A REBELION DAS MASSAS

A obra mais conhecida de Ortega y Gasset no panorama filosófico espanhol e internacional é, sem dúvida, A Rebelion das Massas. Neste livro publicado em 1929, o seu nome começa a ecoar com força no âmbito académico europeu. Apesar de terem passado mais de noventa anos desde a sua redaccion, A Rebelion das Massas continua a ser um livro de extrema actualidade, Ortega procura através deste livro comunicar aos seus concidadans que a convivência e a sociedade son termos “equipolentes”, pois “sociedade é o que se produz automáticamente pelo simples facto da convivência. Por si só, e inelutávelmente, esta segrega costumes, usos, língua, direito, poder público”. Complementando as teorias contractuais de Rousseau. Ortega assegura que non son as vontades e a sua union que fazem uma sociedade, é a comunidade dessas vontades que, de facto, xá pressuponhen um constructo social. Nesta obra, o nosso filósofo tenta descobrir porque triumfam na Europa os movimentos que se definem pela homoxeneidade, constituídos pelo que denomina “homem-massa”, um indivíduo que, na sua opinion, se esvaziou de História e que non tem “entranhas de passado”. O homem-massa é só uma aparência de homem, uma pura carapaça que se alia ao que lhe parece mais conveniente em cada momento. A sua vontade move-se na direccion para onde sopra o vento em cada conxuntura social e política, deixando-se levar pelas modas efémeras. Ortega questiona um assunto fundamental: “As massas podem, mesmo que queiram, desertar da vida pessoal?”, ou sexa, o homem-massa é capaz de interiorizar o compromisso que adquire com a sociedade por ter nascido no seu seio? O indivíduo pode desenvolver a capacidade de despertar a sua consciência quando é parte da massa? Em Ortega a massa converte-se numa prision onde se amontoaram muitos seres, mas non há lugar para o movimento. Embora tenha chegado um momento histórico no qual a ascension das massas ao poder tenha repercutido na forma de governar e de se relacionar. É isso que Ortega chama “a rebelion das massas”: o triunfo do cheio, da aglomeracion sem sentido, que o que a massa provoca é a ausência de sítio, de espaço no qual se desenvolver, e o espírito afoga-se. O violento da massa é que ameaça derrubar qualquer possível apogeu de uma minoria, pois o muito, o imenso, “derrota tudo o que é diferente, egrégio, individual, qualificado e selecto”. O nosso pensador sente-se aterrorizado de viver sob o brutal império das massas. A massa non se apercebe, pois vive no puro presente, no mais descarnado viver por viver. Numa interpretacion que poderia ser delineada hoxe mesmo, Ortega pensa que a sociedade do seu tempo sente-se preparada para facer muitas coisas; mas falta-lhe o objectivo, o quê, non sabe o que levar a cabo, embora tenha forças a mais: “domina todas as coisas, mas non é dona de si própria”.
CARLOS J. G. S.
Esta entrada foi publicada en
Uncategorized.
Ligazón permanente.