BARRANTES Y MORENO, Vicente (Badajoz, 1829-1898). Poeta satírico e editor da revista “Las Píldoras”, que foi prohibida polo governo. Escrebeu duas novelas menores de corte histórico, “Juan de Padilla” (1857), e vários libros de contos, “Narraciones extremeñas” (1873, dous volûmes) e “Cuentos y leyendas” (1875). A sua poesía, na veia filosófica de um Campoamor, resulta pouco interesante. O seu melhor trabalho é “Baladas españolas” (1853), em particular “Esposa sin desposar” e “Santa Isabel y Murillo”. Escrebeu também várias obras baixo os pseudónimos de “Publicio” e “Abate Cascarrabias”.
BARRA, Emma de la (Rosário, 1861-1947). Novelista arxentina de procedência chilena e promotora de actividades musicais. Escrebeu numerosos artígos e contos que publicou em diversos xornais arxentinos. Entre as suas obras destacam “Stella” (1905-1906 e Barcelona, 1909), “Mecha Iturbe” (Buenos Aires, 1906) e “Cartas maternales” (Madrid, 1917). A sua última novela foi títulada “Eleonora”, Julio Cejador escrébe sobre ela: “distingue-se pola fina observaçón e polo véu do sonho do qual falaba Eça de Queiroz, com o qual envolve a realidade dos seus episódios”.
BARRA, Eduardo de la (Santiago de Chile, 1839-1900). Enxenheiro, professor e reitor do Liceo de Valparaíso. Dedicou a sua vida ao ensino das matemáticas e da literatura no Instituto Nacional e na Escuela Militar. Foi colaborador de vários diários e revistas, entre outras, de “La Opinión”, de Valparaíso. Despois da caída de Balmaceda padeceu o desterro. Públicou “Poesías” (1868), “Saludables advertencias al clero chileno y Bilbao ante la sacristía” (1871). Som fundamentais os seus “Estudios sobre versificación castellana”. Foi membro correspondente da Real Academia Española. Dedicou muito tempo e esforço à reconstruçón do “Poema de Mio Cid”. Traducíu a Homero e a Edgar Allan Poe e outros poetas. Foi muito amigo de Darío, a quêm prologou o famoso “Azul” (Valparaíso, 1888), polo qual o seu nome está íntimamente relacionado com o surximento do modernismo Hispâno-Americano.
BARQUERO, Efraín (Chile, 1931). Poeta surrealista chileno. Estudou na Facultad de Filosofía y Educación da Universidad de Chile e foi editor principal de “La Gaceta de Chile” quando esta era dirixida por Pablo Neruda. A sua obra xuvenil “La piedra del pueblo” (1954) rebosaba rectórica no estilo e preocupaçón social na temática. Desde “La compañera” (1956) os seus temas aproximaron-se do doméstico, com um temperamento de serenidade e com unha brevidade que a miúdo alcanza o epigrama como em “Enjambre” (1959), “El pan del hombre” (1960), “El regreso” (1961) e “Maula” (1962). Um dos seus poemas mais famosos é “Mi amada está tejiendo”, onde deixa ver a sua raíz surrealista.
BAROJA Y NESSI, Ricardo (Río Tinto, Huelva, 1871-1953). Pintor e escritor, fixo-se famoso por ser irmán de Pío Baroja. Escrebeu contos de aventuras e estampas da vida no campo vasco que som menos conhecidos que os seus libros sobre Pío, mas que non carecem de interesse. Entre as melhores podem-se mencionar: “La nao Capitana: cuento español del mar antiguo” (1935), história bassada num conto vasco do século XVII, “Carnashu” e unha interessante história contada polas suas três personáxes, “Clavijo”, que narra a história da seduçón de unha rapariga feita por José Clavijo y Fajardo (1730-1806), na qual cada um conta a sua versón do feito e que também intervêm o irmán da xovem, Beaumarchais, autor de “El barbero de Sevilla” e “El matrimonio de Fígaro”. O seu libro “Gente del 98” (Barcelona, 1952) foi reeditado em 1969 em Barcelona baixo o título “Gente de la generación del 98”.
BAROJA Y NESSI, Pío (San Sebastián, 1872-1956). Importante novelista e um dos mais lídos da sua xeraçón, actualmente na Espanha. Cela chamou-lhe o mais europeu dos novelistas espanhois, pois Baroja, que tinha algo de italiano, rechazaba a Espanha castelán em todos os sentidos, preferíndo, por exemplo, as modas literárias françêsas, polo menos ao princípio da sua carreira. Segundo as suas teorias raciais, os alemáns e o inglêses som superiores, os xudeos e os mediterrâneos som inferiores. El classifica-se xunto com os primeiros. Egomaníaco e ecléctico em filosofia, tán pronto se consideraba deudor de Kant como de Nietzsche ou Schopenhauer. Baroja foi orixinal em mais de um sentido. Estudou medicina e fixo prácticas em Cestona (pequena povoaçón do País Vasco) durante um ano, mas regressou desilusionado e em 1896 reuniu-se em Madrid com o seu irmán Ricardo na padaría familiar. Nos seus momentos de lazer, acostumaba escreber. Fixo-se amigo de Azorín e viaxou a París. Home tímido e misóxino, nunca se casou. Os seus mêstres, vaticinarom que nunca chegaría a nada, mas quando finalmente decidíu dedicar-se à literatura em 1902, iría demonstrar que estabam completamente enganádos. Em total escrebeu unha autobiografía, “Memórias” (1955, oito volûmes); três biografías; duas obras de teatro, unha das quais era unha novela dialogada; um libro de poemas que o disgustaba; nove libros de ensaios; quatro de contos; cinco libros de novelas curtas e sesenta e seis novelas, a maioría concebidas como cíclos de três volûmes. “Tierra vasca” está formada por “La casa de Aizgorri” (1900), “El mayorazgo de Labraz” (1903), “Zalacaín el aventurero” (1909) e “La leyenda de Juan de Alzate” (1922). “La vida fantástica”: Aventuras, inventos y mixtificaciones de Silvestre Paradox (1901), “Camino de Perfección (1902) e “Paradox, rey” (1906). “La lucha por la vida”: “La busca”, “Mala hierba” e “Aurora roja” (todas de 1904), triloxía sobre os baixos fundos madrilenos que Marañón declarou terem aberto os olhos aos homes da sua xeraçón sobre a condiçón dos pobres. “El pasado”: “La feria de los discretos” (1905), “Los últimos románticos” (1906), e “Las tragedias grotescas” (1907). “La raza”: “La dama errante” (1908), “La ciudad de la niebla” (1909) e “El árbol de la ciencia” (1911). Esta última novela é a que, em opinión de Azorín, “resume mejor que ningún otro libro el espíritu de Baroja” e que mostra as transformaçóns vividas polo próprio Baroja a través da figura do materialista escéptico e republicano Andrés Hurtado, personáxe principal da novela barojiana. “Las ciudades”: “César o nada” (1910), “El mundo es ansí” (1912) e “La sensualidad pervertida” (1920). “El mar”: “Las inquietudes de Shanti Andía” (1911), “El laberinto de las sirenas” (1923), “Los pilotos de altura” (1929) e “La estrella del capitán Chimista” (1930). “Agonías de nuestro tiempo”: “El gran torbellino del mundo” (1926), “Las veleidades de la fortuna” e “Los amores tardíos” (ambas de 1927). “La selva oscura”: “La familia de Errotacho” (1931), “El cabo de las Tormentas” e “Los visionarios” (1932). “La juventud perdida”: “Las noches del Buen Retiro” (1934), “El cura de Monleón” (1936) e “Locuras de carnaval” (1927). “Las novelas de París”: “Susana” (1938), “Laura, o la soledad sin remedio” (1939) e “El hotel del Cisne” (1946). Os vintidous volûmes de “Memorias de un hombre de acción” (1913-1935), som quatorze novelas e oito volûmes de episódios curtos relacionados com a vida e época de Eugenio de Aviraneta e Ibargoyen (1792- 1872), parente lonxano de Baroja. Mencionaremos alguns títulos: “Los caminos del mundo” (1914), “Los caudillos de 1880” (1918), “El sabor de la venganza” (1921, “Las figuras de cera” (1924), “La nave de los locos” (1925), “La senda dolorosa” (1929), “La venta de Mirimbel” (1931) e “Desde el princípio hasta el fin” (1935). As melhores novelas de Baroja som as que ván dos começos da sua produçón até 1912. Nelas desarrolha os carácteres dos seus heróis autobiográficos; o seu nihilismo e enerxía están no seu apoxeo e o seu poder criador e excelente estilo provocam o maior impacto no leitor. Os românces posteriores som com frequência repetitivos em quanto à ideoloxía, a fala e as personáxes, mas a técnica narrativa resulta igualmente intelixente. O período final que vai de 1937 em diante caracteriza-se pola disminuiçón das faculdades criativas e por unha escritura mecânica que provoca pouco interesse, excepto nas suas absorventes “Memórias”. A temática mais frequênte dos românces de Baroja som a pobreza, a inxustiça social e moral, a hipocresía e a necessidade da caridade num mundo que pouco tem para dar. Ainda que Baroja non foi pobre, nunca se envergonhou deles, de ser visto na companhia de vagabundos ou ladróns e na realidade, os seus únicos amigos forom os marxinados, e os animais domésticos. González Ruano descrêbe-o como “um home com aspecto de mendigo, embutido num traxe feito para um cadáver”. O pensamento de Baroja é revolucionário, mas a sua escritura resulta tán tradicional como a de Dickens ou Scott. Aceitou a influênça de Dickens, mas também foi influenciádo polas leituras feitas a unha idade temperám, de Sue e Montepin, que se manifestam nos seus românces mais pedestres. Ainda agora, muitas das novelas de Baroja circulam em versóns censuradas, excepto na ediçón das suas “Obras completas” (1946-1951, oito volûmes).
Durante a miña infancia e adolescencia, nas miñas visitas dominicais ao meu avó Ponciano Mera Viana, Nano, un personaxe afastado no tempo e na distancia aparecíase de cando en vez nas súas conversas: o tío Alejandro. O seu nome xurdía unido a unha condición, deputado, e a un lugar, México. Sen máis detalhes. Sen fonduras. Eran os anos setenta e comezos dos oitenta; non eran tempos de memoria e xustiza histórica. Con todo, un punto de orgullo asomábase no meu avó ao mencionalo e razóns debía haber cando Alejandro fora o nome escollido para o meu irmán pequeno en lembranza daquel parente finado varias décadas antes. Algún tempo despois souben que o meu avó combatera na Guerra Civil, no bando de Franco. A miña incipiente pero básica e prexuízosa conciencia política só foi capaz de dicirme que o fixera no bando trabucado. Daquela non me advertiu de que en 1936, nunha pequena vila galega, un mozo de vinte e catro anos non escollía bando. Esa decepcionante descuberta do pasado do meu avó apagou en min calquera interese polo seu tío ao que tanto aprezaba. Deputado? Compartirían o mesmo credo político, pensei. México? Nada que puidera chamar a miña atención: con Arxentina, Brasil ou Venezuela facía parte dunha coñecida historia de emigración familiar a América. Pero co decorrer dos anos redescubrín o meu avó, decateime da súa simpatía pola II República e souben que México fora o destino do exilio republicano. De súpeto, un día a miña cabeza formulou e resolveu a ecuación elemental: deputado e México, República e exilio. O meu avó confirmoumo e abriu un pequeno cartafol que gardaba nun caixón. Dentro apareceron unhas notas biográficas mecanografadas por el, unha reportaxe de Faro de Vigo dos anos oitenta e unha foto en México. Sendo pouco, foi dabondo para caer na conta de que me atopaba diante de alguén excepcional. Era o ano 2000 e, parafraseando a Neruda, principiaba entón a mais nobre misión que levei a cabo na miña vida: rescatar do esquecemento o meu tío bisavó, Alejandro Viana Esperón. Malia o entusiasmo que o contido do cartafol espertou en min, sentín que o desafío sería inalcanzábel e lamentei con pesar ter chegado probabelmente tarde. Reconstruír unha vida apagada cincuenta anos antes, alén o océano, no exilio e sen descendencia, semellaba unha tarefa condenada ao fracaso. Porén, conforme penetrei e avancei nos camiños da súa vida descubrín, con asombro e emoción, un inmenso rastro documental e un sen fin de pegadas indelébeis deixadas por el mesmo, polos cronistas do seu tempo e por aqueles que o coñeceron.
ROBERTO MERA COVAS
ALEJANDRO VIANA ESPERÓN, BURDEOS, 1940.
“O aspecto de Burdeos traíame á memoria escenas semellantes da nosa Guerra Civil. Afluían refuxiados por todas partes. Caída París, que se podía facer? A derrota era total e irreparábel. O confusionismo inenarrábel. Levabamos día e medio sen probar bocado. Novamente atopei alí, no SERE, o meu amigo, deputado a Cortes, Viana. A providencia puña sempre nos meus camiños de salvación a esta excelente persoa. Supliu as doridas ingratitudes que colleitara. En quen menos o esperaba, porque apenas o coñecía antes do exilio. A amizade e a bondade humana concédenos estas consoladoras compensacións e sorpresas. Non volvín saber del, despois daqueles días, e o meu recordo emocionado seguirao mentres viva.”
E mais adiante, o mesmo Horacio afirma algo melhor: “Xá se sabe que o rei dinheiro otorga esposa com dote, crédito, amigos, linhaxe, figura. Ao muito adinheirado adornam Eloquência e Amor”. Agora é quando resulta ser verdade o que dí também o outro em algúm lugar: “O Senado está cerrado para os pobres, a facenda dispensa honras; por isso é grave o xuíz, por isso é íntegro o cabaleiro”. “No preço está a prez: a facenda dispensa honras, granxeia amizades; o pobre em todas partes está polo chan”. Em nada se estima o saber. Ante as armas cedem as togas e inclinam-se as glórias da fala. Non se dá um bledo polos homes de letras. ¿Por qué, pois, nos consumimos? Non o sei; assim o mandam os fados. “Deus deu esta péssima ocupaçón aos filhos dos homes, para que nela se ocuparam. Fixo todas as cousas boas no seu tempo, e entregou o mundo às disputas deles, de tal sorte que o home non descubra, do princípio ao final, a obra que Deus obrou”. A Filosofía mesma (para voltar ao ponto onde nos tinhamos apartado) non parece tampouco diferente da “Hidra de Lerna”, que Hércules exterminou. Mas à nossa non há quem a vença. Se lhe cortas unha cabeza, aparecem cem, sempre mais ferozes. Pois falta a chama da mente, que, ao conhecer com perfeiçóm unha só cousa, saque às demais dificuldades a ocasión de reproducir-se. Concluiamos. Todo conhecimento procede dos sentidos. Mais alá de tal conhecimento, tudo é confusón, dúvida, perplexidade, adivinhaçón, non há nada certo. Os sentidos só vêm o externo sem chegar a conhecer. E entendo aquí por sentidos o olho. A mente considera o captado polos sentidos. Se estes forom enganados, também o foi aquéla: e se non. ¿Que conseguimos? Non contempla mais que imáxes das cousas, imáxes às quais o olho deu entrada; mira-as e dálhe voltas dum lado e do outro, perguntando que é isto, de onde vem, por qué. Mas de ahí non passa, pois non vé nada que certo sexa.
Aquí vou referir-vos um sonho que tivem com a minha defunta nai, o dia dez de Abril de 1938. Fún à Encostada, redactar duas cartas, para a Checa e para a Guicha, ao vir de volta, Xosé do Manteigueiro dixo-me que o do Crasto iva chamar-me a mim e ao Vareiro a Pontareas diante dos falangistas; él e a Perica andabam danados por culpa das veigas, e para que lhe pagase três pesetas diárias durante o tempo que me tivo em casa trabalhando (tanto trabalhos domésticos como artísticos), passando unha escravitude, ademais do milho que me usurpou, etc… De noite fun dar-lhe notícias ao Vareiro, que xá estaba na cama, fixem-no levantar a el e à sua nai, e cheguei à minha casa às onze e meia. Logo me fún deitar, e sonhei o seguinte: Era um lugar que parecia San Martinho (mas melhor será decir que era desconhecido), xunto dum caminho, unhas casas velhas. Entrei dentro dunha (e vêm-me unha aspiraçón do pensamento, que era minha, mas logo forom correr-me dalí, e fuxim. A poucos passos avistei outra, aproximei.me, uns homes vinham correr comigo, non tivem demasiádo medo, mas por fim tratei de vir saltando através dos sucalcos, e fún ter a um caminho (carreiro) encontrando-me com a minha querida nái. Estaba perfeita, como nos últimos anos da sua existência, antes de lhe dar mal. Depois de estar alí um pouco de conversa, recordo que lhe perguntei ¿Onde está? Parece que falamos sobre xente conhecida de Guillade. O que si me recordo é que me dixo: “Xunto daquela rapariga non vaias, non vaias mais.” -¿Qual rapariga? -“A Generosa, à Generosa.” Aquí lhe referím, a minha vida na casa dela (ut supra), entón vêm-me unha aspiraçón que estaba morta, e continuaba sempre a conversa, amonestândo-me.
Na sua opinión. o antissemitismo non tivo um papel essencial no totalitarismo alemán, mas apenas instrumental. O antissemitismo cumpríu o papel de elemento aglutinador dos outros elementos que Arendt identifica: a aliança entre capital e populacho, a decadência do Estado-naçón, o racismo e o imperialismo. Arendt distingue dous tipos de antissemitismo: o antigo ou pré-moderno e o moderno. O primeiro tem um carácter fortemente relixioso, que leva ó ódio aos xudeus. Polo contrário, o antissemitismo moderno é fundamentalmente político. Este tipo de antissemitismo está muito ligado às contradiçóns internas dos Estados-naçón do século XIX no que diz respeito ao reconhecimento de direitos de cidadania a minorias como os xudeus, embora non só a eles. A análise de Hannah Arendt destaca a perda das condiçóns sociais dos xudeus no século XIX, com as medidas e as consequências políticas da exclusón social, verdadeiras percursoras do totalitarismo posterior. “A sua desigualdade social – a dos xudeus – era completamente diferente da desigualdade característica do sistema de classes.” Neste sentido, era unha desigualdade que excluía non só em matéria de dereitos, mas também socialmente, ou sexa, expulsava-os da sociedade e levava-os a desenvolver actitudes e comportamentos próprios de quem desexa a assimilaçón. Nesta análise destaca-se a forma como Arendt reflecte sobre as consequências políticas da desigualdade social: a assimilaçón social -mas non política- dos xudeus teve um preço, que foi o de serem admitidos non como iguais, mas como excepçóns, como os “xudeus excepcionais”, que podiam ser obxecto de admiraçón exótica. Isto obrigou os xudeus a escolher entre tornar-se arrivistas, axindo entón como “homes na rua e xudeus em casa”, e a possibilidade contrária, párias, ou sexa, suxeitos expulsos do mundo comum partilhado, do espaço público. É precisamente essa figura do pária, a pessoa afastada do mundo partilhado, despoxada das ligaçóns sociais e políticas da comunidade, que é mostrada nos passos prévios à instauraçón do totalitarismo. A criaçón de grandes grupos de párias (sem sociedade que os protexesse, sem direitos, sem pertença a nenhum Estado-naçón), através da expansón dos tratados de minorias do início do século XX, representou a antecâmara do triunfo do rexíme totalitário. O que se apresentava como um problema non resolvido polas respectivas políticas estatais tinha, além disso, o apoio da sociedade: “Aqueles que o perseguidor singularizara como a escória da Terra – xudeus, trotskistas, etc… -foram recebidos em todo o lado como escória”. O que o nazismo e o estalinismo fizeram foi dar unha soluçón totalitária -o extermínio- ao problema non resolvido dos grandes grupos de minorias (de povos párias) que se encontravam nos seus domínios territoriais.
Onde foi mais duradoura a influênça de Palma, foi num xénero mais ambicioso e de desarrolho paralelo na literatura hispâna: a novela histórica. De todos os xéneros narrativos, talvez o de estatuto mais controvertido na literatura hispâna sexa precisamente este. É indubitábel que os modelos (Scott, Hugo, Dumas, Cooper) venhem da Europa ou dos Estados Unidos, mas o que parece mais interesante hoxe non é a orixe senón o destino que os novelistas e escritores hispanoamericanos em xeral dán a um xénero tán difícil como controvertido. Estes autores criarom unha considerábel variedade de novelas históricas aproveitando precisamente aqueles períodos em que a crise histórica coincidia com unha crise de nacionalidades. Assim pois, forom priviléxiados dous períodos, o da Conquista e o da Independência, porque permitiam unha maior variedade de conflíctos e situaçóns de natureza, non só política senón também social e, a vezes, nacional. Neste sentido resulta exemplar o trazado de unha das mais famosas novelas históricas que forom producidas na América: “o Enriquillo”, do escritor dominicano Manuel de Jesús Galván (1839-1910). Galván tinha nascido em Santo Domingo quando esta parte da ilha estaba baixo o domínio de Haití; talvez por isso viu os espanhois como aliados e non como dominadores. Em 1861 apoiou o retorno de Santo Domingo ao imperio espanhol. Mas o triunfo dos independentistas em 1865 habría de forzar a Galván a aceitar o inevitábel e regresou à ilha em 1876 para colaborar com a nova administraçón. Estas circunstâncias biográficas som necessárias para compreender o sentido da novela. Escrita entre 1875 e 1882, usa a história para oferecer um espelho ao presente. Situa-se a começos do século XVI, na época em que Diego Colón, filho do almirante, permanece a cargo da ilha. O protagonista, que da título à novela, é um indio rebelde discípulo do padre Bartolomé de las Casas. De feito, Manuel de Jesús Galván começou a escreber a sua obra a partir da publicaçón da suprimida “História de las Indias” do ilustre padre. Este libro non só servíu de inspiraçón à sua obra; também sacou del a figura de unha das suas personáxes principais, o próprio padre Las Casas. Em outras máns, a história da luta entre indios e espanhois tería dexenerado num panfleto antihispânico, servidor da lenda negra. Mas Galván intentou algo mais complexo. Sem negar o xenocídio, mostrou que habia espanhois, como Las Casas, que se tinham oposto ao extermínio e salvaram a honra hispâna. Em realidade, Galván usaba o remoto passado da ilha como aviso para um turbulento presente. O mundo indio tinha sido exterminado polos espanhois e um herói como Enriquillo só podía ter no século XIX um valor simbólico (como o Tabaré de Zorrilla de San Martín), ainda que seguía viva a herência simbolizada por Las Casas. Desta maneira, Manuel de Jesús Galván conseguía enlazar a sua admiraçón polo defensor dos indios com a sua lealdade às orixens hispânicas da sua cultura. Muito mais maduro como escritor, e um dos mais variados novelistas da América hispânica, o chileno Alberto Blest Gana (1830-1920) novelou a lonxana pátria desde o seu refúxio diplomático de París. Baixo a influênça de Balzac, evolucionou desde o romântismo costumbrista até ao realismo, e ofereceu um quadro da vida chilena desde a independência até aos inicios do século XX. As suas melhores novelas (Martín Rivas, 1862; El loco Estero (1909), som novelas de assunto contemporâneo, ou quase, mas o seu esforço mais ambicioso foi unha novela histórica, que se pode considerar a melhor escrita na América hispânica: Durante la Reconquista (1897). Como Scott, Blest Gana elixe um momento de crise histórica -quando os espanhois lograrom reconquistar, por breve tempo, Chile- e unha trama romancesca -os amores contrariados de unha xovem parexa à qual persegue um poderoso vilán-. O quadro histórico é impecábel (o autor apoiou-se em Barros Arana, um dos melhores historiadores chilenos do século), a narraçón alberga suficiente suspenso como para manter desperto o leitor, as figuras secundárias están muito bem traçadas e os heróis dibuxam-se tolerabelmente inxénuos e ineficáces.
A melhor forma de imaxinarmos a família Medici é pensar nunha grande dinastia plebeia. Nos Rothschild, por exemplo. Són essas estirpes de banqueiros ambiciosos que conseguirom perpectuar-se no poder, xeraçón após xeraçón, graças a um imenso capital financeiro. Todas elas som igualmente conhecidas polo seu altruísmo e mecenato da arte e da cultura. Incontestavelmente, os Medici de Florença foram pioneiros nesses dous aspectos, mas, igualmente, em utilizar o crédito e as divisas para submeter vontades e conseguir obxectivos políticos que foram muito além dos interesses económicos da sua banca. De orixem humilde (começarom por ser comerciantes de lán), a família Medici, agora banqueira, tornou-de rapidamente nunha das mais ricas e influentes de toda a Europa. Entre os seus membros encontramos quatro papas, polo menos unha dúzia de cardeais, imensos senhores de Florença, unha rainha de França (Catarina, terror dos huguenotes) e consortes das mais altas casas da nobreza, inclusive da realeza inglesa. De facto, os Medici dominarom hexemonicamente Florença durante trezentos anos, apenas interrompidos por dous períodos republicanos, o primeiro dos quais permitiu a Machiavelli aceder à secretaria pola qual é recordado. Por influênça destes banqueiros, o governo de Florença tornou-se num principado de facto, apesar de manter a aparência republicana. Foi precisamente esta família que corrompeu violentamente as instituiçóns políticas da sua cidade, ao mesmo tempo que a dotou das obras de arte mais ilustres do seu tempo, um legado de que ainda hoxe podemos apreciar, por exemplo, na Galeria dos Uffizi.
Entre a massa trabalhadora vinham, às vezes, algunhas xaponesas ou chinesas, nunca as diferênciei com certeza, xermanizadas em quase tudo. Nunha das expediçóns chegou unha espanhola que intentaba passar por alemán de Hamburgo; mas notába-se à primeira vista que era de Jaén. Foi descoberta, primeiro pola pinta, despois pola sua fonética e, em xeral, porque o seu alemán, a pesar das licênças populares que, afirman, se permíte o “Hamburguer”, era unha alemán de “azeitunera”. Pese às suas orixêns, facía-se chamar “Isabelle”, com dous eles. Vinha de parexa com um encargado de fábrica, mas na realidade era unha amante pagada para mamar aquel tonel de cervexa, ao qual apresentava como seu namorado. Estaba farta da emigraçón, dos espanhois da emigraçón, dos alemáns, do seu namorado e da sua perra vida. Acabou pedindo trabalho em Canet de Mar, do que fora, com tal de ficar em Espanha. E encontrou, melhor dito, encontrei-lho eu, no “camping” Las Palmeras, cuxa clientéla era só espanhola. Se, por excepçón, algum extranxeiro que caíra por alí, seríam maiormente franceses e italianos, ou sexa, como da família. Isabelle puxo-se tán contente, que rompeu o passaporte e arroxou os restos ó mar. Pouco tempo depois, xá era amiga de outra andaluza que trabalhaba comigo no San Carlos, Rocío, que me gostaba um montón. O único ponto em comúm, era que ambas detestabam os extranxeiros, em especial ós alemáns. Isabelle agradeceu-me o que tinha feito por ela, non com um polvo dos que, sem dúvida, tería prodigado na Alemanha, senón malmetendo a Rocío contra mim, como se fora necesário meter os perros em dança todavía mais. Veio a dizer que eu a tinha axudado com a intençón de tirá-la, e que ela aceitára o trabalho, mas do resto, nada de nada. Non sei que intençón a púido levar a inventar esta calumnia, pois aquel “putón verbenero”, “no me hacía ni flus”. Mas a verdade é que arruinou o negócio com Rocío que, de própria vontade, xa non me facía puto caso. Andaba eu detrás de Rocío porque, ídas as extranxeiras, os invernos em Canet eram insoportábeis. E porque estaba meio namoriscado dela. Depois da putada de Isabelle, Rocío deu-me porta definitivamente e ainda me despreçou mais. Isabelle foi despedida do “camping” Las Palmeras, por um escândalo de cornos com um italiano, o único non espanhol que había no lugar; ou sexa, que um pouco puta sí que era a Isabelle. Foi recolocada, esta vez por própria iniciativa, com Cristina Filibustera, que tinha um bar ó qual dera o seu próprio nome ou à inversa, non sei. Alí também desencadeou sonados sucesos Isabelle, como se verá posteriormente. Por tudo o qual, e pesse ao sentido altruista do meu xesto samaritano, me arrependim sempre de ter contribuído para a sua repatriaçón.
Além de se consagrar como professor, em Paris entrega-se à árdua elaboraçón do seu segundo libro, o assombroso “Matéria e Memória” (1896), subentitulado “Ensaio sobre a Relaçón do Corpo com o Espírito”. Nele, e valendo-se de abundante material científico, Bergson reivindica o dualismo corpo-espírito contra os psicofisiólogos que pretendem reduzir a consciência a unha mera traduçón de estados cerebrais, hipôtese na qual detecta unha série de erros argumentativos e lacunas experimentais. No entanto, ao mesmo tempo, tenta superar o dito dualismo através de unha orixinalíssima (e difícil) teoria metafísica da interaçón que o aproxima de um novo monismo gradualista em que o corpo é concebido como a “ponta afiada” do espírito. O libro é surpreendentemente bem acolhido entre a comunidade científica, que eloxia a sua extensa documentaçón e a crítica do materialismo mais doutrinário, mas deixa de lado o aspecto propriamente filosófico, que será pouco lido e mal compreendido durante décadas. A fama de Bergson aumenta e a sua ascensón profissional continua imparábel. Após um breve regresso à École Normale, dessa feita do outro lado do púlpito, e depois de ter sido rexeitado em duas ocasións pola Sorbone (os seus dous únicos “fiascos” profissionais), em 1900 é escolhido para o Collège de France, a instituiçón educativa mais conceituada do país. Embora inicialmente ocupe a cátedra de filosofia antiga, em poucos anos trocá-la-á, a seu pedido, pola de filosofia moderna. Théodule Ribot, um dos fundadores da psicoloxia experimental, oficia como membro do xúri e entrega-se a um efusivo elóxio no qual anuncia que Bergson, substituirá a tradicional e esgotada “História dos sistemas” por unha mais rigorosa “História dos problemas”.