava um encontro urgente. A Pastelaria dos pratinhos ao balcao, perto do Saldanha serviu de espaço familiar. Sentados numa mesa da esquina, falaram com alguma gestualidade. A cara do Josué ganhou rasgos cadavéricos. Jacinta, entre uma expressao tensa e um olhar de clemência, parecia ter uma decisao forte mais que tomada. Pai: esta sociedade nao tem moral; nao me obrigues a mal viver por manter uma moral que nao existe… Estas palavras finais ribombaram nos ouvidos e no coraçao de Josué como bombas a tropel. Jacinta tinha uma proposta de trabalho sobre a mesa. Um famoso escritório de Advogados de Lisboa oferecia-lhe emprego. Viajaria por todo o Mundo. Ganharia dez mil euros mensais. O seu trabalho consistiria em acompanhar homens das finanças, empresas ou mesmo políticos e grandes xornalistas nas suas deslocaçoes ao estrangeiro. Deveria fazer tudo ao seu alcance para que se sentiram felizes. Josué abandonou a mesa sem articular palavra. Perdeu-se entre a multidao, caminho do Marquês de Pombal, Jacinta viu-o partir e deixou cair alguma lágrima. As nove da noite quando se sentaram à mesa para xantar manteve-se calada. Josué depois de comer a sopa de legumes do costume, começou a falar do seu tempo de estudante e das suas idas e vindas aos bailes do Grupo Desportivo da Mouraria. Quando se levantaram, Jacinto aproximou-se ao ouvido da filha. Segredou. -Gere a tua vida; eu estarei preso pelo coraçao em qualquer dos casos…

JOSÉ LUÍS MONTERO (11/06/2013)

PASCAL (AS PROVINCIAIS)

O jansenismo determinou a forma como Pascal entendia o home. Dele retirou a sua concepçón dramática do pecado orixinal, ou sexa, a ideia de que a natureza do home está corrompida desde o início e, consequentemente, a graça divina é indispensábel como única possibilidade de salvaçón. Mas, além disso, a sua ligaçón ao movimento jansenista de Port-Royal orixinou unha das suas obras mais conhecidas, as cartas “As Provinciais”. Pascal escrebeu As Provinciais entre 1656 e 1657. Som um total de dezanove cartas, embora a última tenha ficado inacabada, e com elas conseguiu difundir um debate que se estaba a verificar nas altas esferas da intelectualidade parisiense. Conseguiu-o graças ao seu estilo, e muitos consideram-no, por isso, o inventor do xénero panfletário. Em 1656, quando Pascal chegou a Port-Royal, mal lhe deram tempo para se instalar, pois precisaram dele logo de seguida. Os irmáns Arnauld informarom-no sobre a situaçón e pediram-lhe que tomasse partido a seu favor. Sabiam que a pluma do nosso filósofo podia ser unha arma decisiva neste confronto. Pascal decidiu entrar na disputa de imediato. A sua estratéxia seguiria a máxima de que a melhor defesa é um bom ataque, ao mesmo tempo que tomava unha decisón essencial para o desenvolvimento posterior da controvérsia: torná-la pública. Para tal, decidiu escreber unha série de cartas abertas com um estilo acessíbel e cativante. Pascal descartou o latim, reservado aos doutos, e optou polo francês. Também quis evitar os formalismos, procurando um tom adequado para conmover os leitores, despertar as suas emoçóns e obrigá-los a tomarem unha posiçón, Com este xesto, Pascal estabeleceu que o único xúri que debia derimir na disputa, lonxe do poder universitário, de Roma ou da monarquia absoluctista, era a opinión pública.

GONZALO MUÑOZ BARALLOBRE

EN VIAJE, 1881 – 1882

Aquí nas costas de África, Goroa, com o seu vulgar aspecto europeio; Dakar, de areais brilhantes, insoportábeis, e as suas palmeiras raquíticas, e o seu ar de miséria e tristeza infinita. Os seus negrinhos nas piráguas primitivas ou nadando ó redor do barco, como cetáceos. A falanxe de bordo aumenta; todos esses “pioneers” de África venhem quebrantados, macilhentos, exhaustos. As mulheres transparentes, desfeitas e, ainda as mais novas, com o carimbo da morte prematura. Assim subía em 1874 aquela doce e tríste criatura, aquela irmán da caridade de vinte anos, que voltaba para França depois de haber cumprído o seu tempo nos hospitais do Senegal. Silenciosa e tímida, quixo andar só ao pisar a coberta; as suas forças fraquexárom, oscilou e todas as senhoras que a bordo se encontrabam, correrom para ampará-la. Todos os dias era conducída à ponte, para respirar e absorber o ar vivificante do Oceáno; os nenos a rodeabam, deitando-se a seus pés e alí permaneciam quiétinhos, mentras ela lhes falába com voz débil, como um sopro, impregnada desse eco, íntimo e profundo que anunciába xá a libertaçón. ¡Xamais mulher algunha me inspirou um sentimento mais complexo, que esta xovem desgraçada; mistura de lástima, respeito, carinho, irritaçón polos que a lanzarom a essa vía de sufrimento, indignaçón contra esse destino miserábel! Parecia confundida polos cuidados que lhe prodigabam, falába, com olhos húmedos, dos seres queridos que voltaría a ver, se Deus lho permitía… À caída dunha tarde serena abríu-se diante das nossas miradas ávidas o belo quadro da Gironda, rodeado de encantos, polas sensaçóns da chegada. A alegría reinaba a bordo, trocábam-se apretóns de máns, había sonrisas até para os indiferêntes. Quando salvamos a barra e aparecerom as alegres ribeiras do Paulliac, com os seus castelos banhados polo último raio de sol, os vinhedos trepando polas colinas… a irmán da caridade, levou as duas máns ao peito, oprimía a cruz e levantando os olhos ao céu, rendía a vida nunha suprema e muda oraçón… Quando a notícia, que correu a bordo, apagou todos os ruidos e exterminou todas as alegrías.

MIGUEL CANÉ