Arquivo por autores: fontedopazo

ESCRITORES HISPÂNOS (GRUPO BOEDO)

BOEDO, grupo. Grupo literario arxentino dos anos vinte, chamado assim por unha rua do bairro baixo de Buenos Aires, onde viviam a maioria dos inmigrantes. O grupo opunha-se ao da rua Florida, cuxa cabeça vissíbel era Jorge Luis Borges. O Boedo estaba formado por Roberto Arlt, Álvaro Yunque (Arístides Gandolfi), César Tiempo (Israel Zeitlin), Enrique Amorim, Olivari, González Tuñón, Guijarro, Riccio, Barletta, Elías Castelnuovo e Mariani. Na realidade, personáxes de âmbos grupos colaboravam na revista supostamente “contrária”. E os estilos non eram tán diferentes, ainda que as actitudes sim estivéram diferenciadas. Boedo optaba por unha literatura comprometida, contra a inxustiça social. Interesába-lhes mais o conteúdo das obras que o estilo florido, polo que alguns dos seus membros acabarom no panflecto. Queriam “levar ao verso, ao conto, à novela, ao ensaio, ao teatro, à crítica, essa visón definitiva que nas massas começaba a encender-se como unha possíbilidade imediata”. A primeira revista que publicarom foi “Los Pensadores”, seguida depois pola mais representativa “Claridad”. Cultivarom preferentemente a novela.

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (GABRIEL BOCÁNGEL Y UNZUETA)

BOCÁNGEL Y UNZUETA, Gabriel (Madrid, 1603 – 1658). Poeta. Foi bibliotecario do Cardeal-Infante Dom Fernando. O seu “Rimas y prosas”, xunto com “Fábula de Leandro y Ero” (1627), mostram unha clara influênça de Góngora y Jáuregui, dentro da tradiçón do culteranismo. Escrebeu também numerosos poemas de ocasión (como um dedicado á festa de San Juan Bautista celebrada em Madrid) e panexíricos (um ao Infânte Dom Carlos em 1633). A sua poesía amorosa resulta pedestre, mas nos seus melhores momentos, alcança grande força sensual e beleza nas imáxes. Escrebeu unha peça de teatro, “El emperador fingido”, que apareceu na “Parte 43 de Comedias nuevas” (1678).

OXFORD

ESCRITORES HISPÂNOS (BONIUM OU BOCADOS DE OURO)

BOCADOS DE ORO (O BONIUM). É unha das colecçóns de sentênças mais importantes da Idade Média. Foi traducída ao castelán por ordem de Alfonso o Sábio. Procede do “Libro de las sentencias” de Abû-l-Wafâ’ al-Mubashshir ibn Fâtik (século XII). Bonium, rei de Persia, viaxa á India para interrogar aos sábios sobre a verdade e a sabedoria. As respostas dos sábios constituem o grosso do libro (editado por Hermann Knust em “Mittelungen aus dem Eskurial” (Tübingen, 1879). foi reeditado várias vezes nos séculos XV e XVI. As sentênças atribuídas aos sábios indios derivan na realidade da filosofia grega: um filósofo grego fai a introduçón de cada capítulo.

OXFORD

¡¡ QUE NADA SE SABE !!

Diferencia entre “aprehensón” e “recepçón”, xá que o cán recebe a “especie” de um home, de unha pedra, de algo que tem um tamanho, e non obstânte non conhece. Também o nosso olho recebe, e non conhece. Muitas vezes recebe a alma, e non conhece, como quando admite falsidades ou quando as cousas se apresentam obscuras a um espírito torpe. Distingue também entre o conhecimento propriamente dito, que acabamos de descreber e que, sem embargo, non conhecemos, e outro conhecimento, impropriamente dito, polo qual se afirma que alguém conhece o que viu noutro momento e o conserva na memória adornado com os seus próprios caracteres. Em virtude deste conhecimento, afirma-se que o menino conhece o seu pai e ao seu irmán, o cán ao dono, assím como o caminho por onde passou. Por último, divide todos os conhecimentos em dous. Um é o “perfeito”, mediante o qual unha cousa é “percebida e entendida” por todas partes, por dentro e por fora; este constitue a “ciência”, à qual agora desexaríamos pôr em harmonia com os homes, ainda que ela non se deixa. O outro é o “imperfeito”, mediante o qual se “aprehende” unha cousa de qualquer modo e da maneira que sexa; este é o que nos resulta mais familiar, se bem é maior ou menor, mais claro ou mais escuro, nunha palabra, está repartido em diversos gráus, segundo a variedade dos enxenhos humanos. Acostuma a dividir-se este conhecimento em dous: um “externo”, que se realiza mediante os sentidos e polo mesmo se chama “sensorial”, e outro “interno”, que se realiza por meio da mente só, mas non resulta “nada” em absolucto!

FRANCISCO SÁNCHEZ

ALADINA (2)

.

Había naqueles tempos unha rapaciña moi fermosa e moi boa, chamada Aladina. que entrou a servir no palacio de El Rei. Axiña atopou graza nos ollos dos seus amos; pero era obxecto de envexa por todos os demais domésticos. A ela encomendábanlle os traballos máis arduos e penosos, ameazándoa de continuo con denunciala e facela odiosa a El Rei. -Vaite -dixéronlle un día- lavar esa roupa ao río. Se non a tes hoxe toda branca coma a neve, co ferro pasado e tersa coma un espello, a cólera do Rei caerá sobre ti. A roupa era tanta que cargaba un enorme carro, que foi conducido por unhas vacas á beira do río. Ao chegar, a mociña ceibou as vacas para que pacesen e sentouse chorando. -¿Como é posible -dicía- que lave tanta roupa? Se non a lavo, hanme matar. Estaba cos ollos fixos nas augas, cando viu saír delas un paxaro, que, sacudindo as ás, lle dixo: -Rapaciña, ¿por que choras? -Porque teño que entregar hoxe lavada e co ferro pasado toda esta roupa; se non, hanme matar. -Non te aflixas; chama ás vacas e dilles: Vacas miñas, cos cornos lavade, e coas patas o ferro pasade. A rapaza, obedecendo, dixo: -Vacas miñas, cos cornos lavade, e coas patas o ferro pasade. E as vacas en poucos intres lavaron e pasaron o ferro a toda aquela rima de roupa. Os criados, cheos de admiración e rabia, ao veren volver a Aladina airosa da súa empresa, dixéronlle: -Agora é mester que vaias buscar a cama dos dous xigantes que habitan debaixo do palacio. Aladina, sentada á beira do río, dicía suspirando: -¿Como hei de buscar e traer a cama dos xigantes? De improviso, saíndo de entre as aguas o paxariño, preguntoulle: -¿Por que choras, meniña? -Porque me mandan ir buscar a cama dos xigantes. -¡Ánimo, Aladina! Colle un saco e éncheo de chinches e pulgas. Ás once da noite sairán os xigantes da súa caverna tomar o fresco. Naquel momento entra co teu saco e baléiralo sobre a súa cama, agochándote logo tras a porta. Cando eles se teñan deitado, rabiosos polas mordeduras de tanto insecto, collerán a cama e arrebolarana tras a porta. Bótalle entón a man e para a casa con ela. Fíxoo así a rapaza, e levou a cabo a súa empresa, volvendo a palacio coa cama dos xigantes. Outro día dixéronlle: -O fillo do Rei está encantado desde que un anel lle caeu ao río. É mester que busques o anel no fondo das augas. Choraba a rapaciña, sentada na beira, sen saber como alcanzar a prenda que lle esixían. Pero o paxaro protector veu na súa axuda. -¿Por que choras, Aladina? -preguntoulle. -Porque non podo coller do fondo do río o anel do fillo do Rei. -Non te apures: trae un frasco e unha navalla. Logo que Aladina volveu con estes obxectos, dixo o paxariño: -Córtame o corpo en anaquiños pequenos e méteos no frasco, coidando de que non se perda nin unha soa gota de sangue. Guinda logo o frasco ao río e axiña volverá subir traendo o anel dentro. -¡Non ho!, eu non te matarei, meu paxariño. -Non temas, volverei vivir. Obedeceu a rapaciña con repugnancia; pero ao dividir o corpo da ave caeulle ao chan unha pinga de sangue. O frasco, lanzado ao medio do río, non tardou em subir á superficie e achegarse á beira, onde o colleu a moza, que deu un berro de alegría, ao atopar dentro o desexado anel. Mais non por isso se desfixo o encantamento do príncipe nin se soubo o paradoiro deste. Os criados do Rei, ao veren a Aladina sempre triunfante das súas empresas, propuxéronlle a aquel que a mandase ir buscar a caixa que gardaba un vello máxico, e sen a cal non se podía desfacer o encanto. A rapaza, cando se lle intimou esta terrible orde foi, segundo costume, desafogar con bágoas as súas penas á beira do río. O paxaro protector, vivo xa, aparecéuselle novamente, e díxolle: -Non chores, Aladina. Toma unha vasoira, un pedazo de carne e unha vasilla con auga, e vai ao castelo do feiticeiro. Antes de chegar á porta, atoparás uns leóns que custodian a entrada; dálles a carne, e deixarante pasar. Máis adiante hanche sair ao paso uns tigres, dálles de beber e non che han facer dano. Ao chegares á porta, verás un vello que, sentado sempre sobre unha arca, estará asomado á ventá. Pídelle un pouco de pan, e non te retires ata que se levante para darcho. Aproveita o momento no que a arca queda soa; empuxa a porta, limpa coa vasoira o po e arañeiras que cobren a tapa da arca, e abrindo esta, colle ao punto a caixa que has de atopar dentro e fuxe. Aladina, provista de vasoira, carne e auga, encamiñouse cara ao temeroso castelo. Ofreceulles a carne aos leóns e aos tigres a auga, e chegou á porta. -Unha esmola por amor de Deus, berrou mirando para o vello que estaba na ventá. -Vaite, rapaza, rosmou el. ¿Como chegaches ata aquí? -¡Señor, unha esmola por amor de Deus! -Toma -díxolle o vello mostrándolle unha pequena moeda. -Pan, deame pan, que teño fame. Por verse libre da importuna, levantouse o ancián buscar o pan; entrementres Aladina empurrou rapidamente a porta, que se abriu sen dificultade, pasou a vasoira sobre a arca, abriu a tapa e colleu a caixa que atopou dentro. O vello, ao vela fuxir, berrou: -Arca miña, arráncalle o teu tesouro. -Non quero -respondeu a arca-; ti tíñasme sucia de po e arañeiras, e ela limpoume. O vello bramaba: -Tigres, matádea. -Non queremos -responderon-; ti deixábasnos morrer de sede, e ela deunos auga. -Leóns devorádea. -Non queremos; ti tiñasnos famentos, e ela deunos de comer. Aladina entregou a caixa dos encantos ao Rei, e este abríndoa en presenza de todos, atopou dentro unha caixiña; dentro desta, outra e outras sucesivamente, ata chegar a unha moi pequena. Desta saíu un paxariño, que instantaneamente, a vista de todos, se transformou nun gallardo mancebo, no que os presentes recoñeceron ao fillo do Rei. -Aladina, ti desencantáchesme, dixo o príncipe: o encanto que me detiña, non se podía desfacer, por mor de ter caído ao chan unha pinga de sangue do paxaro que metiches no frasco en anacos, a cal foi recolhida nesta caixa. Ti venciches todos os obstáculos, a ti déboche a vida, e quero premiarte facéndote a miña muller. A fermosa Aladina casou co fillo do Rei, con admiración e envexa de todos os pacegos.

SACO Y ARCE, J. A., 1987: LITERATURA POPULAR DE GALICIA. DEPUTACIÓN PROVINCIAL, OURENSE (EDICIÓN E ESTUDO PRELIMINAR DE J. L. SACO CID).

THOMAS S. KUHN (MATRIZ DISCIPLINAR)

A ciência normal é, assim, unha actividade de investigaçón guiada por um “paradigma” partilhado por toda a comunidade científica envolvida. Mas voltemos à pergunta: em que consiste exactamente um paradigma? No apêndice à segunda ediçón do seu libro, em que propôs substituir a designaçón “paradigma” pola mais adequada “matriz disciplinar”, Kuhn caracteriza essa entidade como unha estructura global articulada por quatro tipos de componentes ligadas entre si; estas constituem, no seu conxunto, a identidade de unha tradiçón de investigaçón guiada por um determinado “paradigma”. Vexamos, quais som essas quatro componentes. Em primeiro lugar, há o que Kuhn chama “xeneralizaçóns simbólicas”, a que também poderíamos chamar (e provavelmente seria mais apropriado) “princípios-guia”, isto é, fórmulas muito xerais que, por si mesmas, non têm um conteúdo empírico concreto, de tal modo que, se consideradas de forma superficial, podem facilmente ser confundidas com meras definiçóns nominais. Na realidade, porém, som algo muito mais substancial. Com efeito, esses princípios som indispensábeis à investigaçón empírica, xá que fixam o “tipo” de leis empíricas concretas que deberíamos formular para explicar diversas classes de fenómenos. Estas “xeneralizaçóns simbólicas” ou “princípios-guia” aparecem muitas vezes nos manuais em forma matemática, como por exemplo “F = m·a” (no caso do paradigma da mecânica newtoniana) ou “I = V/R” (no caso da teoria da electricidade). Mas, às vezes, também podem vir expressos em palabras da linguaxem comum, como “a acçón é igual à reacçón”, ou “a combinaçón química é produzida segundo proporçóns constantes de peso”. Em si mesmas, consideradas isoladamente, essas fórmulas som expressóns quase vazias de conteúdo empírico: non som verificábeis nem falsificábeis, mas suxerem a forma que toda a lei com conteúdo empírico debe adoptar para poder ser admitida no paradigma considerado e ser confrontada com a experiência. Unha das tarefas típicas da “ciência normal” consiste precisamente em encontrar formas especiais desses “princípios-guia” para as aplicar a situaçóns empíricas concretas. O próprio Kuhn dá alguns exemplos de tais “especializaçóns” do princípio-guia xeral para o caso da mecânica newtoniana, para o pêndulo simples, e para outros problemas mecânicos. (…) Esse guia vem dizer ao investigador: se te deparares com um movimento de corpos que queres explicar, procura certas forças responsáveis por ele, de tal forma que a soma de todas elas sexa igual ao producto da massa pola aceleraçón desses corpos; se a soma de forças postuladas non coincide com tal valor, a conclusón non deberá ser que o princípio-guia de Newton é falso, mas que debes continuar à procura de novas forças ou precisar melhor a natureza e a magnitude das xá postuladas. Neste sentido, os “princípios-guia” som “irrefutábeis” e só no caso de unha “revoluçón científica” (isto é, de unha mudança de paradigma) serán abandonados. Durante os períodos de “ciência normal” non se questionam; só se ponhem em causa nos momentos de crise. Se acabam por ser abandonados, é porque a acumulaçón de problemas irresolúveis levou a comunidade científica a perder a confiança neles. As revoluçóns implicam, entre outras cousas, o abandono dos “princípios.guia”, mas só como parte de um processo global e dramático (que non acontece com frequência) de perda de confiança na “matriz disciplinar” com que se trabalhaba há muito tempo.

C. ULISES MOULINES

AS MEMÓRIAS DE MANUEL DA CANLE (121)

Este é o lugar ¡¡oh Céus!! Que busco, para chorar a desventura, em que vós mesmo me habeis posto. Este, é o sitio, em que o humor dos meus olhos, acrescentará as àguas deste pequeno riacho, e os meus continuados e profundos suspiros, moveram as folhas destas montaráces árbores, em testemunha e sinal da pena, que o meu acelerado corazón padece. ¡¡Oh vós!! Quem queira que sexais, rústicos deuses, que nestes inabitábeis lugares tendes a vossa morada. Ouvide a queixa deste desafortunado amante, a quem unha ausência e uns inimaxinábeis ciúmes, trouxérom a lamentar-se a estas asperezas. Queixas, da dura condiçón em que me puxo aquela bella ingrata. Têrmo e fím da humana fermosura! Náspeas e Dríades, que tendes por costûme habitar nas espessuras dos montes, assim como os lixeiros e lascivos sátiros de antiga raíz. Ainda que em ván amadas, nada perturbe xamais o vosso feliz sossego. Axudáde-me a lamentar a minha desventura. ¡¡Oh Dulcinea del Toboso!! Dia da minha noite, glória da minha pena, norte dos meus caminhos, estrela da minha ventura! O Céu te axude, a pedir-lhe, que considere o lugar e estado, ó qual a sua ausência me conducíu, e que com bom têrmo corresponda à minha fé. Árbores, que desde hoxe em diante, habeis de acompanhar a minha solidón, dai-me indícios com o brando movimento das vossas folhas, que non vos desagráda a minha presença. Tomáde bem nota na vossa memória, destes prósperos e adversos negócios, para que os conteis e reciteis à causante de tudo isto.

MANUEL CALVIÑO SOUTO

MANDEVILLE (A COLMEIA RUIDOSA OU A REDENÇÓN DOS CANALHAS)

Em 1742, o filósofo, médico, e economista Bernard Mandeville publicou a sua famosa obra a “Fábula das Abelhas”, unha provocadora defesa do consumo e da necessidade dos vícios, contra a qual Berkeley arremeteu com dureza no “Alciphron” ou o “Filósofo Minucioso”. A “Fábula das Abelhas” foi qualificado como o libro mais malvado e intelixente da língua inglesa, e até Samuel Johnson reconheceu que a sua leitura lhe tinha ampliado muito a visón da vida real. Mandeville demorou vinte e quatro anos a elaborar a “Fábula das Abelhas”, que começou como um livrinho de vintiseis páxinas publicado sob anonimato, em 1705, com o atraente título de “A Colmeia Ruidosa ou a Redençón dos Canalhas”. Anos mais tarde, após sucessivos acrescentos, assumio o título de “Fábula das Abelhas, Vícios Privados, Benefícios Públicos”. Esta obra, fundamentada na experiência directa, mostra, de unha maneira orixinal, as contradiçóns da sua época. Utilizando a alegoria de unha colmeia, descreve o egoísmo e a perversidade de todos os seus membros e defende que o vício é o fundamento da prosperidade e do benefício, entendendo por tal tudo aquilo que contribui para o enriquecimento e a felicidade da naçón. A obra é, na verdade, unha profunda análise da virtude moral e da natureza da sociedade, e nela se conclui que é impossíbel unha sociedade ser florescente e, ao mesmo tempo, virtuosa. Muito em conformidade com a efervescência do luxo e dos vícios sociais que tinha lugar na época de Mandeville, a obra é um canto ao utilitarismo moral como impulsor do lucro económico. A moral da “Fábula” é que na grande colmeia do mundo há que medrar, qual videira avara, seca e retorcida, mas que dá vinho abundante; só os tolos se esforçam por fazer de unha grande colmeia unha colmeia honrada. O utilitarismo moral de Mandeville e a sua influência sobre as ideias económicas através da defesa do luxo, da divisón do trabalho ou da filosofia do “laissez-faire”, non agradarom a muitos autores, que se lançarom a mostrar que, contrariamente à posiçón de Mandeville, a virtude nunha “sociedade de mercado” é possíbel e que sem vício também pode haber paraíso.

LUIS ALFONSO IGLESIAS HUELGA

O ILHA (10)

A MINHA HISTÓRIA CNA

CAPÍTULO SEGUNDO (B)

O Curinha entrou e deu-lhe a versao do professor como lhe correspondia, mas, salvaguardou e mencionou a nossa versao. O Dr. Raul Lopes mandou-nos entrar; ficamos frente a frente com ele. Respirava-se mal. A figura pequena mas, ampla de ombros e formas do Dr. Raul Lopes impunha. Ouviu a nossa versao; a versao que lhe dei e que foi confirmada a coro pelos dois colegas. Mandou-nos sair. Ficamos à espera. Chegou, passado um tempo, o coronel com a alcunha de Salazar. Esteve reunido com o Director. Finalmente, fomos chamados. Entramos. O xá pestilento Salazar continuava com a sua versao. Entrei em discórdia com o nome que a maioria arrasadora dos portugueses nao quer recordar. O Dr. Raul, virando-se para mim, perguntou-me: como sabes os conxuntos? – O Dr. Catarino, o ano passado, no segundo ano, deu-nos tudo isso… O Dr. Raul ficou sério se é que xá non estava seríssimo. Olhou para o Salazar. O Salazar veio-se abaixo e reconheceu o seu erro. Mandou-nos embora e disse-nos que solucionaria o nosso caso, entretanto, non iriamos às aulas do Salazar. A fotografia do Sátrapa ficou dentro. Nao sei que falaram, non transcendeu nada. Quando a música virava ronca os alunos (por muito que se fabule agora…) nao sabíamos nada; nada e menos ainda outras coisas mais privadas ou íntimas. O dado real é o seguinte: no ano vindeiro o dito cujo coronel nao deu aulas no CNA, nem foi visto por perto… Aos alunos, aos três, separou-nos; eu dei, entao, com os ossos no tal 3ºA e os outros dois colegas foram cada um para uma turma diferente. Durante o acontecimento conheci o Dr. Raul Lopes. Nao era, nem foi um pedagogo, nem nada que se pareça a um pedagogo, mas, era das pessoas que tinha -talvez a que mais- sentido do arbítrio e da justiça no meio daquela selva rangente.

JOSÉ LUÍS MONTERO

.

DAVID HUME (IMPUGNAÇÓN DO MÉTODO INDUCTIVO)

O filósofo escoçês David Hume (1711 – 1776) costuma ser considerado o representante mais influente do empirismo clássico, segundo o qual todo o verdadeiro conhecimento se debe basear na experiência sensorial (dada pola vista, polo ouvido, etc…), e apenas nela. Hume leva até às últimas consequências a posiçón do empirismo; para ele, existem apenas dous tipos de proposiçóns racionalmente aceptáveis: as puramente formais, que expressam relaçóns entre conceitos (por exemplo, “Nenhum solteiro é casado” ou que “Oito é um número par”), e as proposiçóns sobre o que indagamos através de experiências particulares (por exemplo, “O Joán está em casa” ou “Esta pranta é verde”). As primeiras, típicas da lóxica e da matemática, som absoluctamente verdadeiras, mas non proporcionam nenhum conhecimento da realidade, pois limitam-se a estabelecer relaçóns entre conceitos; as segundas, típicas da nossa experiência quotidiana, expressam de facto um conhecimento sobre a realidade, mas um conhecimento apenas provável e de qualquer forma referido a situaçóns particulares. Tudo o resto, isto é, tudo o que non é reductíbel a relaçóns puramente conceptuais ou a constataçóns de factos empíricos, e, em particular, as asserçóns da metafísica e da teoloxia que pretendem proporcionar-nos o conhecimento de unha realidade transcendente aos sentidos, non tenhem qualquer fundamento e, segundo palabras do próprio Hume, “debe ser lançado às chamas”. Hume empreendeu unha crítica demolidora de noçóns clássicas da metafísica, como as de alma, substância ou causalidade, mas também de ideias que, na sua época, pareciam mais próximas das ciências, como a de um método inductivo para alcançar xeneralizaçóns a partir de um certo número de factos particulares empiricamente observados.

C. ULISES MOULINES

O FRACASO DA ACADEMIA

Quando Isabelle foi despedida do “Cristina Filibustera”, porque a dona suspeitou que se tinha enrredado com Elipio Aldansa, perdoei-lhe as suas calumnias e puxêm-na de colaboradora na Academia, com um ordenado, que lhe pagaba eu do meu próprio pecúnio. Unhas cinco mil pesetas ao mês. Resultou unha modelo perfeita, Conhecia bastante bem a gramática alemán e, a respeito da gramática parda, sabía-as todas. Nunca soubem, nem me importaba que vida levaba na Alemanha a Isabelle. Aquí, cada dia que passaba era mais “zorra”. Cristina perseguía-a para despelhegá-la, polo do colombiano e Rocío despreçába-a, por algo de que nunca quixo falar. Mas, aos alumnos da Academia, tinha-os a todos completamente loucos e, inclúso marcabam explicaçóns com ela para depois das clásses. A mim, “pardilho” e sem benefício, facíam-me responsábel por todos os desaguisádos e desafôros, que a Isabelle cometía. A culpa, em verdade, era minha por tê-la repatriádo. Com respeito à Academia, o único problema de Isabelle foi que, acabou ocupando-se mais dos seus assuntos de fora, que das obrigaçóns de dentro; e que a usara para seu benefício pessoal. Esta Isabelle, chegaría lonxe, se Cristina Filibustera non lhe pegaba dous tiros. Porque Cristina tinha unha pistola, eu bem o sabía. E sabía, que non perdoaba, nem esquecia desaforo de alcoba ou usurpaçón de amante. Há pessoas cuxo destino é complicar-se a vida e também complicar-lha aos demais. Bem estaba que Isabelle sacára unhas “perras” extras nas horas libres, mas sem abusar. Tudo o que facía como modelo era inacreditábel, e os aspirantes a “Don Juan” agarrabam uns calentóns fortíssimos, e xá desexabam copular alí mesmo com ela, sem que acabára a clásse. Convencer a estes fulanos, que a Academia non era unha “casa de putas” e delimitar as lindes entre a teoría e a práctica era, para mim, um trabalho complicado. Por isso, quando a Academia pechou, preocupou-me menos perder uns dinheiros, mas deitei de menos a diversón. A “pasta”, sempre me importou pouco; tinha o meu ordenado no hotel e os meus “trapicheos” fora. E xá sabía o que era acumular ganhos, que me durabam um suspiro. Tinha um raro talento para queimar o dinheiro, de todas as maneiras e formas possíbeis, e daba-me igual oito que oitenta.

JAVIER VILLÁN E DAVID OURO

DESCARTES (O PRIMEIRO MOTOR INMÓVEL)

A ciência que Descartes estudou na escola era, portanto, a dos gregos. Embora Aristóteles tivesse racionalizado e “mitigado” em grande medida o dinamismo inxénuo dos antigos (para quem o mundo do material era visto como um grande ser vivo, e os seus lugares vistos como relativos a funçóns e essências que determinavam o movimento das cousas e sobre as quais se podia influir através de oferendas e oraçóns), o mundo sublunar permanecia para ele dividido em quatro grandes rexións (fogo, ar, água e terra, esta última ocupando o centro do cosmos) que atraíam ou repeliam de forma natural o movimento dos corpos (na sua maioria compostos por misturas variáveis dos citados elementos). Non habia, portanto, lugar para a inércia: o mundo inteiro permanecia atravessado por causas impulsoras, a mais eminente das quais era Deus, cuxa inmobilidade todos os seres procuravam imitar sem êxito. Os astros eram compostos por um quinto elemento (éter ou quinta essência) e, estando apenas um gráu abaixo do primeiro motor inmóvel (isto é, Deus), deslocavam-se eternamente segundo o movimento mais perfeito concebíbel, o circular (pois é o que menos modificaçóns implica: o começo, o meio e o fim som nele virtualmente indistinguíveis a respeito do centro). Ora bem, o acesso a esta fabulosa ordenaçón dos seres non era público nem evidente: permanecia zelosamente guardado pola autoridade dos clérigos, que obstentavam nas suas bibliotecas e escolas o monopólio de leitura do “Libro do Mundo”, como se apenas eles e a sua língua especializada (um latim cheio de tecnicismos) tivessem a “chave” da proporcionalidade entre Deus e as cousas. Foi precisamente contra esse monopólio do saber que se rebelou a Reforma Protestante no século XV, defendida por teólogos modernos como Lutero, Tomás Moro, Erasmo de Roterdam ou Jacob Böhme. Segundo eles, a relaçón entre Deus e o home debia ser repensada de forma a facilitar um acesso “individual”; todo aquele que quisesse consultar as Escrituras debia poder fazê-lo sem passar pola intermediaçón de unha Igrexa corrupta. A relixión (“religatio”, aliança ou vínculo) seria assim “renovada”, e com isso inaugurar-se-ia unha nova era.

ANTONIO DOPAZO GALLEGO

ROBERTO MERA COVAS (HOMENAXEM A ALEJANDRO VIANA) (7)

O novo ano iníciase con escuras perspectivas: a ofensiva do exército de Franco sobre Catalunya é xa definitiva, as defensas republicanas derrúbanse e, a partir do 28 de xaneiro de 1939, miles de refuxiados e soldados do exército republicano atravesan os pasos fronteirizos con Francia. Ás dez da noite do 1 de febreiro celébrase unha sesión das Cortes. O escenario escollido son os sotos do Castelo de Figueres, en Girona, moi preto da fronteira con Francia. Tan só sesenta e dous deputados, dos catrocentos setenta e cinco que compoñian as Cortes, asisten a unha sesión convocada en segredo. Viana é un deles, e con Suárez Picallo, Osorio Tafall, Alfonso Pazos e Pedro Longueira conforman a única representación galega na derradeira sesión das Cortes en territorio español. O acto presídeo Diego Martínez Barrio. “Antes da medianoite abriuse a sesión. Ocupaba o banco azul a maioría do Goberno, co señor Negrín na cabeceira, e os escanos uns 55 deputados. Cando axitei a campaiña fíxose o silencio, unha sensación de grandeza e eternidade encheu o salón onde nos reuniamos. Quen máis, quen menos, sabía que o seu nome, incorporado á historia, sería futuramente lección e exemplo.” Negrín intervén para advertir que non está disposto a aceptar a derrota, recoñece a alarma que no Goberno francés comeza a provocar o éxodo masivo de refuxiados, e admite as dificultades para adquirir armamento, pero defende o mantemento da contenda en coherencia coa súa estratexia de resistencia á espera do estourido da guerra europea. Os deputados presentes, en votación nominal, outórganlle un voto de confianza ao Goberno de Negrín e aproban por unanimidade unha declaración institucional. Quince minutos antes da unha da madrugada péchase a sesión, pero as esperanzas dos republicanos véñense abaixo en cuestión de horas no medio dun absoluto caos: centos de miles de refuxiados, xunto a boa parte das tropas, foxen espavorecidos cara a Francia; o colapso nos postos fronteirizos é absoluto, e as residencias de Juan Negrín e de Lluís Companys son bombardeadas por avións franquistas. Os dirixentes republicanos salvan as súas vidas refuxiándose nun bosque próximo.

ROBERTO MERA COVAS

.

MARX (PARA A CRÍTICA DA ECONOMIA POSSÍBEL)

“O resultado xeral a que cheguei e que, unha vez obtido, serviu de fio conductor aos meus estudos, pode resumir-se assim: na produçón social da sua vida, os homes contraem determinadas relaçóns necessárias e independentes da sua vontade, relaçóns de produçón, que correspondem a unha determinada fase de desenvolvimento das suas forças productivas materiais. O conxunto destas relaçóns de produçón constitui a estructura económica da sociedade, a base real sobre a qual se ergue a superestructura xurídica e política e à qual correspondem determinadas formas de consciência social. O modo de produçón da vida material condiciona o processo da vida social, política e espiritual em xeral. Non é a consciência do home que determina o seu ser, mas, polo contrário o ser social é que determina a sua consciência.

MARX (PARA A CRÍTICA DA ECONOMIA POSSÍBEL)

GALIZA PARA COMÊLA (OS BOLOS DO POTE)

Esta vianda era, ata non hai moito tempo, un recurso moi socorrido cando, xa ben entrado o inverno, nas casas quedaba pouca fariña (ou se acababan as patacas) e coas chuvias e grandes cheas invernais os muíños deixaban de moer. A falta de pan ou de patacas (ou de ambas as dúas cousas, o que non era raro), en moitos fogares amasábanse os bolos do pote.

INGREDIENTES: Fariña de millo e de centeo; Auga, sal, cebola, touciño.

RECEITA: A masa facíase cunha pouca fariña de millo e algunha fariña de centeo, mesturadas com algo de auga que axudase a ligalas. Nesa masa poñíanse pequenos anacos de touciño desalgado previamente e cebola picada, e íase facendo un bolo do tamaño dunha pataca grande. Había que ter en conta o punto de sal do touciño para engadir máis sal ou non. Os bolos pasábanse un pouco por unha tixola untada previamente cun anaco de touxiño e despois, cando fervía o caldo no lume, rescaldábanse primeiro e deixábanse cocer despois co caldo, polo menos ata que aboiasen, momento no que xa se podían comer.

Con un pouco de unto vello

que o ben soupen aforrar,

e ca fairiña munda

xa tiña para cear,

fixen un caldo de groria

que me soupo que la mar

fixen un bolo do pote

que era cousa de envidiar.

ROSALÍA DE CASTRO (FOLLAS NOVAS)

GALICIA PARA SOÑAR (HÉRCULES DE EDICIONES S. A.)