Arquivos diarios: 11/08/2023

A palabra filloa procede do latín “foliola” e, desde a Prehistoria, as máis diversas culturas consumiron tortas de cereal moi semellantes. Dentro desta denominación inclúense diversas tortas finas que se cociñan sempre sobre unha superficie plana quentada no lume. Esta superficie hoxe en día é unha tixola, pero tradicionalmente usábanse, segundo a comarca, os filloeiros/filloeiras ou as pedras quentes adaptadas a tal fin. A masa, que recibe o nome de amoado, ten como base sempre a fariña de cereal: millo, naquelas comarcas nas que este cereal americano se dá mellor que o trigo, ou ben trigo nas zonas de interior nas que o millo ocupaba un segundo plano na producción doméstica, moitas veces dedicada case exclusivamente á forraxe para o gando. Nas zonas nas que a masa é completamente de trigo -levaba ás veces só un pouco para unha melhor ligazón- emprégase a foula (a máis fina, que esvara polos bordos da moa do muiño). Nalgunhas zonas do país estabécese unha distinción terminolóxica entre freixó (masa a base de fariña cereal) e filloa (a que leva sangue de porco), pero noutros casos úsase indistintamente a palabra “filloas” para ambas as dúas. No interior de Lugo chámanse “tortillas” ás láminas redondas de leite e fariña, engadindo algo máis de confusión á árbore xenealóxica das filloas. Aquí distinguiranse polo ingrediente que caracteriza a cada unha delas. Así, proporcionaremos a receita básica, tendo en conta que o ingrediente líquido pode ser só leite, ou só caldo, ou metade leite-metade caldo, ou un pouco de sangue. Como se observa nas imaxes de elaboración, non faltan tampouco o resto dos elementos. Nos primeiros casos a filloa está esbrancuxada, e no último será escura. Cómpre ter en conta que a filloa de leite hoxe inclúese dentro da categoría de postres, sendo moitas veces unha interpretación “doce” con mel ou azucre, con nata ou con crema, pero non están moi lonxe os tempos nos que era un alimento case principal para a familia; moitos galegos prefiren aínda esta filloa que, adxectivada polo touciño e o chourizo -xa que se podía consumir soa ou acompañada da carne sobrante do cocido-, lembra os tempos nos que a sobremesa ou o “postre” como tal non existía no menú.

.

HÉRCULES DE EDICIONES S.A. GALICIA PARA COMELA.

Ironicamente, Russell começou por ser “idealista”, admirador do hegelianismo em versón inglesa, e, por isso, propenso à actitude “coerentista”. Contudo, pouco antes de terminar os estudos universitários, xuntamente com o amigo George E. Moore. deslocar-se-á para o outro polo da filosofia. De 1890 a 1893, Russell recebeu unha bolsa de estudo em Cambridge para preparar o “Tripos” em Matemática (exame de licenciatura temíbel polo grau de dificuldade, que obrigaba os candidatos em xeral, a recorrer a explicadores especializados). Russell obteve a posiçón sete entre os “wranglers”, os alunos que passam o exame com notas excelentes. Estudou a matemática que lhe esixian, mas sentia-se decepcionado com o escasso rigor dos conceitos e dos testes. O “Tripos” de Cambridge estaba fundamentalmente orientado para o cálculo matemático com aplicaçóns na física (de facto, a Escola de Cambridge foi fundamental no desenvolvimento matemático da física) e o interesse polos fundamentos da matemática era reduzido. Russell ficou, assim, um pouco decepcionado. A sua paixón pola matemática vinha da sua formaçón nada convencional. Os Elementos de Xeometria de Euclides, primeiro, e depois as xeometrias non euclidianas tinham despertado em si o fascínio polas construçóns xeométricas do espaço a partir de muito poucos princípios ou axiomas. Nessa época entrou em contacto com a matemática que se estaba a desenvolver no continente, em especial com as obras de Dedekind e Cantor (só mais tarde conheceu o trabalho de Frege). Por causa da sua decepçón com as abordaxens matemáticas da universidade, Russell passou para o “Tripos” de Ciências Morais e encontrou um espírito diferente na filosofia predominante em Cambridge nesse momento: o idealismo de Francis Herbert Bradley, representado por John M. E. McTaggart, também membro da sociedade “Os Apóstolos”, e por George Stout, que o iniciou em Bradley e na sua “Aparência e Realidade”. Encontrou no idealismo unha promessa de unidade do conhecimento, acima das divisóns e dos ollhares particulares de cada ciência. O idealismo inglês era hegeliano apenas na superfície. A distinçón radical que Bradley estabelecia entre aparência e absolucto conduzia, na verdade, a unha espécie de cepticismo em relaçón a quase tudo: a matéria, o espaço e o tempo. Russell esteve muito mais próximo de McTaggart, seu professor, cuxa obra mais importânte -póstuma- é “A Natureza da Existência” (The Nature of Existence, 1921). McTaggart estaba obcecado por mostrar que tudo aquilo que constitui o nosso mundo, do físico ao ficcional, tem unha certa forma de realidade, algo que atraía Russell pola sua dedicaçón aos “obxectos” matemáticos. No seu estudo da xeometria, Russell descobrira unha série de antinomias (em lóxica, paradoxos ou contradiçóns irresolúveis: entre ponto e linha, entre movimento absolucto e relativo) que se poderiam resolver num Absolucto idealista como o que, segundo Bradley, garantiza a unidade do todo, mas o custo era um cepticismo radical que non estaba disposto a aceitar. Nas dificuldades que encontrou na sua investigaçón teve orixem a ruptura com o idealismo, que apresentou em “Os Princípios da Matemática” (1903). Como xá dissemos, o idealismo, na sua versón inglesa, exerceu unha grande atraçón sobre o xovem Russell, que aspiraba a unha xustificaçón global do conhecimento humano. Representaba unha perspectiva acima de todas as ciências particulares, como se a filosofia pudesse postular unha teoria do mundo à qual as ciências, pola sua própria parcialidade, non poderiam acceder. O postulado essencial era que a realidade é unha. Russell identificou, de imediato, que o monismo (ou holismo) hegeliano se baseava nunha certa concepçón das relaçóns, a que chamou “teoria intrínseca”.

FERNANDO BRONCANO